Laatste nieuws coronacrisis

‘Met sneltesten zou het hoger onderwijs in het voorjaar open kunnen’

In dit blog lees je het laatste nieuws over het coronavirus in binnen- en buitenland. Wil je via de mail op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrieven.

België kondigt voorzichtige versoepelingen aan

Belgen mogen vanaf maandag met tien personen in plaats van vier samenkomen in de buitenlucht. Dat is vrijdagmiddag beslist op het Overlegcomité van de verschillende regeringen van het land. Het is wel nog altijd de bedoeling dat personen anderhalve meter afstand tot elkaar houden en een mondmasker dragen. Het besluit is een eerste, kleine stap richting versoepelingen in een ‘buitenplan’ dat premier Alexander De Croo vrijdagavond presenteerde op een persconferentie.

De besmettingscijfers in België stegen de laatste week, en het aantal ziekenhuisopnames nog harder. Toch lijkt het er de laatste dagen op dat de gevreesde derde golf uitblijft, aldus De Croo. Het Overlegcomité zag daarom mogelijkheden om buiten beperkte versoepelingen toe te laten. Volgens de premier is de „nood aan perspectief” hoog. Omdat de kans op besmetting buiten veel lager is dan binnen, hoopt hij met deze beperkte versoepelingen in de buitenlucht „mentale weerbaarheid en zuurstof” te geven, „zodat we meer gemotiveerd zijn om ons aan de maatregelen te houden”. Bijkomend werd aangekondigd dat tot vijftig personen zijn toegelaten op uitvaarten en zijn een aantal versoepelingen voor het onderwijs aangekondigd. De avondklok – in Brussel van 22.00 uur tot 06.00 uur en in de rest van het land van middernacht tot 05.00 uur – blijft voorlopig behouden. Het reisverbod wordt onverwacht ook verlengd: tot 18 april, het einde van de Paasvakantie.

Na deze eerste stapjes volgen er in april meer versoepelingen als de cijfers zich ontwikkelingen in lijn met de verwachting, aldus De Croo. Dan zullen onder andere buiten weer bijeenkomsten voor maximaal vijftig mensen worden toegestaan, en mag buiten weer in groepen van tien gesport worden. Vanaf mei kan dan gekeken worden naar versoepelingen binnen, kondigde De Croo aan. Onder meer de heropening van de horeca ligt dan op tafel. Ook zal België dan „massief” inzetten op snel- en zelftesten.

De Croo drukte de Belgen op het hart „voorzichtig” te blijven. „Er kan meer: buiten, buiten, buiten. Maar meer vrijheid is ook meer verantwoordelijkheid. Als we het de komende weken goed doen, kunnen we stap voor stap vooruitgaan.” 26 maart komt het Overlegcomité opnieuw bij elkaar.

‘Time-out’ van een week
Vorige week werd al een besluit verwacht over mogelijke versoepelingen maar toen besloten de Belgische regeringen nog om een ‘time-out’ in te lassen en een week te wachten. Het aantal ziekenhuisopnames nam te snel toe en er werd gevreesd voor een derde golf. Tegelijkertijd nam de druk om versoepelingen door te voeren de laatste weken snel toe. Donderdag liet de Crisiscel Cultuur, die de cultuursector vertegenwoordigt, een persbericht uitgaan waarin ze zichzelf groen licht gaf „om te heropenen vanaf 15 april”. Ook Horeca Vlaanderen hoopte op een eerdere heropening: die legde onlangs een plan voor heropening vanaf 1 april voor.

Uit een enquête van de Universiteit Antwerpen blijkt dat het vertrouwen van Belgen in de regering én in de experts afkalft. Nog amper een op de drie Belgen gaf in de zogeheten ‘motivatiebarometer’ van de Universiteit Gent aan gemotiveerd te zijn de coronamaatregelen te volgen, en het aantal depressieve klachten en angstklachten neemt toe. Eerder op vrijdag kondigde de federale regering daarop aan 27 miljoen euro extra uit te trekken voor de geestelijke gezondheidszorg van kinderen, jongeren en ouderen.

