Nieuwe stikstofcrisis dreigt voor wegen

Cruciale infrastructuur Weer vrezen bestuurders en ambtenaren dat het land stilvalt door stikstofperikelen. Juist essentiële wegenprojecten zijn onzeker geworden.

Nederland, Bemmel, 22-12-2020. De A15 gaat hier bij knooppunt Ressen over in de N15.
Nederland, Bemmel, 22-12-2020. De A15 gaat hier bij knooppunt Ressen over in de N15. Foto: ANP/ Hollandse Hoogte/ Flip Franssen

Het s-woord klinkt weer in provinciehuizen en aan het Binnenhof, nu een nieuwe stikstofuitspraak van de Raad van State tal van grote wegenbouwprojecten heeft stilgelegd. Megaprojecten als de A4, de A15 en knooppunt Hoevelaken zijn al vertraagd. Provincies verwachten meer vertraging en kosten. Zij dringen nu aan op een plan van het kabinet om een nieuwe langdurige crisis te voorkomen.

„Geen struisvogelwerkzaamheden, maar actie”, zegt Christophe van der Maat (VVD), gedeputeerde in Noord-Brabant. Gelderland en Noord-Holland houden voor sommige projecten al rekening met een jaar vertraging en veel extra kosten. „Dit kan een enorme impact hebben”, zegt de Noord-Hollandse gedeputeerde Jeroen Olthof (PvdA).

Het angstbeeld van de provincies is het stikstofdebacle dat twee jaar geleden begon, toen de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van tafel veegde. Met een omweg had de Nederlandse overheid jarenlang boeren en bedrijven ruimte geboden om ondanks strenge Europese natuurregels extra stikstof uit te stoten. Als de schade later zou worden ingehaald, kregen ze toch een vergunning voor meer vee, extra asfalt of nieuwe woningen of fabrieken. Door dat hele stelsel zette de Raad een streep.

Hoe is het stikstofprobleem ontstaan? En 12 andere vragen

De crisis die volgde etterde maanden voort: overal vielen projecten stil, boze boeren en bouwers trokken naar het Malieveld en de provinciehuizen, het duurde een half jaar tot er een maatregelenpakket klaarlag.

De aannemers stonden al klaar

Nu staan tal van vergunningen opnieuw op de tocht, en opnieuw is de aanleiding één enkele uitspraak van de Raad van State over de stikstofaanpak: dit keer is niet de logica erachter, maar de manier waarop stikstof gemeten wordt het doelwit.

Die uitspraak draait om de A15, de snelweg die auto’s vanaf de Maasvlakte bij Rotterdam naar het oosten voert, tot bij Arnhem, waar de weg stukloopt op de weilanden en uiterwaarden tussen Rijn en Waal. Het Rijk wil de snelweg al jaren doortrekken tot aan de Duitse grens om het internationale vrachtverkeer te versnellen en Arnhem te ontlasten, en heeft daarvoor vergevorderde plannen. De aannemers zijn al gevonden, de artistieke ontwerpplaatjes zijn af.

Over de A15 is jaren gesteggeld: Een doodlopende weg of een ongelukkige regio

Maar onlangs kreeg ook daar een groep bezwaarmakers gelijk van de Raad van State. Twistpunt: de ‘rekenmachine’ die sinds de vorige stikstofcrisis gebruikt wordt om te meten hoeveel stikstof neerslaat in de natuur door een nieuw project – en hoeveel schade er dus gecompenseerd moet worden. Die zogeheten ‘Aerius-calculator’ meet alle uitstoot bij boeren en bedrijven, maar wordt voor wegen na vijf kilometer afstand afgekapt. Wat daarbuiten belandt, telt niet mee, volgens het ministerie van Infrastructuur omdat stikstof die bij beweging vrijkomt anders neerdaalt.

Maar dat verschil is niet onderbouwd, oordeelde de Raad van State al op 20 januari. En opnieuw dringt de boodschap daarvan in slow motion door.

Er zijn verschillen. Anders dan het PAS in 2019 is de rekenmethode nog niet definitief afgekeurd: de overheid krijgt tot een half jaar de tijd om hem beter te onderbouwen, daarna heeft ook de Raad weer een half jaar.

De nieuwe uitspraak treft ook niet tienduizend projecten, zoals in 2019, maar juist wel cruciale infrastructuurprojecten. Zo is van de zeven grote wegenprojecten die het kabinet prioriteit wilde geven na de stikstofuitspraak slechts één veiliggesteld: twee zijn door de A15-uitspraak direct stilgevallen, de staat van de andere vier is onzeker.

Van Nieuwenhuizen is ‘verrast’

De grootste onzekerheid overheerst in de provincies. Zij hebben een groot belang bij de rijkswegen die binnen hun provinciegrenzen worden aangelegd, en hun eigen provinciale wegenplannen worden er ook door geraakt. En zelfs áls de onderbouwing toch wordt goedgekeurd, is vertraging vaak onvermijdelijk.

„En dat betekent automatisch dat andere projecten in onze omgeving ook vertraagd worden”, zegt Olthof. „Wij moeten onze aannemer betalen: die had al tijd gereserveerd. En die moet projecten ook weer uitstellen.” Hij ziet nu al „honderden kilometers provinciale infrastructuur waaraan gewerkt wordt” in gevaar komen.

„Ik wil weten wat de spelregels zijn”, zegt Van der Maat. Hij wil dat het kabinet, „demissionair of niet”, zorgt dat er een alternatief klaarstaat mocht de rekenmethode sneuvelen.

Het ministerie van Infrastructuur liet donderdag weten dat het wil vasthouden aan de aparte rekenmethode: „Dit is het beste model dat er is.” In De Telegraaf zei minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) donderdag „verrast” te zijn door de nieuwe crisis.