De IC’s kunnen plotseling weer overstromen

Coronacijfers Uit de berekeningen van het RIVM blijkt dat er plotseling weer een tekort aan IC-bedden kan ontstaan, als het aantal coronapatiënten maar niet wil dalen.

Als er te veel versoepeld wordt, kunnen volgens berekeningen van het RIVM de IC's snel vollopen.
Als er te veel versoepeld wordt, kunnen volgens berekeningen van het RIVM de IC's snel vollopen. Foto Kees van de Veen

Het is misschien wel de grootste vrees van demissionair premier Mark Rutte (VVD) en zijn minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA): net íéts te veel versoepelen, waardoor er een nieuwe golf besmettingen ontstaat. De extra donkere variant van dat scenario: dat de IC’s de toestroom niet meer aankunnen voordat je kunt ingrijpen.

Het RIVM berekende de afgelopen tijd wanneer een iets te enthousiaste versoepeling nog kan worden hersteld vóór de IC’s overlopen. Relevant, nu het kabinet beetje bij beetje versoepelt terwijl het aantal ziekenhuisopnames nog altijd op een hoog niveau ligt. Op dit moment liggen er nog altijd tegen de 600 coronapatiënten op de IC’s, ongeveer de helft van het totale aantal patiënten dat daar ligt. Uit de berekening van het RIVM blijkt: het kabinet balanceert op een dun koord.

Het probleem is dat het effect van maatregelen altijd pas twee weken later terug te zien is in de cijfers. Het duurt immers even voor iemand die besmet is geraakt daadwerkelijk klachten ontwikkelt, naar de teststraat gaat en een uitslag krijgt. In de tussentijd kan het virus zich snel verspreiden. Als blijkt dat het reproductiegetal (de R, die staat voor hoeveel mensen een besmet persoon gemiddeld aansteekt) te ver stijgt, duurt het ook weer een tijdje voordat het kabinet nieuwe regels heeft bedacht, aangekondigd en ingevoerd. In totaal gaan daar ruim drie weken overheen. In die tijd kunnen de IC’s overstromen.

Om dat te voorkomen, moet er genoeg ruimte zijn zodat er tijd overblijft om in te grijpen als er iets te ver is versoepeld. Dat betekent: het aantal opgenomen patiënten op de IC mag niet te hoog zijn, zodat er genoeg bedden zijn om een nieuwe toestroom aan te kunnen. Daarnaast mag de R niet te hoog liggen, anders neemt het aantal IC-patiënten razendsnel toe. Die twee factoren staan niet los van elkaar: als er al veel patiënten op de IC liggen, kan het aantal bedden bij een iets hogere R al onder druk komen te staan. Aan de andere kant kunnen de IC’s de klap van een fors hogere R makkelijker opvangen als er bijna niemand op de IC ligt.

Not so safe zone

De afgelopen weken ligt de R in Nederland rond de 1, blijkt uit berekeningen van het RIVM. In de laatste rapportage ligt de R op 0,98. Het aantal mensen met Covid-19 op de IC’s ligt wel op een hoog niveau: het waren er dinsdag 556, blijkt uit cijfers van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding. De situatie in Nederland ligt daarmee op de grens van wat het RIVM de safe zone en de not at all safe zone noemt, blijkt uit een presentatie die Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM, afgelopen weekend in het Catshuis gaf. Mocht de R stijgen naar 1,05 – bijvoorbeeld door de versoepelingen die het kabinet heeft aangekondigd – dan zijn er binnen drie tot vijf weken zo’n 750 bedden op de IC nodig, uitsluitend voor coronapatiënten. Die plekken zijn dan nodig voordat het kabinet heeft kunnen ingrijpen en de teugels weer heeft kunnen aanhalen om de golf neer te slaan. Het RIVM ziet 750 coronapatiënten op de IC als uiterste grens, als er meer bedden voor coronapatiënten nodig zijn moet de reguliere zorg te ver afgeschaald worden.

Lees ook: Acute nood: nee. Hoge cijfers: ja

Er is, kortom, nog niet direct een noodsituatie waarbij de IC’s overstromen. Maar die kan wel snel ontstaan, concludeert het RIVM. Het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet over de coronamaatregelen adviseert, stelt daarom dat het onverstandig is snel grote versoepelingen door te voeren. Eerst moet het aantal patiënten op de IC fors naar beneden, zodat het risico dat de R boven de 1 komt verantwoord genomen kan worden.

De afgelopen week steeg het aantal patiënten dat op de IC werd opgenomen al vrij snel. In de laatste week van februari werden dagelijks gemiddeld zo’n 26 patiënten opgenomen. Afgelopen week waren het er ruim 37. Die toename is opvallend, omdat de andere coronacijfers stabiel zijn: het aantal opnames op de verpleegafdeling van het ziekenhuis bleef afgelopen week grofweg gelijk, net als het aantal nieuwe positieve tests.