Alexander De Croo op archiefbeeld. Foto Johanna Geron/EPA

Vaccins voor apen en strenge gevangenisstraffen in Cambodja

Een greep uit het buitenlandse coronanieuws:

  • De San Diego Zoo heeft negen apen gevaccineerd tegen het coronavirus. De vier oerang-oetans en vijf bonobo’ss zijn daarmee de eerste dieren die een coronavaccin hebben gekregen, meldt persbureau Reuters. De apen hebben twee doses gekregen van een experimenteel vaccin, dat oorspronkelijk was ontwikkeld voor honden en katten. Een woordvoerder van de dierentuin zegt dat de apen het goed maken en dat ze geen bijwerkingen vertonen. De dierentuin heeft de dieren ingeënt nadat begin dit jaar acht gorilla’s in een andere dierentuin in San Diego besmet raakten met het coronavirus. Zij zijn inmiddels hersteld. De negen apen bij de San Diego Zoo zijn geselecteerd omdat ze kwetsbaar zijn. Een van hen, het 28-jarige vrouwtje Karen, kwam in de jaren negentig ook al in nieuws toen ze als eerste aap ooit een openhartoperatie onderging.
  • De Japanse regering heeft de noodtoestand in de omgeving van Tokio met twee weken verlengd. Oorspronkelijk zou de noodtoestand op 7 maart eindigen, maar dat vindt premier Yoshihide Suga te vroeg. Hij zei volgens Reuters dat voorzichtigheid geboden is zodat het aantal coronabesmettingen niet weer stijgt. De druk op de ziekenhuizen is nog groot, zei hij. In Tokio vinden over een paar maanden de Olympische Spelen plaats. Suga bood zijn excuses aan voor het verlengen van de noodtoestand. Het betekent dat restaurants en cafés vanaf 19.00 uur geen alcohol meer mogen serveren en een uur later hun deuren moeten sluiten. Ook geldt er vanaf dat tijdstip een avondklok.
  • De regering in Cambodja heeft een wetsvoorstel klaar waarmee mensen maximaal twintig jaar de cel in kunnen worden gestuurd als ze zich niet aan de coronamaatregelen houden. Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) heeft het land opgeroepen om het „draconische” voorstel in te trekken. Volgens de organisatie staan er in de wet veel te vage bewoordingen die de autoriteiten makkelijk kunnen misbruiken. In het voorstel staat volgens HRW onder andere dat het overdragen van het coronavirus een strafbaar feit is. De organisatie vreest dat mensen zich dan niet meer durven te laten testen. „De Cambodjaanse leiders moeten samenwerken met de inwoners om te vechten tegen Covid-19 en ze niet bedreigen met een jarenlange gevangenisstraf”, zegt een woordvoerder van HRW.
  • Een groep gevaccineerde bonobos in San Diego. Foto San Diego Zoo Wildlife Alliance/Reuters

Kabinet hoopt deze zomer veilige vliegvakanties mogelijk te maken

Het kabinet hoopt dat Nederlanders komende zomer weer op vliegvakantie kunnen. „We zijn als kabinet aan het kijken, samen met de reisbranche, hoe je dat op veilige manieren kunt doen”, zegt demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) tegen persbureau ANP.

De minister ziet daarbij een belangrijke rol voor testen en quarantainemaatregelen: „Heel goed monitoren, aan de voorkant testen, na afloop testen, zorgen dat de quarantaine goed wordt nageleefd”. Ook wordt onderzocht of mensen op vakantie kunnen onder de voorwaarde dat ze het resort op hun vakantiebestemming niet verlaten.

Van Nieuwenhuizen constateert dat de reisbranche het water aan de lippen staat en dat mensen inmiddels ook echt snakken naar vakantie. Maar ze benadrukt dat Nederland deze zomer nog behoedzaam wil blijven, omdat misschien nog niet iedereen gevaccineerd is. Ook pleit de demissionair minister voor nauwe Europese samenwerking, omdat wel overal min of meer dezelfde regels en inreisvoorwaarden voor landen van buiten de EU moeten gelden.

Reizigers op Schiphol tijdens de coronapandemie. Foto Olivier Middendorp

De Jonge noemt schrappen van avondklok ‘onvoorzichtig’

Demissionair Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) zegt de kans „niet heel groot” te achten dat de coronamaatregelen worden versoepeld. Dit geldt ook voor het schrappen van de avondklok. Dat zegt hij vrijdag tegen persbureau ANP naar aanleidingen van uitspraken van demissionair minister van Justitie Ferd Grapperhaus (CDA) tegen het AD. Maandag maakt het kabinet een besluit over het eventueel verlengen van de coronamaatregelen en lichten De Jonge en demissionair premier Mark Rutte dit besluit ‘s avond toe tijdens een persconferentie. De Jonge zegt niet vooruit te willen lopen op dit besluit maar denkt „dat we inmiddels een beetje aan gewend zijn” aan de avondklok.

