Britten handelen om Brexit heen met Europese landen

Handelsakkoord EU-VK Britse bedrijven wijken uit naar Nederland om hun distributie binnen Europa op peil te houden. De Brexit levert tot dusver vooral gedoe op bij de import. Maar straks krijgt ook de export het lastiger.

Vrachtwagens wachten op de veerboot naar Ierland in de haven van Cherbourg, in Normandië.
Vrachtwagens wachten op de veerboot naar Ierland in de haven van Cherbourg, in Normandië. Foto Christophe Petit Tesson/EPA

Er mag dan een handelsakkoord zijn tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie, inmiddels is wel duidelijk: het is voor bedrijven die handel drijven niet meer business as usual.

Het was een grote politieke schok, toen de Britten zich op 23 juni 2016 uitspraken voor uittreding uit de EU. Na jaren van politiek getouwtrek tussen VK en EU over hoe de Brexit eruit zou komen te zien, lag er afgelopen Kerstavond dan eindelijk een handelsakkoord. Op 1 januari werd dat van kracht. Nu, ruim twee maanden later, blijkt dat de schok van 2016 zich in 2021 vertaalt in concrete obstakels voor bedrijven in het VK en in de EU.

De nieuwe rompslomp – inklaring bij de douane, veiligheidscertificaten, vergunningen – is vaak zo tijdrovend en kostbaar dat bedrijven hun leveringen aanpassen, verleggen, of soms gewoon stoppen met import of export.

Agilitas, een Britse IT-dienstverlener, koos voor aanpassing. Het bedrijf uit Nottingham doet zijn distributie sinds kort vanuit Almere. Agilitas levert klanten hardware en technologieonderdelen bij IT-problemen en voor onderhoud, als onderdeel van servicecontracten. Soms wordt een reparateur meegestuurd. „We garanderen dat we dat binnen vier uur doen”, zegt Richard Eglon, directeur marketing, in een videogesprek. Vervolgens moeten de spullen binnen een werkdag worden aangevuld op lokale opslaglocaties van Agilitas, ruim vijftig in heel Europa. Voorheen gebeurde dat vanuit het centrale distributiecentrum in Nottingham.

Europese hub in Almere

„Door de nieuwe bureaucratie aan de grens duurt dit te lang. Daarom hebben we een bestaande opslaglocatie in Almere omgevormd tot logistieke hub voor de hele EU”, zegt Eglon. Computers en onderdelen van bedrijven als HP of Cisco gaan nu vanuit Schiphol direct naar het distributiecentrum in de Flevopolder – en vanuit daar verder de EU in. De keuze viel op Almere vanwege de nabijheid van Schiphol als internationale vrachtluchthaven, de aanwezigheid van grote distributeurs als DHL en de geografische nabijheid bij Engeland, zegt Eglon. Agilitas wil Europees gaan uitbreiden en in Almere ook reparaties gaan uitvoeren, waarvoor het naar schatting ruim twintig mensen wil aannemen.

De organisatie Nederland Distributieland (NDL), die de logistieke sector in Nederland promoot, krijgt nu „elke dag” vragen van bedrijven uit het VK, zegt Remco Buurman, algemeen directeur. „Het loopt storm.” Normaliter krijgt NDL vooral verzoeken voor hulp bij vestiging in Nederland uit Amerika en Azië. Sinds vorig jaar komen de meeste verzoeken uit Europa, vooral uit het VK. 56 Britse bedrijven zochten in 2020 contact met NDL, waarvan 32 in het laatste kwartaal, vlak voor de Brexit-deadline van 1 januari.

In de eerste twee maanden van dit jaar kwamen er van bedrijven uit het VK al 51 verzoeken binnen voor hulp bij vestiging in Nederland

Nu er eenmaal een handelsakkoord is, stijgt de toeloop alleen maar. In de eerste twee maanden van dit jaar kwamen er al 51 verzoeken binnen. Tot dusver sloten zestien Britse bedrijven via NDL contracten met Nederlandse logistieke dienstverleners. Soms openden ze een eigen distributiecentrum, zoals webwinkel Monster Group in Venlo. Soms huurden ze ruimte van een logistiek dienstverlener, zoals brouwer Brewdog, in Nijkerk. Buurman schat dat de zestien bedrijven ruim vijftig banen creëren. „Maar dit is nog maar het topje van de ijsberg, want veel gesprekken zijn nog gaande en veel Britse bedrijven komen zelfstandig, buiten ons om, naar Nederland.”

