Kabinet blijft voorzichtig, maar belooft kiezer versoepeling na verkiezingen

Coronamaatregelen Het kabinet weerstaat middenin de campagne de oplopende maatschappelijke druk om snel met versoepelingen te komen. Wel worden die voor na de verkiezingen beloofd.

Minister-president Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) na afloop van een eerdere persconferentie over de coronamaatregelen. Het kabinet besloot zaterdag nog niet met versoepelingen te komen en de avondklok tot 30 maart te verlengen.
Minister-president Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) na afloop van een eerdere persconferentie over de coronamaatregelen. Het kabinet besloot zaterdag nog niet met versoepelingen te komen en de avondklok tot 30 maart te verlengen. Sem van der Wal/ANP

Geen onverantwoorde risico’s op de korte termijn, wel meer perspectief voor de lange termijn. Dat zal zo ongeveer de boodschap zijn van demissionair premier Mark Rutte (VVD) maandag op een nieuwe persconferentie over de coronamaatregelen. Het kabinet, zo bevestigen ingewijden, besloot deze zaterdag op het Catshuis dat er per 15 maart geen grote nieuwe versoepelingen ingaan en dat ook de avondklok voorlopig blijft.

Daarmee zwicht het kabinet anderhalve week voor de verkiezingen niet voor de maatschappelijke druk van met name ongeduldige ondernemers om sneller te versoepelen. Het OMT adviseerde dit weekend tegen verdere versoepelingen, Rutte noemde de Nederlandse coronacijfers zondag op bezoek bij De Telegraaf „slecht” in vergelijking met andere Europese landen. „Op dit moment is de luxe er niet om verder te verruimen”, zei de premier, die wil uitstralen dat hij een verantwoordelijke leider is die niet middenin de campagne onnodige risico’s met de volksgezondheid neemt.

Meer perspectief

Tegelijkertijd zal Rutte maandag ook zeggen dat hij hoopt dat er over drie weken wél verder kan versoepeld. Als de cijfers het toelaten mag het hoger onderwijs dan weer opstarten, mogen de terrassen onder voorwaarden open en mogen winkels weer meer klanten ontvangen. Ook wil Rutte maandag „dolgraag” iets zeggen over of Nederlanders tijdens de meivakantie weer kunnen reizen. Het kabinet wil de door corona vermoeide bevolking perspectief geven, zo klinkt het, maar het komt de premier natuurlijk ook niet slecht uit dat hij de kiezers hiermee voor ná de verkiezingen weer een biertje op het terras kan beloven.

Het is de vraag hoe realistisch de beloften van Rutte zijn als hij echt op de viruscijfers wil blijven sturen. De kans dat de cijfers over twee weken bij het volgende beslismoment beter zijn lijkt klein. Het aantal besmettingen neemt niet langer af, het reproductiegetal is boven de 1 en de ziekenhuisopnames stijgen alweer licht. In deze cijfers zijn de effecten van het heropenen van de middelbare scholen en contactberoepen nog niet eens zichtbaar.

Vanwege de persconferentie maandag en het Kamerdebat woensdag zal het in Den Haag de komende dagen weer vooral over corona gaan. Dat lijkt ongunstig voor de concurrenten van Rutte, die in de peilingen al maanden ruim aan kop gaat en profiteert van zijn rol als crisispremier. De andere partijen slagen er maar beperkt in om de campagne open te breken en andere thema’s dan corona te agenderen. Voor twee van Rutte’s belangrijkste uitdagers, CDA-leider Wopke Hoekstra en D66-lijsttrekker Sigrid Kaag, komt daar nog bij dat ze samen met Rutte in het kabinet zitten en medeverantwoordelijk zijn voor het gevoerde beleid.

Avondklok verlengd

Een belofte die Rutte duidelijk heeft verbroken is dat hij de avondklok zo snel mogelijk weer zou intrekken. Deze „rotmaatregel” zou hooguit twee weken gelden, of anders nog hooguit ietsjes langer. Dit weekend besloot het kabinet de avondklok, die eind januari inging, juist opnieuw te verlengen tot in elk geval 30 maart. De avondklok is inmiddels verworden tot een ruilmiddel om andere versoepelingen mogelijk te maken, wordt ook in kabinetskringen erkend. „We zijn bij de avondklok gegaan van ‘als eerste eraf’ naar een randvoorwaarde voor verder versoepelen.”

Maakt zijn gebroken belofte rond de avondklok Rutte in de campagne nog kwetsbaar? Wel in zijn strijd op rechts met PVV-leider Geert Wilders, die zich vanaf het begin fel en consequent tegen deze vrijheidsbeperking uitsprak. Maar voor de andere partijen geldt dat niet. Rutte’s coalitiepartner D66 was eerst heel kritisch, maar ging toch schoorvoetend akkoord met de invoering. Hetzelfde geldt voor de linkse oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP. Een draai maken en de steun intrekken lijkt lastig omdat het OMT een aanzienlijk effect van de maatregel veronderstelt. Rutte kan ook blijven wijzen op de relatief grote steun onder de bevolking voor de maatregel.

De premier zelf klonk zaterdag in De Telegraaf alsof hij de verkiezingen al gewonnen had. Hij waarschuwde tegen een lang slepende formatie en bepleitte een ‘nationaal herstelplan’ voorafgaand aan een regeerakkoord. Wilders sprak van „campagnetrucjes” en zei dat het woord eerst aan de kiezer is.

Daarin heeft hij gelijk, maar voorlopig lijkt Rutte het initiatief in de campagne te houden. Waar andere partijen in deze atypische verkiezingsstrijd moeite hebben het grote publiek te bereiken, heeft Rutte maandagavond weer een miljoenenpubliek tijdens de coronapersconferentie. Hij kan de kiezers daarin voorhouden dat er na de verkiezingen weer meer mogelijk wordt.