De Jonge noemt het schrappen van de avondklok „wel erg onvoorzichtig”. „Ik denk vooral dat als je hem nu zou schrappen, dat je heel veel andere dingen ervoor in de plaats zou moeten zetten om te voorkomen dat het uit de hand loopt”, aldus de minister van Volksgezondheid. „De ruimte is sowieso niet groot om überhaupt iets van verruiming te doen en de avondklok nu uit het pakket halen, dat is denk ik wel erg onvoorzichtig hoor.”

Ook minister Grapperhaus zei vrijdag tegen het AD de avondklok liever de behouden. „Een avondklok drukt minder zwaar dan bepaalde niet-essentiële winkels die dicht zijn”, zei hij tegen de krant. Hij zei liever te zien dat „ondernemers wat ruimte hebben” en iets „te kunnen doen voor het hoger onderwijs”.

Zaterdag spreken premier Rutte en de meest betrokken ministers op het Catshuis met deskundigen over de coronamaatregelen. Eerder deze week zei ook Rutte al somber te zijn over mogelijke verruimingen.

Minister De Jonge verwacht dat zelftesten binnenkort voor een tientje in de supermarkt liggen

Het kabinet verwacht dat mensen vanaf volgende maand zelf een coronasneltest kunnen afnemen. Het resultaat van de zogeheten antigeentest komt veel sneller dan die van de PCR-test, maar wordt nu alleen nog in de teststraten gebruikt. „Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat antigeensneltesten een goede betrouwbaarheid hebben en zeer geschikt zijn als zelftest”, stelt het ministerie van Volksgezondheid.

Het ministerie denkt dat besmettingen sneller kunnen worden opgespoord als mensen zelf gaan testen. „Zo kunnen we het virus de pas afsnijden”, zegt demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) op de website van zijn ministerie. „Om dat eenvoudiger en laagdrempeliger te maken moeten we het anders doen: niet de mensen naar de teststraat, maar de testen naar de mensen. We maken het daarom nu in Nederland mogelijk dat producenten van goede sneltesten daar ook een zelftestversie van maken.”

Fabrikanten van sneltesten hebben een ontheffing nodig om een zelftest mogelijk te maken, omdat het formeel medische hulpmiddelen zijn. Als een test geschikt wordt bevonden om zelf uit te voeren en voldoet aan het Europese kwaliteitskeurmerk CE kan zo’n ontheffing volgens het ministerie binnen een week worden verleend. De Jonge hoopt dat veel bedrijven zich zullen melden en wil dat die „een goede instructie” leveren bij de zelftestversies van hun producten.

De bedoeling is dat de sneltesten beschikbaar komen voor werkgevers en het onderwijs en ook voor ongeveer een tientje in supermarkten en bij apotheken en drogisterijen komen te liggen. „Deze testen krijgen een speciaal korter stokje, zodat iedereen eenvoudig thuis of met begeleiding een test bij zichzelf kan afnemen”, laat het ministerie weten. De eerste zelftesten komen naar verwachting in april op de markt.

Dit bericht is om 18.32 uur geactualiseerd met extra informatie van het ministerie van Volksgezondheid

Een bestuurder tijdens een proef met een sneltest op de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Foto Siese Veenstra/ANP

Cynisch applaus voor „belachelijk kleine” loonsverhoging Brits zorgpersoneel

De Britse vakbond Unison roept op tot een cynisch applaus voor het voorstel van de regering om het loon van het NHS-zorgpersoneel met 1 procent te verhogen, meldt Express & Star. „Er stonden miljoenen mensen in de deuropening te applaudisseren voor het zorgpersoneel dat alles gaf wat in hen zat. Laten we ons nu uitspreken voor hun recht op een eerlijk loon”, zegt algemeen secretaris Christina McAnea van de bond tegen de krant.

De vakbond vraagt Britten komende donderdag vanaf hun balkons en vanuit hun deuropeningen met een langzaam handklappen aan de regering te laten weten de loonsverhoging „belachelijk laag” te vinden. En dat op 1 april te herhalen als het personeel de 1 procent erbij krijgt. „Klap langzaam en cynisch voor de minister van Financiën. Het mogen dan zware tijden zijn, maar dit ligt onder de inflatie en is belachelijk laag”, stelt McAnea. Volgens Unison zal personeel met deze lonen snel weglopen bij de NHS (National Health Service), terwijl al voor de coronapandemie honderdduizend vacatures in de zorg waren.

In Nederland is het demissionaire kabinet, ondanks een door de Tweede Kamer aangenomen motie die daartoe oproept, niet van plan een structurele loonsverhoging door te voeren voor zorgpersoneel boven op de normale cao-stijging. Wel hebben zorgmedewerkers een eenmalige bonus van 1.000 euro gekregen.