Foxmere Technologies, een leverancier van onderdelen van geautomatiseerde systemen uit Aldridge (bij Birmingham), nam na bemiddeling van NDL logistiek dienstverlener Aramex in de arm voor distributie binnen de EU. Aramex zit in Oude Meer, bij Schiphol. Tom Cash, strategisch directeur van Foxmere, legt uit dat btw-kwesties door Brexit het bedrijf de das dreigden om te doen. Sinds 1 januari moeten bedrijven in de EU die importeren uit het VK btw in principe voorfinancieren. Gemiddeld is dit 21 procent voor klanten van Foxmere. „Dit zou de cash flow van klanten hard raken. Enkele klanten zeiden zelfs dat ze ons zouden verlaten als we ons niet in de EU vestigden.”

Lees ook: Brits vlees rot weg in Rotterdamse haven door Brexit

De meeste Brexit-knelpunten doen zich vooralsnog voor in de handel van VK naar EU. Dat komt doordat de autoriteiten in de EU al sinds 1 januari streng controleren op de formaliteiten die nu vereist zijn, terwijl de Britten die controles gefaseerd invoeren. Niet alle Britse bedrijven die naar de EU uitvoeren, kunnen zich zomaar aanpassen. Groenten, fruit en dierlijke producten zijn onderhevig aan voedselveiligheidschecks aan de grens, die niet te omzeilen zijn. In januari stonden vrachtwagens met Brits vlees dagenlang stil in havens als Rotterdam, zo berichtte NRC. Het vlees bedierf.

Inmiddels, mailt Dave Lindars van de Britse brancheorganisatie voor de vleesverwerkende industrie (BMPA), zijn veel bedrijven uit de sector „gestopt met handelen met de EU”.

Harde Brexit in de praktijk

De problemen komen goeddeels voort uit de keuze van de Britten zelf voor een ‘harde’ Brexit. Om volledig ‘soeverein’ te worden, stapten ze uit zowel de interne markt als de douane-unie. Door het handelsakkoord blijft de handel tussen EU en VK weliswaar grotendeels vrij van importheffingen, maar over kwesties als voedselveiligheid regelt het akkoord amper iets. De meeste douane-formaliteiten die voor de handel met bijvoorbeeld de VS nodig zijn, gelden nu ook voor het VK. Het akkoord kan nog worden bijgeschaafd, maar door de verziekte politieke sfeer tussen Londen en Brussel is dat op korte termijn onwaarschijnlijk.

Van Nederlandse bedrijven krijgt Lyne Biewinga de Nederlands-Britse Kamer van Koophandel (NBCC) „ontzettend veel” vragen over het nieuwe handelsregime. „Voor geen enkel bedrijf, hoe goed voorbereid ook, is de situatie helemaal gesneden koek”. De export naar het VK, zegt ze, verloopt „duidelijk makkelijker” dan de import. Maar dat kan veranderen, waarschuwt ze, wanneer ook de Britten strenger gaan handhaven.

De route vanuit Frankrijk naar Ierland is drukker geworden, omdat bedrijven proberen het VK te mijden. Foto Christophe Petit Tesson/EPA

Vanaf 1 april vraagt het VK fors meer gezondheidscertificaten voor plantaardige en dierlijke producten, vanaf 1 juli komen er ook douanecontroles en gezondheidsinspecties aan de grens. „Een hoop problemen zijn nog niet zichtbaar”, stelt Biewinga. Het geldt ook voor de dienstverlening. Het uitvoeren van werkzaamheden in het VK – bijvoorbeeld IT-diensten of adviesklussen – is omgeven met nieuwe regels. Meer bedrijven zullen hier tegenaan lopen zodra de Covid-reisrestricties worden afgebouwd, zegt ze.

Ook Martijn Schippers, douanespecialist bij advieskantoor EY, krijgt veel vragen over het handelsakkoord. Hij adviseert tientallen bedrijven over de Brexit. „Zelfs bedrijven die zich goed hadden voorbereid, lopen nu tegen problemen aan”, zegt Schippers, tevens verbonden aan de Erasmus Universiteit.

Opeens tóch invoerheffingen

In de praktijk blijken bedrijven bijvoorbeeld wél invoerheffingen te moeten betalen als een product eerst naar het VK gaat, en daarna weer naar de EU. „Denk aan webshops met retourzendingen, of aan bedrijven die met Ierland handelen via de transportroute door het VK.”

