Derde van gemeenten in geldnood

Gemeentefinanciën De provincies constateren dat vrijwel alle gemeenten financiële tekorten hebben.

De grootste tekorten in de begrotingen zitten in de sociale taken van de gemeenten, zoals de jeugdzorg.
De grootste tekorten in de begrotingen zitten in de sociale taken van de gemeenten, zoals de jeugdzorg. Foto Roos Koole/ANP

Bijna één op de drie gemeenten lukte het niet voor 2021 een sluitende begroting te maken. In totaal gaat het om 120 gemeenten die dit jaar hun begroting niet rond krijgen. De overige 216 gemeenten hebben vrijwel zonder uitzondering stevige beleidskeuzes moeten maken, fors moeten bezuinigen, hun reserves moeten aanspreken of de lasten voor de inwoners moeten verhogen om hun begrotingen tot 2024 sluitend te krijgen. Dat blijkt uit onderzoek van NRC van alle 336 toezichtbrieven die de provincies sturen in antwoord op de door de gemeenten ingediende begrotingen.

Lees ook het achtergrondverhaal: Het geld van de gemeenten raakt op, en dat gaat iedereen merken

Negentien gemeenten werden niet meegeteld, omdat zij net zijn gefuseerd of dat komend jaar zullen doen.

Twaalf van de 336 gemeenten staan onder curatele van de provincie, drie meer dan vorig jaar. Zij konden tot 2024 geen enkel begrotingsjaar sluitend krijgen en moeten de komende maanden een herstelplan inleveren. Maar het getal van twaalf „maskeert” het probleem, zegt Floor Vermeulen, gedeputeerde in Zuid-Holland (Financiën, VVD). „Je ziet dat in sommige gemeenten last minute met de gemeenteraad is besloten incidenteel geld te gebruiken om structurele lasten te verlichten of dat reserves zijn aangesproken. Dat is hozen, niet het gat dichten.”

In Groningen ziet gedeputeerde IJzebrand Rijzebol (Financiën, CDA) dat gemeenten „met allerhande pijn en moeite” hebben bezuinigd. „Op een gegeven moment houdt het op. Dan is het weerstandsvermogen verdwenen of kunnen ze geen enkele tegenvaller meer hebben. Driekwart van de gemeenten is dat uur genaderd.” Voor inwoners betekenen de geldtekorten dat de komende jaren verder bezuinigd zal worden op voorzieningen, terwijl lasten zoals de onroerendezaakbelasting (ozb) verhoogd kunnen worden.

Lees ook dit nieuws van afgelopen vrijdag: Gemeenten verhogen belastingen huizenbezitters en afvalstofheffing

De grootste tekorten in de gemeentelijke begrotingen zitten in de sociale taken van de gemeenten, zoals de jeugdzorg, bijstand en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), die ondersteuning regelt voor ouderen zodat ze zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Die taken werden in 2015 aan de gemeenten overgedragen, veelal gepaard met een bezuiniging.

Geen rekening met corona

Door corona verslechtert de financiële positie van gemeenten verder. In veel toezichtbrieven wordt gewaarschuwd dat gemeenten daar geen rekening mee hebben gehouden. Gewaarschuwd wordt ook voor de taken die er aankomen, zoals de Omgevingswet en de uitvoering van het klimaatakkoord. Daarvoor is vooralsnog geen geld vrijgemaakt.

Wel wordt onderhandeld over een herverdeling van het Gemeentefonds, het geld dat gemeenten van het Rijk krijgen en in 85 procent van hun inkomsten voorziet. Maar, waarschuwen provincies, sommige gemeenten houden in hun meerjarenbegroting al rekening met méér geld. Terwijl uit een concept blijkt dat 159 gemeenten er bij de herverdeling op achteruitgaan.

In 120 gemeenten waren de begrotingen tot 2024 structureel in evenwicht, al was in sommige provincies niet na te gaan hoe gemeenten dat voor elkaar kregen. Provincie Noord-Brabant doet bijvoorbeeld „beperkt” onderzoek als de jaarbegroting van de gemeente „een voldoende compleet beeld” geeft.

Die provincie concludeert wel, net als de meeste provincies, dat bij alle gemeenten het sluitend krijgen van de begroting „alleen kon door ingrijpende maatregelen”. Zeeland heeft het over „bijzonder veel moeite”. Een aantal provincies stelt: „Gemeenten zijn hierdoor steeds minder in staat om zich in te zetten voor grote maatschappelijke opgaven.”

Begrotingen gemeenten p. 10-11Huiseigenaar betaalt p. S10-11