NS wil met fictieve gesprekken reizigers bereiken via Clubhouse

De NS wil volgende week reizigers bereiken via Clubhouse, het sociale medium dat de laatste weken aan een opmars bezig is. Via de app kunnen mensen naar fictieve gesprekken in de trein luisteren. De NS zegt de forenzen te missen en stelt daarom de Avondspits beschikbaar via Clubhouse. Daarmee hoopt het bedrijf „toevallige interacties” of „per ongeluk opgevangen gesprekken in de coupé” na te kunnen bootsen.

Van maandag 8 maart tot vrijdag 12 maart kunnen Clubhouse-gebruikers naar de gesprekken luisteren. Op basis van scenario’s voeren de acteurs Jiles Flinterman, Boris van Bommel, Victorine Plante en Henke Tuinstra geïmproviseerde gesprekken. Een terugkerend personage is volgens de NS de hoofdconducteur, die vervoersbewijzen controleert en zich in de conversaties mengt. De gesprekken moeten luisteraars doen denken aan reizen met de trein vóór corona. „Het is een klein gebaar van NS om te laten merken dat we onze reizigers missen.”

Clubhouse is een sociaal medium waar gebruikers wereldwijd elkaar virtueel ontmoeten om gesprekken te voeren. De app is alleen beschikbaar voor Apple-gebruikers, die mee kunnen doen indien daartoe uitgenodigd.

Lees ook dit artikel: Nu moet audio-app Clubhouse de hype nog overleven

RIVM meldt 4.727 positieve coronatests

Aan het RIVM werden het afgelopen etmaal 4.727 nieuwe positieve coronatests gemeld. Dat is iets meer dan de 4.161 gevallen van gisteren.

Van 32 mensen werd bekend dat ze zijn overleden aan de longziekte Covid-19. Omdat meldingen van een overlijden vaak later aan het RIVM worden doorgegeven, betekent dat niet dat die 32 mensen allemaal in het afgelopen etmaal stierven. Sinds half oktober is het aantal gemelde sterfgevallen op een vrijdag niet meer zo laag geweest. Het totaal aantal geregistreerde coronadoden sinds het begin van de pandemie komt volgende week naar verwachting boven de 16.000 uit.

‘Met sneltesten zou het hoger onderwijs in het voorjaar open kunnen’

Universiteiten en hogescholen kunnen in het voorjaar weer (gedeeltelijk) open als sneltesten kunnen worden gebruikt. Dat denkt demissionair minister Ingrid van Engelshoven (D66) van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, zo laat haar woordvoerder weten na berichtgeving van het ANP. Het openen moet wel veilig en verantwoord kunnen, benadrukt de minister. Ze reageert daarmee op een artikel van dagblad Trouw, dat vrijdag meldde dat minimaal 26 miljoen ongebruikte tests op voorraad liggen.

Of dat aantal klopt, kan de woordvoerder van de minister niet zeggen. „Er zijn op dit moment meerdere pilots aan de gang om te kijken of we sneltesten kunnen inzetten in het onderwijs en de cultuursector.” Hoe dat in de praktijk eruit gaat zien, is nog niet bekend. Binnen de pilots worden meerdere opties onderzocht. „Bij de een doe je thuis een zelftest voor je naar de universiteit gaat en bij een ander moet je een sneltest ondergaan voor je een tentamen gaat maken.” Het ministerie hoopt begin mei de uitslagen van de pilots binnen te hebben.

Dat de tests niet gebruikt kunnen worden, komt doordat het testen nu nog onder begeleiding van een medische professional moet, zegt de woordvoerder van Van Engelshoven. „We hebben advies gevraagd hoe we dat kunnen aanpassen, zodat we het op een makkelijke manier kunnen uitvoeren.”

Demissionair minister Ingrid van Engelshoven denkt dat het hoger onderwijs in het voorjaar weer open kan. Foto Koen van Weel / ANP

Wederom lichte daling aantal coronapatiënten in het ziekenhuis

In de Nederlandse ziekenhuizen zijn vrijdagmiddag 1.911 coronapatiënten opgenomen - twaalf minder dan donderdag. Dat blijkt uit cijfers van het Landelijk Centrum voor Patiënten Spreiding (LCPS). Van alle coronapatiënten liggen 541 mensen op de intensive care, twee meer dan een dag eerder.

Het aantal coronapatiënten in de ziekenhuizen schommelt. Dinsdag ging het om 1.984 patiënten, sindsdien is een daling te zien. Het patiëntenaantal op de intensive care blijft al twee weken redelijk stabiel. Daar zijn sinds 22 februari tussen de 520 en 560 coronapatiënten opgenomen.

