Lilianne Ploumen: „Alle meisjes overal ter wereld, en in Nederland, moeten de kansen krijgen die ik kreeg.”

Foto Merlijn Doomernik

Interview

Lilianne Ploumen: ‘VVD naar links opgeschoven? Trap er niet in!’

Lilianne Ploumen | PvdA-lijsttrekker Als dochter van een melkboer dacht Lilianne Ploumen dat iedereen altijd dezelfde kansen kreeg. „Maar de ongelijkheid in de wereld is alleen maar toegenomen”, zegt ze. Dát bestrijden is haar drijfveer.

Lilianne Ploumen heeft een plan – en ze komt er steeds op terug. „Ons plan voor Nederland”, dat een „verantwoord plan” is, een „doorgerekend plan” ook, dát „plan”, zegt Ploumen, „gaat kiezers overtuigen”.

Welk plan dan?

Een „eerlijk en fatsoenlijk plan”, aldus Ploumen in het gesprek met NRC, dat digitaal plaatsvindt. De PvdA-lijsttrekker beperkt haar sociale contacten om te voorkomen dat ze midden in de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart besmet raakt met het coronavirus en, amper een maand aangetreden en onder kiezers nog relatief onbekend, haar campagne moet staken. Ploumen trad half januari aan nadat Lodewijk Asscher opstapte als lijsttrekker vanwege zijn rol in de Toeslagenaffaire. Ze is de eerste vrouwelijke sociaal-democratische lijsttrekker in Nederland.

Ploumen is al Kamerlid en was eerder minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Daarvoor werkte ze als partijvoorzitter, in het ontwikkelingswerk en als buurtwerker in Rotterdam-Crooswijk. Ploumen groeide op in Maastricht als dochter van een melkboer: haar sociale stijging gebruikt ze vaak als voorbeeld van kansengelijkheid.

Lees ook over de adviseurs van Ploumen: Lilianne Ploumen leunt op ‘politieke maatjes’ uit Rutte II

Waarin verschilt u van Asscher?

„Ik ben natuurlijk een ander persoon, met m’n eigen geschiedenis en eigen drijfveren.”

Zijn die anders dan die van Asscher?

„Laat ik voor mezelf spreken. Ik heb altijd gedacht dat de kansen die ík als kind kreeg, later voor iedereen zouden gaan gelden. Maar de ongelijkheid in de wereld is alleen maar toegenomen en in Nederland is het laatste jaren ook niet veel beter geworden. Ik word gedreven door het idee dat ongelijkheid tussen mensen niet mag bestaan en dat inkomensongelijkheid aangepakt moet worden.”

Ons valt op dat Asscher het vaak had over ‘zekerheid’ en ‘zeker zijn’, u nooit.

„Zekerheid is wel een van de ankers die mensen nodig hebben, het is op drift geraakt. Al die flexcontracten, geen huis kunnen vinden… Maar tijdens het schrijven van het verkiezingsprogramma merkten we dat ‘eerlijk’ en ‘fatsoenlijk’ er eigenlijk meer bij passen.”

Als de bestaanszekerheid minder is geworden is dat toch júist een thema om campagne op te voeren?

„Het thema zit natuurlijk in elke pagina van het programma. Maar we willen het ook eerlijk en fatsoenlijk doen. Dat is een van mijn drijfveren.”

Is Nederland nu een onfatsoenlijk land?

„Het is geen eerlijk land. Google en Facebook betalen amper belasting, maar als starter op de woningmarkt kom je er amper tussen. Grote supermarktketens hebben in de coronacrisis echt goed geboerd en hebben hun aandeelhouders dividend uitgekeerd, maar alle mensen die de vakken vulden die wij zo snel hebben leeggegrist, hebben niets extra’s gekregen. Dat vind ik oneerlijk.”

Lees ook dit profiel: Lilianne Ploumen: ‘Doorleefde’ sociaal-democraat is risico voor PvdA én de concurrent

En dus is Nederland onfatsoenlijk?

„Ja, in de verdeling van onze welvaart wel. Hoe kan het dat je als jongere amper een woning kunt vinden én geen vast contract krijgt, terwijl iemand anders 590 huizen heeft en daar amper belasting over betaalt? [Ploumen bedoelt prins Bernhard jr.] Ik wil heel graag, te beginnen na 17 maart, het vertrouwen krijgen van mensen voor ons plan waarmee Nederland eerlijker wordt. Met ons plan moeten we komende jaren de ongelijkheid terugdringen. Als vakkenvuller kun je in Nederland niet leven van je salaris. Het minimumloon is te laag voor je huur en je boodschappen. Tegelijkertijd betalen bedrijven te weinig belasting.”

