De grote steekmug

Insect

De aanstaande muggenmoeder waagt haar leven voor een slokje bloed en doet de mens zo min mogelijk pijn, schrijft Op haar snuit geïnspireerde injectienaalden zijn in de maak.
De grote steekmug met de typerende zwart-wit gestreepte poten.
De grote steekmug met de typerende zwart-wit gestreepte poten. Foto Ian Redding/Getty Images

Eindelijk is het vaccineren tegen Covid-19 begonnen. Hopelijk betekent dit dat we binnen afzienbare tijd weer wat normaler kunnen leven, dus je zou zeggen dat iedereen staat te trappelen om een injectie te halen. Maar dat is niet het geval. Er is hier en daar weerstand en de argumenten die daarmee gepaard gaan, zijn zelden steekhoudend. Laat ik de vinger maar op de zere plek leggen: stiekem is het angst voor de prik die het verzet voedt.

Het is mogelijk pijnloos geprikt te worden. Steekmuggen zijn er meesters in – of beter gezegd: meesteressen, want mannelijke muggen blieven geen bloed. Ook in de winter, kunnen we nog wat muggen tegenkomen. Veruit de meeste soorten steken overigens niet; er zijn er eigenlijk maar een paar die dat wel doen. Sommige daarvan zijn in onze huizen te vinden, waaronder de grote steekmug, Culiseta annulata, die graag binnen overwintert. Dit dier met witte banden op de poten kan lijken op de exotische Aziatische tijgermug, Aedes albopictus. Maar die is echt zwart met wit, terwijl onze eigen grote steekmug grijsbruin met wit is. De beide soorten hebben de steeksnuit gemeen waarmee ze ons bloed zuigen. Die bestaat, anders dan de enkele naald van een vaccinatie-arts, uit een ingenieuze samenwerking van verschillende, flinterdunne monddelen die zo geëvolueerd zijn dat ze samen pijnloos onze huid kunnen doorboren en daardoor ongemerkt een bloedmaaltijd kunnen nuttigen.

Een hongerige mug die heeft geroken dat zich een smakelijk maaltje onder haar poten bevindt, strekt de huid met haar onderlip, die de vorm heeft van een soort hoesje waarin zich zes pinnetjes bevinden. Die komen vrij door dat hoesje naar boven te schuiven tijdens het strekken. Twee daarvan, heel scherpe exemplaren, maken een gaatje en houden het weefsel opzij, terwijl twee andere als het ware steeds wat dieper zagen, totdat een vijfde pin, een soort rietje, een bloedvat proeft. Pin nummer zes dient bloedverdunnend speeksel toe. Zo kan het rietje de rode vloeistof naar binnen zuigen, zonder klontjes of stolsel waarin al die fragiele, maar ingenieuze monddelen maar kunnen blijven plakken.

Een vrouwelijke steekmug heeft bloed nodig om haar eieren te laten rijpen. Ze waagt haar leven voor het moederschap. Immers, de meeste mensen zullen het dier plat slaan als ze zien dat ze onvrijwillig donor zijn geworden. Dit is waarom de steekmug zo goed is in het ongemerkt en pijnloos prikken.

Wetenschappers proberen nu naalden te ontwikkelen die geïnspireerd zijn op de complexe monddelen van steekmuggen, om de doorboring van de huid bij een injectie minder pijnlijk te laten verlopen. Voor de massale vaccinaties tegen Covid-19 zijn die op steekmugmonddelen gebaseerde naalden niet beschikbaar, maar dat zal mij niet tegenhouden. Zodra het kan, laat ik me door zo’n simpele, enkelvoudige naald gevoelig prikken.