Moldavië vaccineert als eerste Europese land met Covax-vaccin

Een overzicht van het coronagerelateerde nieuws in het buitenland.

  • Moldavië is het eerste Europese land dat coronavaccins heeft ontvangen uit het Covax-programma van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). President Maia Sandu van het land maakte vrijdagochtend via Twitter bekend de eerste levering van 14.400 doses binnen te hebben. Moldavië ontvangt genoeg vaccins om 1,7 miljoen burgers in te enten. De WHO heeft het Covax-programma geïnitieerd voor landen die zelf moeilijker deals kunnen sluiten met farmaceuten, met name om financiële redenen.
  • Gevaccineerde Israëliërs kunnen dit weekend concerten bezoeken met een vaccinatiebewijs. Daarmee tonen ze aan dat ze zijn ingeënt tegen het coronavirus of klachtenvrij zijn na een besmetting. Met de zogeheten Groene Pas kunnen ze ook naar de sportschool en het zwembad. De concerten in Tel Aviv zijn toegankelijk voor vijfhonderd personen.
  • In België kijkt de regering of de coronamaatregelen kunnen worden versoepeld. Afgelopen dagen steeg het aantal opnames van coronapatiënten in de ziekenhuizen, maar tegelijkertijd stabiliseerde het aantal besmettingen. Minister van Jeugd Benjamin Dalle sprak vrijdag voor het overleg volgens Belgische media de hoop uit perspectief te kunnen bieden aan jongeren, bijvoorbeeld door meer ruimte te maken voor buitenactiviteiten voor de jeugd. Vrijdagmiddag staat een persconferentie gepland, waarin de regering het beleid uit de doeken doet. Nu geldt in België een avondklok tussen 00.00 uur en 05.00 uur. Belgische kappers en winkels zijn geopend, net als crèches. Belgen mogen thuis één zogeheten knuffelcontact ontvangen, waarmee ze geen anderhalve meter afstand hoeven te houden.

Bezoekers Fieldlab-evenementen moeten voor avondklok thuis zijn

Bezoekers van de Fieldlab-evenementen zijn niet uitgezonderd van de avondklok. Ze moeten dus voor 21.00 uur thuis zijn, laat een woordvoerder van Fieldlab weten. De Fieldlab-experimenten, waarbij wordt onderzocht hoe evenementen veilig kunnen worden gehouden ten tijde van de coronacrisis, eindigen daarom om 19.00 uur. Technici en organisatie kunnen met een werkgeversverklaring wel na 21.00 uur de straat op.

De publieksevenementen worden gehouden op 6, 7, 13 en 14 maart. Onder anderen André Hazes junior, Lucas & Steve en De Staat treden op. Die proefevenementen zijn in de Ziggo Dome. Daarnaast organiseert Fieldlab een popfestival op het Lowlands-terrein in Biddinghuizen. Op beide locaties worden ook dance-evenementen gehouden. Eerder werden een congres, voetbalwedstrijden en een theatervoorstelling van cabaretier Guido Weijers met publiek onderzocht.

Bij de wedstrijd tussen NEC en De Graafschap in Nijmegen is mogelijk één supporter besmet geraakt. De toeschouwer zat tijdens het duel op een vooraf aangewezen zitplaats op de tribune en droeg negentig minuten een mondkapje. Hij werd vijf dagen na de wedstrijd positief getest - mogelijk is hij in de tussentijd op zijn werk of in een privésetting besmet geraakt. Vooralsnog hebben bron- en contactonderzoek nog geen uitsluitsel kunnen geven. Zo’n 82 procent van de 1.153 NEC-supporters heeft zich na afloop van de wedstrijd laten testen op het virus.

Aan de hand van de proefevenementen worden contactmomenten onderzocht, gedragingen bestudeerd en risicoberekeningen gemaakt. Na de voorstelling van Weijers heeft 20 procent van de bezoekers zich niet laten testen. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zei daarvan te balen. Fieldlab kan de test niet verplicht stellen, alleen dringend adviseren.

Lees ook: Coronaproof naar een congres of concert? De tests gaan beginnen Lees ook deze column van Marcel van Roosmalen: ‘De buit is binnen, de middelvinger kon omhoog’

Australische premier toont begrip voor Italiaanse vaccinblokkade

De Australische premier Scott Morrison heeft begrip voor het Italiaanse besluit om een levering van AstraZeneca-vaccins aan zijn land te blokkeren. Italië houdt de export van 250.000 doses coronavaccin tegen, omdat AstraZeneca volgens het Zuid-Europese land de leveringsafspraken met Europa schendt. „Zij zitten in een grote crisis, dat is hier niet het geval”, zei Morrison vrijdag volgens internationale persbureaus. „In Italië sterven driehonderd mensen per dag aan het virus. Dus ik kan zeker begrijpen dat er veel angst heerst in Italië en andere Europese landen.” In Australië zijn in totaal 909 mensen aan het virus overleden.