De PvdA peilt al jaren tussen de tien en twintig zetels. Waarom zou dit plan daar een kentering in veroorzaken?

„Ik herinner er altijd maar aan dat we bij de Europese verkiezingen in 2019 de grootste werden. Daaruit sprak een groot vertrouwen in het belang van een sterke PvdA. Jullie lijken te suggereren dat sociaal-democratische verheffing niet meer nodig zou zijn, dat is totale onzin. Ik woon in Amsterdam, sommige ouders hier kunnen 1.000 euro schoolgeld betalen zodat hun kinderen extra aandacht krijgen. In mijn wijk in Nieuw-West kan niemand dat. Dáárom geloof ik dat de ongelijkheid teruggedrongen moeten worden. Het is gewoon niet zo dat iedereen hier gelijke kansen krijgt.”

Er wordt vaak gewezen naar kabinet Rutte-II, waarin de PvdA met de VVD regeerde, als oorzaak van de terugval. De VVD heeft het nu over het belang van een sterkere overheid. Kunnen jullie weer samen regeren?

Fel: „Trap er niet in! Ik lees ook dat de VVD naar links opgeschoven zou zijn. Dat is gewoon niet zo. Ik kan zo tien punten opnoemen waar ze rechts en rechtser zijn. Wij gaan in geen enkel kabinet zonder een andere linkse partij. Als Rutte me op 18 maart belt voor de kabinetsformatie, dan zal ik dat herhalen. Anders kom ik niet. Dat is een belofte.”

Om te voorkomen dat linkse partijen in de formatie tegen elkaar uitgespeeld worden zouden jullie ook een stembusakkoord kunnen sluiten.

„Rutte leest ook de krant. Die hoort mij dit ook zeggen. Het is volstrekt duidelijk wat onze inzet is bij de verkiezingen. Ik wil een zo links mogelijk kabinet.”

Wat zou het belangrijkste moeten zijn dat zo’n kabinet doet?

„Er is één punt waarvan ik zeg: dat is voor ons echt een voorwaarde. Het minimumloon moet omhoog. Niet met een paar dubbeltjes, maar met een flinke stap.”

Naar 14 euro?

„Daar willen we uiteindelijk op uitkomen. Het nieuwe kabinet moet daar een flinke stap in zetten.”

Wat is ‘een flinke stap’?

„Nou, niet dat het met 20 cent of zo verhoogd wordt. Ik ga niet in een kabinet dat het minimumloon niet fors verhoogt. Het is nu best laag, een tientje per uur. Stel dat het 10,70 euro wordt, wat hebben mensen daar dan aan? Wij willen óók een koppeling met de AOW, die stijgt dan mee. D66 wil het minimumloon met 10 procent verhogen, Wopke Hoekstra heeft het uit het CDA-programma gehaald. Er is echt nog wat te doen.”

U wilt een linkse coalitie, maar de drie linkse partijen PvdA, SP en GroenLinks zijn samen kleiner dan de VVD. Waarom lukt het jullie niet de VVD te overtreffen?

„Het politieke debat is het afgelopen jaar natuurlijk heel erg bepaald door de coronacrisis. Mensen willen graag vertrouwen hebben in degenen die namens ons het land door de crisis proberen te loodsen. Maar ik merk ook dat de hoofden van kiezers wat meer gaat staan naar Nederland ná de crisis. Dat zal de komende campagneweken nog sterker worden. Er zitten echt ideologische verschillen tussen hoe we uit de crisis willen komen. Wie draagt de zwaarste lasten? Hoe verdelen we de welvaart?”

Hoe groot zijn die verschillen? Ook de VVD wil nu niet bezuinigen.

„De VVD kiest toch de kant van, laat ik zeggen, de multinationals. Onze voorstellen om de vermogensongelijkheid tegen te gaan, heeft de VVD niet. Wij willen naar vier belastingschijven én een toptarief. De winstbelasting moet omhoog van 25 naar 30 procent. Google en Facebook moeten belasting gaan betalen over de winst. Mensen met heel veel huizen moeten daar óók belasting over gaan betalen. De opdracht is om dat verschil aan kiezers duidelijk te maken.”

Wanneer is die opdracht geslaagd?

„Elke partij wil de grootste worden, want dan kun je je plannen uitvoeren. Mijn opdracht is om ongelijkheid terug te dringen. Daar zíjn stappen in gezet, de wereldarmoede daalde voor de coronacrisis al flink. Uiteindelijk moeten alle meisjes overal ter wereld, en ook in Nederland, de kansen krijgen die ik kreeg.”