Orbán breekt met fractie in Europees Parlement

Europese Volkspartij De Hongaarse premier Orbán trekt zijn partij terug uit de christen-democratische fractie in het Europees Parlement. Het is een nieuwe escalatie in de al tijden gespannen relatie. Orbán is Europees intussen nog niet uitgespeeld.

Deze woensdag maakte de Hongaarse premier Viktor Orbán bekend zijn partij Fidesz terug te trekken uit de christen-democratische fractie in het EP.
Deze woensdag maakte de Hongaarse premier Viktor Orbán bekend zijn partij Fidesz terug te trekken uit de christen-democratische fractie in het EP. Foto Yves Herman/Reuters

De christen-democraten in het Europees Parlement (EP) hoeven zich geen zorgen meer te maken over hoe ze van de partij van Viktor Orbán afkomen: de Hongaarse premier is zelf al vertrokken. Deze woensdag maakte Orbán bekend zijn partij Fidesz terug te trekken uit de christen-democratische fractie in het EP. Aanleiding: nieuwe ‘huisregels’ van de fractie, waarmee zijn partij vrijwel zeker door de andere partijen geschorst zou worden.

Orbáns vertrek betekent een nieuwe escalatie in de worsteling van de Europese Volkspartij (EVP), waarvan ook het CDA deel uitmaakt, met de controversiële Hongaarse leider. Onder Orbáns leiding werd de Hongaarse rechtsstaat de afgelopen tien jaar steeds verder uitgekleed, media gemuilkorfd en onder meer de Central European University weggepest. Maar het waren vooral de openlijke schofferingen van partijgenoten, onder wie oud-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, die het ongemak over de samenwerking in de EVP voedde. Tekenend is dat het ook nu geen nieuwste schending van de Hongaarse rechtsstaat, maar een belediging door een fractielid van Fidesz is dat het vertrek van de partij inluidde. Tegelijk betekent het afscheid van Fidesz niet dat Orban en zijn partij hiermee Europees uitgespeeld zijn.

Stormachtig huwelijk

Het huwelijk tussen Fidesz en de EVP verkeert sinds begin 2019 openlijk in crisis. In aanloop naar de Europese verkiezingen besloot de moederpartij Fidesz te schorsen, maar in een fenomenaal staaltje eurobureaucratie had dat nog geen gevolgen voor de positie van de Hongaarse partij binnen de christen-democratische fractie in het Europees Parlement. Hongaarse EVP’ers bleven dus gewoon het woord voeren en namens de partij commissies voorzitten of onderhandelen.

Helemaal senang voelden veel fractieleden zich daar al nooit bij, maar het waren vooral opmerkingen van de Hongaarse Europarlementariër Tamas Deutsch in december die een nieuwe escalatie in gang zetten. In reactie op de door Orbán ontketende begrotingscrisis verweet Deutsch fractieleider Manfred Weber, van de Duitse CSU-partij, „Gestapo-praktijken”. De maat was voor veel EVP’ers vol, maar zelfs toen bleef een schorsing van de partij nog uit – bondskanselier Angela Merkel greep in, om de begrotingscrisis niet verder op de spits te drijven.

De onvrede was niettemin groot onder de Orbán-kritische onderdelen in de partij. Zij kregen de toezegging dat de interne huisregels opnieuw zouden worden bekeken. De onderhandelingen daarover verliepen de afgelopen weken moeizaam – partijen als het CDA en de Oostenrijkse ÖVP wilden veel strenger zijn dan de Duitse CDU en Spaanse Partido Popular. Maar dat uiteindelijk toch een ruime meerderheid woensdagochtend besloot in te stemmen met regels die een schorsing vereenvoudigen, toont wel hoe diep de frustratie over Fidesz inmiddels zit. „Een onvermijdelijke uitkomst”, aldus Europarlementariër voor het CDA Esther de Lange woensdag in een verklaring. „Mentaal hadden we al afscheid van hem genomen.” Zelf noemde Orbán de aanpassing van de huisregels woensdag in een brief aan Weber een „vijandige actie” en „ondemocratisch, onrechtvaardig en onacceptabel”.

Lees ook: Gaat Merkel een EU-crisis voorkomen met een inlegvelletje?

In een dreigbrief verzekerde de Hongaar dit weekend al op te stappen als de nieuwe huisregels zouden worden aangenomen. Maar anders dan hij wellicht had gehoopt, leidde dat afgelopen dagen niet tot nerveuze telefoontjes vanuit hoofdsteden waar een EVP’er aan het hoofd van de regering staat, zoals bijvoorbeeld Berlijn. Ook dat toont dat in december, toen Orbán dreigde de gehele Europese meerjarenbegroting te gijzelen, de verhoudingen flink verzuurd zijn geraakt.

Waarheen, waarvoor

Vraag was en is voor Orbán bovendien: waarheen, waarvoor? Als losse fractie in het EP kunnen de elf leden van Fidesz zo goed als geen invloed uitoefenen. Mogelijk sluit de partij zich aan bij de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), waar onder meer de Poolse PiS-partij onderdeel van is. Maar of de ECR op Fidesz zit te wachten én of Orbán zin heeft overvleugeld te worden door een veel grotere Poolse zusterpartij, is zeer onzeker.

Fidesz is daarnaast niet de enige ‘hoofdpijnpartij’ binnen de EVP. De Sloveense premier Janez Jansa, eveneens EVP’er, radicaliseerde de afgelopen jaren stevig en heeft tegenwoordig een dagtaak aan zijn Trumpiaanse twittergedrag. Tegelijk hebben meer huisjes een kruisje en is de EVP niet de enige Europese partij die worstelt met gedrag van leden. Ook bij de sociaal-democraten, die de omstreden Maltese ex-premier Joseph Muscat binnen de club hadden, en de liberalen, die met de Tsjechische premier Andrej Babis in hun maag zitten, is er niet zelden ongemak.

Voor de EVP betekent het vertrek van Fidesz hoe dan ook dat de na de laatste verkiezingen toch al gekrompen fractie nog wat leden verliest. En dat Orbán de christen-democraten nog makkelijker kan wegzetten als naar links opgeschoven slappelingen, tegenover de ‘echte conservatieve’ lijn die hij zelf voorstaat.

Toch betekent de schorsing niet het einde van Fidesz binnen de christen-democratische familie. De Hongaren zijn in de fractie nu misschien vertrokken, maar binnen de overkoepelende partij nog alleen geschorst. Een definitief besluit over de toekomst van Fidesz binnen de EVP wordt nu al meer dan een jaar vooruit geschoven – officieel vanwege coronabeperkingen, maar vooral omdat er door de machtswisseling in Duitsland onzekerheid is over de toekomstige lijn van de Duitse CDU/CSU.

Uiteindelijk zal alles afhangen van de opvolger van Merkel. Mocht dat Armin Laschet worden, de nieuwe partijvoorzitter van de CDU, dan kan het zomaar zijn dat er alsnog met Fidesz wordt gelijmd. In interviews liet Laschet onlangs al doorschemeren dat hij weinig voelt voor een harde lijn en de Hongaren liever binnenboord houdt.

Update 03-03-2020 12:30: Dit artikel is geactualiseerd met onder meer reacties. Gecorrigeerd is dat Armin Laschet reeds partijvoorzitter van de CDU is: of hij Merkel zal opvolgen als bondskanselier is nog onzeker.