Reportage

Het doodschieten van Joey Uiterwijk kent alleen maar verliezers

Schietincident Een jaar geleden werd Joey Uiterwijk per ongeluk doodgeschoten door zijn vrienden in Amsterdam-Oost. Maandag hoorden ze celstraffen tegen zich geëist worden.

Onderzoek aan de Lorentzlaan in Amsterdam, waar Joey Uiterwijk (23) per ongeluk werd doodgeschoten.
Onderzoek aan de Lorentzlaan in Amsterdam, waar Joey Uiterwijk (23) per ongeluk werd doodgeschoten. Foto Michel van Bergen/ANP

Vijf jonge jongens, drugs, een wapen en een heleboel stoerdoenerij. Die noodlottige combinatie kostte Joey Uiterwijk (23) bijna een jaar geleden het leven. Zijn vriend Shaquille L. (25) schoot hem per ongeluk door zijn hoofd toen ze aan het „klooien” waren met een pistool dat ongeladen was – althans, dat dachten ze. Maandag stonden Shaquille en de andere betrokkenen voor de rechter in Amsterdam.

Het gebeurde op 14 maart 2020, twee dagen voordat Nederland voor de eerste keer op slot zou gaan vanwege corona. Het groepje vrienden, voor het grootste deel jongens van begin twintig uit Amsterdam-Oost, was vanaf het einde van de ochtend samen in de woning van Shaquille L. Er lagen ponypacks – kleine envelopjes met drugs – op de salontafel en er was een Glock 17. Van het wapen werden de jongens „een beetje wild”, verklaarden ze naderhand tegen de politie. Urenlang liepen ze ermee door het huis, stopten de patroonhouder erin en haalden hem er weer uit, richtten het pistool op elkaar en maakten daar filmpjes van.

Rond drie uur gingen Xavier F. (23) en Roël G.(24) even naar de supermarkt, „om brood en kaas te halen”. Terwijl hij in de rij stond, werd F. gebeld. Het was Shaquille L. „Joey gaat dood! Joey gaat dood!” schreeuwde hij. Het pistool was per ongeluk afgegaan, een kogel had het achterhoofd van Uiterwijk doorboord. Tegen de tijd dat Xavier F. terug was bij het huis, was de straat afgezet met rode linten – en Uiterwijk al overleden.

Vrienden die terechtstaan

Vanaf het begin van de zitting in de rechtbank is duidelijk: dit is een zaak met alleen maar verliezers. Iedereen is een jaar na dato nog altijd kapot van Uiterwijks dood. Zijn oma, pleegmoeder, pleegzus en pleegbroer, die emotionele slachtofferverklaringen afleggen, én de drie vrienden die terechtstaan. De vierde laat verstek gaan, volgens zijn advocaat omdat het „niet goed” met hem gaat. Daniël S. (24), die er getuige van is hoe het pistool afgaat, slaat het grootste deel van de zitting over en heeft „extra medicatie” ingenomen „om rustig te kunnen blijven”.

Van wie was het pistool? En hoe kwam het daar? Xavier wil er niets over zeggen. Shaquille, die als enige van de vier nog altijd in hechtenis zit, heeft tegenover de politie verklaard dat de Glock afkomstig was van Xavier, die hem ook te koop zou hebben aangeboden. Dat wil hij in de rechtszaal niet herhalen. Wel zegt hij dat het „jammer” te vinden dat „de persoon in kwestie vandaag niet zijn verantwoordelijkheid neemt”.

De rechters laten een filmpje zien van twee weken vóór de fatale dag, gemaakt bij Xavier thuis. Daar zien we hetzelfde wapen en horen we Xavier zeggen: „Veel Glocks on the block.” In de tussenliggende tijd zou het pistool gebruikt zijn bij een schietpartij elders in Amsterdam, zo blijkt uit afgetapte telefoongesprekken vanuit de gevangenis. Naar dat schietincident loopt nog een apart onderzoek, bevestigt de officier van justitie.

Xavier is de enige van de vier met een strafblad. Onder de naam ‘Choppa’ maakt hij deel uit van 73DePijp, een drillrapformatie die afgelopen zomer betrokken was bij een fatale steekpartij op de Scheveningse Pier. Voorzitter Rosa Elte-Hamming van de rechtbank wijst hem erop dat het in zijn raps vaak gaat over drugs en wapens. „Dat past mooi in het plaatje van de verdenking, toch?”

Duidelijk wordt dat de jongens, opgewonden en onder invloed van drugs, het magazijn zo vaak in en uit het wapen gehaald hebben, dat niemand meer kan overzien of het nou geladen is of niet.

Over wat er nu precies op het fatale moment gebeurde, lopen de lezingen uiteen. Daniël S. vertelde later aan een vriend dat Shaquille L. het pistool voor de grap tegen het hoofd van Uiterwijk plaatste. L. zelf zegt dat hij door „een duw” uit zijn evenwicht werd gebracht en zich vervolgens „vasthield” aan het wapen. „Ik hoorde een knal, er was gesuis in m’n oren, en hij zakte ineens in elkaar.”

Lees ook: Zeldzame inkijk in de gevolgen van een vergismoord

L. is een jongen die het „moeilijk” vindt „grenzen aan te geven en de confrontatie aan te gaan”, verklaart hij. Zijn huis fungeerde als „een soort buurthuis”. Uit zijn antwoorden blijkt dat hij nog altijd zwaar aangeslagen is, hij valt herhaaldelijk stil. L. vertelt dat hij meteen na het fatale schot het wapen heeft doorgeladen en op zichzelf heeft gericht. De trekker overhalen deed hij niet. „Dan zouden de nabestaanden met vragen zijn blijven zitten.”

Een jongen vol plannen

Zijn familieleden beschrijven Uiterwijk als een vrolijke, energieke jongen die ondanks een moeilijke jeugd vol plannen zat. Door een ongeval kon hij niet meer werken bij de stadsreiniging, maar hij had plannen om weer naar school te gaan.

Uiterwijks oma is ondanks haar verdriet vergevingsgezind: ze vindt dat Shaquille L. „een kans verdient dit achter zich te laten”. De officier van justitie denkt daar anders over. Ja, zegt ze, het is een zaak met louter verliezers. „Maar de grootste verliezer is Joey – en zijn nabestaanden die hem moeten missen.” Ze wil met haar strafeis „een grens stellen, om duidelijk te maken dat er echt niets stoers of grappigs is aan het doodschieten van je vriend.” Het OM eist voor alle vier een gevangenisstraf, tussen de tien maanden en drieënhalf jaar.

Deze dinsdag zijn de pleidooien van de verdediging.