Europese lidstaten en de Europese Commissie kunnen vaccinexports tegenhouden als een fabrikant de leveringsafspraken niet kan nakomen. Italië is het eerste land dat is overgegaan tot een blokkade. Volgens Morrison maakt de tegengehouden levering weinig uit voor de vaccinatiecampagne. „Deze levering hadden we niet meegeteld. Dus wij kunnen gewoon verder gaan.” Toch benadrukte de premier dat het „belangrijk is dat vaccins niet alleen Europa en Noord-Amerika bereiken, maar ook andere landen.” Australië begon zijn inentingsprogramma twee weken geleden bij zorgmedewerkers en ouderen met het vaccin van Pfizer.

Ondanks het begrip van Morrison heeft de Australische minister Greg Hunt van Volksgezondheid „via verschillende kanalen” de Europese Commissie „nadrukkelijk” verzocht de Italiaanse blokkade te herzien. Hunt stelde dat Australië inmiddels 300.000 doses vaccins van AstraZeneca heeft ontvangen. Het land rekent op nog meer leveringen zolang de lokale vaccinproductie nog niet op gang komt. In totaal heeft Australië 53,8 miljoen doses van het AstraZeneca-vaccin besteld, waarvan het de bedoeling is dat 50 miljoen vaccins lokaal geproduceerd worden.

Volgens de Australische premier Scott Morrison zijn de problemen met het virus in Italië erger dan in zijn land. Foto Dean Lewis/EPA

‘Overheid betaalt miljoenen aan onbenutte testcapaciteit’

De Nederlandse overheid betaalt iedere maand miljoenen euro’s voor testcapaciteit in private laboratoria, maar benut die slechts voor de helft omdat tests vaak naar andere labs gestuurd worden. Dat meldt de Volkskrant vrijdag op basis van eigen onderzoek.

De overheid heeft zogenoemde garantiecontracten afgesloten met acht grote private laboratoria, die samen goed zijn voor de verwerking van ruim 120.000 coronatests per dag. Deze acht labs krijgen een vergoeding voor het verwerken van een gegarandeerd aantal tests, of die nu worden afgenomen of niet. In de praktijk betekent dat dat een laboratorium dat heeft afgesproken 30.000 tests per dag te analyseren, sowieso 10.000 tests per dag vergoed krijgt. Een test kost ongeveer 60 euro.

Iedere dag worden nu ongeveer 45.000 coronatests geanalyseerd, maar lang niet allemaal door de laboratoria waar de overheid afspraken mee heeft, aldus de Volkskrant. Ongeveer de helft van de tests wordt geanalyseerd in kleinere laboratoria, vaak verbonden aan ziekenhuizen, waar geen afspraken mee zijn gemaakt. Voor het analyseren van deze coronatests wordt apart betaald. De Volkskrant berekent dat dit de overheid alleen in de regio Utrecht al een miljoen euro per week kost aan testresultaten die een paar kilometer verderop ‘gratis’ hadden kunnen worden verwerkt. Minister Hugo de Jonge verklaart tegenover de krant dat de contracten met de laboratoria destijds zijn aangegaan om de testcapaciteit te kunnen garanderen.

Het ministerie van Volksgezondheid was vrijdagochtend niet direct beschikbaar voor een reactie.

‘Adviseurs New Yorkse gouverneur Cuomo zetten autoriteiten onder druk om sterftecijfer aan te passen’

Adviseurs van de New Yorkse gouverneur Andrew Cuomo zetten de lokale gezondheidsautoriteiten onder druk om het officiële sterftecijfer onder verpleeghuisbewoners te verlagen. Dat melden The New York Times en The Wall Street Journal vrijdag. Cuomo ligt al langer onder vuur vanwege zijn coronabeleid met betrekking tot de verzorgingstehuizen in het begin van de pandemie en het laag houden van de officiële sterftecijfers onder verpleeghuisbewoners.