Dit heeft te maken met de zogeheten oorsprongsregels binnen het handelsakkoord. Tariefvrije import vanuit het VK geldt alleen voor goederen die afkomstig zijn uit het VK zelf – niet voor goederen uit ‘derde’ landen. Zelfs als een product oorspronkelijk uit de EU komt, moet bij retour naar de EU importheffing worden betaald (en vice versa voor het VK). Alleen via tijdrovende procedures bij de douane kan de importheffing worden voorkomen.

Lees ook dit artikel over de Brexit: Het grote geld maakt de oversteek naar Amsterdam

„Dat is een enorme papierwinkel”, zegt Schippers. Hij ziet dit als een weeffout in het eind 2020 onder veel tijdsdruk gesloten akkoord. „Hier is helemaal niet goed over nagedacht, het akkoord is snel in elkaar getimmerd.” Net als Biewinga verwacht hij meer problemen zodra de Britten strenger gaan handhaven. „We hebben lang nog niet alles gezien.”

Bloemenexporteur ‘VK blijft een eiland dat zich beschermt tegen buiten’

Commercieel coördinator Niels Dekker van J. van Vliet Bloemenexport uit Naaldwijk noemde de eerste Brexit-week „behoorlijk verwarrend”, toen NRC hem begin januari sprak.Nu lopen de zaken soepeler. Administratief was het de voorbije weken puzzelen: wat wilden de Britten precies hebben van het bloemen- en plantenbedrijf? Inmiddels ervaart Van Vliet nog weinig problemen, afgezien van wat vrachtwagens die soms spontaan worden aangehouden in Engelse havens. Dat gebeurt wanneer ze vanuit het VK door moeten naar EU-land Ierland. „Ze staan een paar uur stil, de papieren worden gecontroleerd en ze mogen ze daarna doorrijden naar Ierland.”

Maar of het beeld zo blijft, is de vraag. Dekker maakt zich zorgen over een nieuwe deadline op 1 april. De Britten gaan dan strenger controleren op gezondheid van onder meer bloemen en planten. „We moeten dan allerlei certificaten overleggen.” Het wordt ingewikkelder als het product oorspronkelijk van buiten de EU komt. „Wij halen onze bloemen uit bijvoorbeeld Kenia en Colombia. Met zo’n bewijs laat je weten dat je geen bloemen- en plantenziektes meeneemt of insecten die ze in het VK niet willen. Het blijft een eiland dat zich graag beschermt voor wat van buitenaf komt.” KCB, een uitvoeringsbureau van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA, moet zendingen vooraf gaan keuren. „Zo’n bureau moet ook de export van groenten en fruit controleren. Ik ben benieuwd hoe ze dat gaan doen, want met heel veel man zijn ze daar niet. Elke vertraging is voor versproducten een verslechtering van de kwaliteit.”

Britse expatsupermarkt ‘Brexit is een drama, de rompslomp kost uren’

Voor Kelly Kelly, eigenaar van Kelly’s expat shopping, is de Brexit „een drama”, vertelt ze aan de telefoon. De Britse en Amerikaanse supermarkt en groothandel, met winkels in Den Haag, Wassenaar en Amsterdam, bestelt wekelijks één à twee volle trailers met producten uit het VK. „We waren eerst opgelucht dat er een handelsakkoord was gesloten”, zegt Kelly. „Maar nu blijkt dat ik bijna elke dag uren kwijt ben aan rompslomp. Voor elke levering moeten we de douane-agent inlichten over onder meer het nettogewicht van orders. Als leveranciers dingen niet kunnen leveren, moeten we dit weer aanpassen. Als er maar één klein ding niet klopt, kun je al problemen krijgen.” Door alle rompslomp zijn leveringen zo’n 10 tot 15 procent duurder geworden. „We doen nu grotere bestellingen om per levering de kosten wat te drukken.”

Het grootste probleem zit bij vleesproducten die Kelly’s importeert, waarvoor sinds 1 januari een Brits gezondheidscertificaat verplicht is. „Denk aan Engelse worstjes, bacon en pork pies”, zegt Kelly. „Wij zetten zelf een Engelse dierenarts aan het werk om een certificaat te krijgen.” In Nederland moet de bederfelijke lading vervolgens naar een keuringspunt van de voedsel-en warenautoriteit NVWA. „De kosten voor Kelly’s: zo’n 300 euro per lading, plus tijdverlies. Negen van de tien keer heeft de NVWA iets aan te merken”, zegt Kelly. „We halen nu vlees uit Ierland, maar ook dat blijkt lastig, want vaak gaat de lading dan eerst het VK in en daarna er weer uit. We proberen het zo te regelen dat we ons assortiment niet hoeven aan te passen.”