Frauderende topman van landsadvocaat sluisde geld weg van gemeenten en beleggers

Gestolen gelden Ook overheden de dupe van fraudeschandaal bij landsadvocaat Pels Rijcken.

Het hoofdkantoor in Den Haag van landsadvocaat Pels Rijcken.
Het hoofdkantoor in Den Haag van landsadvocaat Pels Rijcken. Foto Peter Hilz/HH

Bij de fraude rond landsadvocaat Pels Rijcken is ruim 10 miljoen euro gestolen van gemeenten en provincies en van gedupeerde beleggers in internetbedrijf van World Online en verzekeraar Converium. Dit gebeurde via een stichting waar de frauderende notaris Frank Oranje de volledig controle over had en die hij daags voor zijn dood ophief. Dat blijkt uit onderzoek van NRC.

Pels Rijcken maakte dinsdag bekend dat voormalig bestuursvoorzitter Oranje jarenlang via „geraffineerd frauduleus handelen” geld wegsluisde naar privérekeningen, maar maakte niet bekend van wie het geld werd gestolen.

Nadat Pels Rijken in september via het Openbaar Ministerie van de fraude hoorde, werd Oranje op non-actief gesteld. In november 2020 pleegde hij zelfmoord.

De meest recente fraude is verbonden met de afwikkeling van de verkoop van afvalverwerker Attero door zes provincies en 116 gemeenten in 2014 aan private-equityfirma Waterland voor 170 miljoen euro.

Pels Rijcken handelde de verkoop voor de overheden af. De betrokken partijen hielden op een speciale geblokkeerde rekening zo’n 13 miljoen euro aan voor de afwikkeling van claims. Oranje bestuurde de stichting die deze gelden van ‘Project Amsterdam’ beheerde.

Grapperhaus ontkende verband

Demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie & Veiligheid, CDA) wekte dinsdag in een brief aan de Tweede Kamer nog de indruk dat de fraudezaak de overheid niet had geraakt. Hij stelde dat een uitgebreid onderzoek in opdracht van zijn ministerie „geen enkele aanwijzing” opleverde dat Oranje had gestolen „in zaken waarin de Staat cliënt was”. Dat onderzoek is uitgevoerd door advocatenkantoor Houthoff.

Oranje beheerde daarnaast als ‘escrow-agent’ geld voor gedupeerde beleggers van internetbedrijf World Online en de Zwitserse verzekeraar Converium. Dat geld werd hem toevertrouwd nadat de bedrijven een schikking met beleggersorganisaties sloten wegens het onjuist informeren van beleggers. De notaris moest de gelden aan de beleggers uitbetalen. Het leeuwendeel van de ruim 10 milljoen euro die is weggesluisd kwam beleggers in Converium toe.

Sinds de oprichting in 2010 veranderde de ‘fraude-stichting’, die volledig onder controle van Oranje stond, twee keer van naam. Een dag voor zijn zelfverkozen dood hief Oranje de stichting op, volgens het handelsregister omdat er geen baten (geld) meer aanwezig zou zijn. Hij had de stichting toen al verhuisd van Pels Rijcken naar zijn thuisadres.

‘Grove fouten gemaakt’

Hubert-Jan van Boxel, voormalig notaris bij de prominente kantoren AKD en Loyens&Loeff en tegenwoordig onder meer docent bij Nyenrode, stelt dat er in de zaak een aantal grove fouten zijn gemaakt. Hij noemt het “onbestaanbaar” dat voor drie verschillende doelen dezelfde stichting is gebruikt.

Oranje stelde de statuten in 2010 zelf op, hield de doelomschrijving vaag, de stichting kon daardoor voor verschillende projecten gebruikt worden. Ook kreeg Oranje, die zichzelf in nota bene zijn eigen akte tot enig bestuurder had benoemd, de totale controle - ook richting de bank.

Dit had voorkomen kunnen worden als er een mede-bestuurder was benoemd en in de statuten bepaald was dat er twee handtekeningen gezet moesten worden. Volgens Van Boxel hadden bij Pels Rijcken alle alarmbellen moeten gaan rinkelen toen Oranje bij een collega-notaris tot twee keer toe aanklopte voor de naamswijziging.

Het in Den Haag gevestigde Pels Rijcken (290 medewerkers) is een van ’s lands grootste en meest prominente advocaten- en notariskantoren. Als ‘landsadvocaat’ treedt Pels Rijcken voor de Rijksoverheid op als juridisch adviseur en advocaat in zo’n duizend rechtszaken per jaar. Ook staat Pels Rijcken provincies en gemeenten bij. Het stelt de gestolen gelden inmiddels te hebben aangezuiverd. Vanwege geheimhoudingsplicht kan Pels Rijcken niet op de specifieke gevallen van fraude ingaan.

Update 4 maart 2021 20:40 uur: Het totale fraudebedrag van ruim 10 miljoen euro is aan het artikel toegevoegd.