Op aandringen van Cuomo’s adviseurs vermeldden de officiële sterftecijfers van verzorgingshuisbewoners enkel degenen die in hun eigen instelling overleden. Degenen die in het verpleeghuis ziek werden, maar vervolgens in het ziekenhuis overleden, werden daarbij niet meegeteld. Zo wisten de adviseurs te bewerkstelligen dat in de officiële cijfers vanaf 1 maart ongeveer 8.500 sterfgevallen onder bewoners van verzorgingstehuizen werden opgenomen, terwijl het er in werkelijkheid ongeveer 15.000 zouden zijn. Het staatsbestuur blokkeerde het openbaar maken van de sterftecijfers eerder tot aan de hoogste rechter, omdat deze kritiek op het coronabeleid van de gouverneur zouden kunnen uitlokken. Het bestuur was bang dat deze cijfers „tegen ons zouden worden gebruikt”.

De FBI en het OM stelden eerder een onderzoek in naar het laag gehouden sterftecijfer onder verpleeghuisbewoners. De gouverneur heeft de afgelopen weken veel kritiek gekregen op zijn coronabeleid, onder meer omdat hij in het begin van de pandemie herstellende verpleeghuisbewoners uit het ziekenhuis terug naar hun verzorgingsinstelling stuurde, zonder hen te testen op het coronavirus. Cuomo stelde eerder ook in dat bedrijven achter verzorgingstehuizen niet aansprakelijk konden worden gesteld voor besluiten genomen rondom de pandemie.

Lees ook: Andrew Cuomo, gouverneur New York, in opspraak om verdoezelen coronacijfers

‘Tientallen miljoenen sneltests verzamelen stof in opslag’

De Nederlandse overheid heeft zeker 26 miljoen ongebruikte sneltests in opslag liggen. Dat schrijft dagblad Trouw vrijdag op basis van eigen onderzoek. De voorraad tests neemt iedere week toe.

De GGD en andere werkgevers die de tests mogen bestellen maken daar volgens de krant maar weinig gebruik van. De ministeries van Volksgezondheid en Onderwijs vinden dat de tests „zorgvuldig” ingezet moeten worden, aldus de krant. Het kabinet wil mensen zonder klachten grootschalig kunnen gaan testen, zo blijkt uit een kamerbrief van november 2020.

Een sneltest geeft binnen een kwartier resultaat en zou daarom goed ingezet kunnen worden voor het testen van bijvoorbeeld onderwijspersoneel, maar voorlopig worden ze nog alleen gebruikt bij proefprojecten. In Italië en België worden leerkrachten al regelmatig getest met behulp van sneltesten. CNV Onderwijs vindt dat ze door het kabinet „aan het lijntje worden gehouden” en de Algemene Vereniging Schoolleiders laat aan de krant weten dat dit „zo snel mogelijk geregeld” moet worden.

Het ministerie van Volksgezondheid reageerde niet gelijk op een verzoek voor een reactie.

Australië vraagt Europese Commissie geblokkeerd vaccinexport te herzien

De Australische regering wil dat de Europese Commissie een besluit van Italië, om een exportlading coronavaccins met bestemming Australië te blokkeren, herziet. Op donderdag blokkeerde Italië de export van 250.000 doses van het AstraZeneca-vaccin. De Europese Commissie steunde Italië hierin.

Volgens de Australische minister van Volksgezondheid Greg Hunt is de kwestie bij „meerdere kanalen bij de Europese Commissie aan de orde gesteld”. Voorlopig loopt de vaccinatiecampagne in Australië nog geen vertraging op, maar toch hoopt de regering dat de EU het besluit herziet. In totaal heeft het land 53,8 miljoen doses van het AstraZeneca-vaccin besteld, waarvan 50 miljoen door een lokaal Australisch bedrijf geproduceerd zullen worden.

Italië maakte bij het blokkeren van de export gebruik van noodmaatregel van de Europese Commissie, waarbij fabrikanten met een leveringscontract met de EU alle verzendingen van vaccins naar landen buiten de EU kenbaar moeten maken aan zowel de nationale autoriteiten als de Europese Commissie.

In het uiterste geval kan een land een export blokkeren; Italië was donderdag de eerste EU-lidstaat die dit deed. De maatregel is in het leven geroepen omdat onder meer AstraZeneca haar contractverplichtingen met de EU niet nakomt en minder vaccins levert dan afgesproken.

Denemarken en Oostenrijk sluiten akkoord met Israël over ontwikkeling vaccins

Denemarken en Oostenrijk hebben een akkoord gesloten met Israël om samen coronavaccins te gaan ontwikkelen, produceren en distribueren. De leiders van de twee EU-landen, bondskanselier Sebastian Kurz (Oostenrijk) en premier Mette Frederiksen (Denemarken) ontmoetten de Israëlische premier Benjamin Netanyahu donderdag in Israël om de samenwerking te bekrachtigen.

