Aan de talkshowtafels schoven het afgelopen coronajaar vooral journalisten aan

Talkshowgasten Journalist Sven Kockelmann was het afgelopen coronajaar de favoriete gast van de zeven grote talkshows op televisie. In de corona-items ging het vooral over de beperkende maatregelen.

Ondanks de nadruk op corona – die veel meer virologen en andere wetenschappers in beeld bracht – bleven de tafels van de talkshows het afgelopen jaar overwegend gevuld met journalisten, gevolgd door media-persoonlijkheden, zoals tv-makers en anderszins bekende Nederlanders.
Ondanks de nadruk op corona – die veel meer virologen en andere wetenschappers in beeld bracht – bleven de tafels van de talkshows het afgelopen jaar overwegend gevuld met journalisten, gevolgd door media-persoonlijkheden, zoals tv-makers en anderszins bekende Nederlanders. FOTO ANP

Journalist Sven Kockelmann was het afgelopen coronajaar de favoriete gast van de zeven grote talkshows op televisie. Hij kwam maar liefs 54 keer langs. Zijn eerste plaats heeft hij vooral te danken aan zijn optredens in de vroege talkshows (De Vooravond, M), waar hij voornamelijk kwam praten over corona en politiek.

Ondanks de nadruk op corona – die veel meer virologen en andere wetenschappers in beeld bracht – bleven de tafels van de talkshows het afgelopen jaar overwegend gevuld met journalisten, gevolgd door media-persoonlijkheden, zoals tv-makers en anderszins bekende Nederlanders. Daarna komen de schrijvers en artiesten, en op de vierde plaats pas de wetenschappers.

Een werkgroep van de faculteit Media & Journalistiek aan de Rotterdamse Erasmus-universiteit onderzocht voor NRC hoe de zeven grote talkshows het eerste jaar van de coronacrisis doorkwamen. Het zal geen verrassing zijn dat corona het gesprek domineerde. Althans, op de late avond. Bij Op1 hield één derde van de onderwerpen verband met corona. Bij de RTL-talkshows (Jinek, Beau, Humberto) was dat één vijfde. Maar de talkshows om zeven uur ‘s avonds (DWDD, De Vooravond, M) hielden het liever gezellig. Daar ging het vooral over cultuur. Corona kwam pas op de vijfde plaats. In de herfst, de tijd tussen de zomer en de tweede lockdown, zakte corona overigens bij alle talkshows naar de derde plaats. Toen werd er een paar maanden meer gepraat over cultuur en politiek.

Dankzij corona waren de kijkcijfers hoog. De talkshows van de publieke omroep zaten ieder op gemiddeld één miljoen kijkers per avond. Jinek volgde met gemiddeld 900.000 kijkers. De talkshows in de vooravond profiteerden van hun plaats achter de persconferenties, met vooral in de eerste lockdown flinke pieken.

Weinig mensen uit het veld

De onderzoeksgroep keek ook naar de verschillen tussen de vier fasen van de crisis: de eerste lockdown, de zomer, de herfst met zijn aangescherpte maatregelen, en de tweede lockdown. In de corona-items ging het vooral over de beperkende maatregelen, op ruime afstand gevolgd door de besmettingscijfers, de vaccinaties en de slachtoffers. Die aandacht voor de maatregelen nam gedurende het jaar echter sterk af. Tijdens de tweede lockdown groeide de belangstelling voor vaccinaties – dit werd het op één na meest besproken onderwerp. De avondklok kwam in die periode als nieuwkomer binnen op de derde plaats.

Onderzoek: steeds dezelfde journalisten aan tafel bij Op1

Wetenschappers vullen weliswaar slechts de vierde plaats op de gastenlijst, wanneer het daadwerkelijk over corona ging, waren ze in de meerderheid. Dit komt echter vooral door hun grote aanwezigheid in Op1. RTL liet liever journalisten de pandemie duiden. In de vooravond speelden wetenschappers een geringe rol. Daar kwamen, naast journalisten, vooral schrijvers en artiesten over corona praten. De mensen uit het veld – medisch personeel, burgers – werden in alle talkshows veel minder gehoord.

De meest gevraagde coronagast was Ernst Kuipers die als LNAZ-voorzitter de patiëntenspreiding coördineert. Hij domineerde het coronagesprek de tweede helft van het jaar. Op de tweede plaats komt intensivist Diederik Gommers. In de zomer nam hij de rol van stamgast over van viroloog Ab Osterhaus, die we terugzien op de derde plaats. Drie wetenschappers dus. Daarna volgen de journalisten. Bij de RTL-talkshows was Wouter de Winther, parlementair verslaggever van De Telegraaf, de meest gevraagde coronaduider. In de vooravond was dat Kockelmann.

Het coronadebat was wit

In de top-10 van meest gevraagde gasten staat slechts één vrouw: Saskia Belleman, rechtbankverslaggever van De Telegraaf. In de top-10 van wetenschappers komen wel vier vrouwen voor, onder wie virologen Anne Wensing en Marion Koopmans. Ondanks de goede voornemens van de publieke omroep waren vrouwen wederom ondervertegenwoordigd aan de tafels: één derde van de gasten. De talkshows in de vooravond hadden het grootste vrouwelijke aandeel, gevolgd door Op1 en de RTL-talkshows.

Wat verder opvalt is dat de top-25 slechts één gast met een niet-westerse achtergrond bevat: de Deventer schrijver Özcan Akyol. Wanneer je naar het aandeel in het totaal aantal gasten kijkt, kwamen de talkshows voor het eerst dicht bij het Nederlands gemiddelde: 12,7 procent. Deze relatief hoge score was vooral te danken aan de talkshows in de vooravond.

Wanneer je naar de beroepen van de gasten kijkt, zie je wel scheefgroei. Maar liefst één derde van de gasten met een niet-westerse achtergrond was artiest. Ook in de groep sporters en burgers waren zij oververtegenwoordigd. In de beroepsgroepen die om hun macht of kennis werden uitgenodigd (wetenschappers, politici, journalisten) waren zij juist ondervertegenwoordigd. Het coronadebat bleef een witte aangelegenheid.

Hierbij moet gezegd dat de talkshows tegenwoordig veel meer kleur hebben in de presentatie. Een kwart van de wisselende poule Op1-presentatoren afgelopen jaar had niet-westerse wortels. Bij de RTL-talkshows is dat één derde (Humberto Tan) en bij De Vooravond de helft (Fidan Ekiz) .