Opinie

De politiek maakt wel degelijk keuzes, Rutte

Floor Rusman

‘Onvermijdelijk”, zo noemde Diederik Samsom de stijging van eigen bijdragen in de zorg tijdens de verkiezingscampagne van 2012. Alle partijen, ook de linkse, wilden destijds bezuinigen: niks aan te doen, Brusselse regels. Zelfs de SP hield zich aan het maximaal toegestane begrotingstekort van 3 procent.

Negen jaar later hoor je niemand meer over de drieprocentnorm. Bezuinigen is passé: alle partijen stimuleren zich een slag in de rondte, zo bleek maandag uit de doorrekeningen van het CPB. Het eigen risico in de zorg wordt bij nagenoeg iedereen afgeschaft, verlaagd of hervormd.

Zo’n politieke consensusverschuiving zie je wel vaker, en de oorzaak is vaak extern. Bezuinigen moest van Brussel, corona dwingt ons te stimuleren. Al jaren wijzen democratieduiders op de gevolgen hiervan. Politicoloog Tom van der Meer schreef in Niet de kiezer is gek (2016) dat de depolitisering is doorgeslagen: „Op te veel onderwerpen bestaat niet alleen brede consensus over het te voeren beleid, dat beleid wordt ook nog eens te vaak voorgesteld als noodzakelijk en onvermijdelijk.” Foute boel: „Een politiek midden dat in woord of daad uitdraagt dat er geen alternatief is voor het huidige beleid, ontkent en bedreigt de kern van de democratie.”

Talloze anderen hebben ditzelfde punt gemaakt, en daarom is het zo vreemd dat de politiek er gewoon mee doorgaat. Twee weken geleden publiceerde Rutte een brief waarin hij andere politici opriep niet de verschillen uit te vergroten, maar de verbinding te zoeken. „De een wil iets meer geld naar dit onderwerp, en de ander weer naar die maatregel. De volgende wil hier een accent zetten, en de ander heeft daar nog een puntje. Daar komen we samen uit.”

Dit leek wel het evangelie van de jaren negentig: er zijn geen echte verschillen, geen tegengestelde keuzes.

Het ogenschijnlijke niet-kiezen zien we ook in de manier waarop het kabinet met corona omgaat. Half december was er volgens Rutte „geen keus”: het land moest in lockdown. Op 12 januari herhaalde hij dat. De lockdown werd vanwege de cijfers en de Britse variant verlengd: „Bijna iedereen zal begrijpen dat er geen andere keuze was.” Op 23 februari was er ineens wel ruimte voor versoepelingen. Maar ook dit keer was het geen keuze van het kabinet: in een gesprek met ondernemersclub ONL zei Rutte tot drie keer toe dat ‘je’ wel ‘moest’. „Kan er dan niks? Nee, want dat word je ook gek. Dus je moet wel iets.”

Voor Rutte zelf is het ongetwijfeld handig om als een apolitieke Stuurman des Vaderlands te opereren die dingen ‘moet’ van de omstandigheden. Maar wie ontkent dat politiek ook kiezen is, neemt de kiezers niet serieus.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) schrijft elke woensdag op deze plek een column.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.