De drie landen willen samen een alliantie voren die zich richt op de ontwikkeling en productie van de volgende generatie coronavaccins. De landen willen de vaccins samen maken in nog op te zetten fabrieken en ook op het gebied van klinische proeven samenwerken.

De samenwerking wordt door andere EU-landen gezien als een motie van wantrouwen tegen het Europese coronabeleid. Door de samenwerking te zoeken met partners buiten de unie zou er weinig overblijven van de juist zo belangrijke solidariteit. Eerder laakte de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz al de traagheid van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) bij het goedkeuren van vaccins. Israël is daarentegen een van de snelst vaccinerende landen ter wereld, met meer dan de helft van de bevolking die al minstens één prik hebben gehad.

Lees ook: Van Europese vaccinsolidariteit is niet veel meer over

CBS: sterftecijfer van vorige week ligt onder verwachting voor periode

In de laatste week van februari zijn naar schatting ruim 3.200 mensen overleden. Dat zijn er bijna driehonderd minder dan een week eerder (3.491 sterfgevallen) en het zijn er ook minder dan werd verwacht voor deze periode. De schatting van de sterfte in week 8 zit ruim tweehonderd sterfgevallen onder de prognose, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de voorlopige sterftecijfers.

Volgens cijfers van het CBS nam in deze periode (22 tot en met 28 februari) vooral de sterfte onder mensen van 80 jaar of ouder en onder mensen die langdurige zorg hebben, af. Er overleden naar schatting ruim 1.800 mensen van 80 jaar of ouder, ruim 950 mensen van 65 tot 80 jaar en ruim 400 mensen jonger dan 65 jaar.

Sinds week 39 van 2020 (de periode 21 september tot en met 27 september 2020) lag de wekelijkse sterfte steeds hoger dan verwacht. In week 7 van dit jaar lag de sterfte ongeveer gelijk aan de verwachte sterfte voor deze periode. Het verwachte aantal overledenen, dat uitgaat van een situatie wanneer er geen corona-epidemie was geweest, wordt geschat op basis van de data van sterfte in de jaren 2015-2019.

Het CBS baseert zich bij berichtgeving over de voorlopige sterftecijfers op dagelijkse berichten over het aantal overledenen die het statistiekbureau ontvangt. Die berichten bevatten geen informatie over de doodsoorzaak, maar die informatie kan het CBS later achterhalen via doodsoorzakenverklaringen. Voor alle overledenen tot en met oktober 2020 is de doodsoorzaak bekend, laat het bureau weten. Uit die dataset blijkt dat van maart tot en met oktober 2020 bijna 13.000 mensen waren overleden aan Covid-19. In de eerste coronagolf en in de eerste zes weken van de tweede golf kan de oversterfte volledig worden toegeschreven aan het nieuwe coronavirus.

Medewerkers op de speciale Covid-ic afdeling in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Foto Bart Maat/ANP

Welkom in het blog van 5 maart

De redactie van NRC houdt elke dag het laatste nieuws bij over de wereldwijde coronacrisis. Dit was het belangrijkste nieuws van donderdag 4 maart:

  • Bondskanselier Angela Merkel heeft samen met de Duitse deelstaten besloten de lockdown te verlengen tot 28 maart. Wel worden vanaf volgende week stapsgewijs versoepelingen doorgevoerd.
  • In Duitsland werd eveneens een besluit genomen over het toedienen van het AstraZeneca-vaccin: voortaan krijgen ook 65-plussers dat middel. Herstelde ex-coronapatiënten krijgen maar één dosis, in plaats van twee.
  • De WHO constateert dat in Europa sprake is van een opleving van het aantal coronabesmettingen, na een afname die zes weken duurde. De druk op de Europese zorgsystemen is nog niet geweken, is de waarschuwing. In Nederland meldde het RIVM donderdag dat er 4.161 nieuwe positieve coronatests waren gemeld in het voorgaande etmaal. De bezetting op de intensive cares is volgens het LCPS stabiel.
  • Het Europees agentschap voor geneesmiddelen EMA onderzoekt de effectiviteit van het Russische Spoetnik-vaccin, een noodzakelijke stap vóór de goedkeuringsprocedure voor gebruik in EU-landen kan worden ingezet.
  • Voor het eerst werd donderdag de export van AstraZeneca-vaccins geblokkeerd door een EU-lidstaat. Italië hield de uitvoer van doses bestemd voor Australië tegen, een stap die mogelijk is door een onlangs aangenomen EU-noodmaatregel.
Lees ook het hele blog terug

Een man draagt mondkapjes tijdens een wandeling in Berlijn. Foto Filip Singer/EPA