Reportage

De rijken halen een prikje in de arme buurt

Vaccineren in de VS In Oost-Harlem, New York, is de ongelijkheid die diep in het (zorg)systeem in de VS verankerd zit goed zichtbaar. Naar de priklocatie komen vooral witte Amerikanen.

Voedselhulp in Harlem. Rijke Amerikanen halen in de armere wijken van New York hun coronavaccin.
Voedselhulp in Harlem. Rijke Amerikanen halen in de armere wijken van New York hun coronavaccin. Foto David Dee Delgado/Getty Images

Suzanne Lubell (90) loopt in een felblauw donsjack met twee Nordic Walker-stokken de helling af bij de ingang van het Health Community Centre in Oost-Harlem. Ze heeft de tweede dosis van het Pfizer-vaccin net gekregen. „Het ging allemaal zo makkelijk en de mensen hier zijn zo vriendelijk”, vertelt ze opgewekt.

Er zijn veel torens met sociale huurwoningen in Oost-Harlem waar 31 procent van de mensen onder de armoedegrens leeft. Het gemiddelde inkomen is er 33.090 dollar, de helft van wat er gemiddeld in de stad wordt verdiend (64.850 dollar). De bevolking bestaat voor 27 procent uit Afro-Amerikanen en 47 procent uit latino’s.

Lubell is wit. Ze woont al zeventig jaar diagonaal aan de andere kant van Central Park, waar het gemiddelde inkomen aanzienlijk hoger ligt. „Ik ben hier nog nooit geweest”, verklapt ze. „Het is een arme buurt. Maar: so far, so good.”

Als je kijkt naar de mensen die binnendruppelen, zou je denken dat je in Park Slope bent, in Brooklyn. Van de vijftien mensen die naar binnengaan in anderhalf uur is ongeveer driekwart wit. Die samenstelling weerspiegelt niet de demografie van de buurt, maar de ongelijkheid die diep in het Amerikaanse (zorg)systeem verankerd zit.

‘Niet genoeg vaccins’

Op dit moment is 42 procent van de New Yorkers die ten minste één dosis hebben gekregen wit, tegenover 32 procent van de bevolking. Voor zwarte Amerikanen is dat 12 procent tegenover 24 procent en voor latino’s 16 procent tegenover 29 procent. Hoe kan dit?

Gouverneur Andrew Cuomo legt de verantwoordelijkheid graag bij zijn aartsrivaal, burgemeester Bill de Blasio. Er zouden niet genoeg vaccins zijn, zegt hij. Cuomo dreigde zelfs posten te sluiten als de toevoer niet opschoot.

In januari bleek dat een kwart van de mensen die zich lieten vaccineren welgestelde voorstedelingen zijn die naar de stad komen voor een prik. Cuomo zei toen dat er nieuwe vaccinatieplekken zouden worden geopend in wijken waar veel mensen van kleur wonen, zoals The Armory in Washington Heights, waar 69 procent van de bevolking zichzelf ‘hispanic’ noemt.

Maar op dit moment heeft al 29 procent van de bewoners van een rijke wijk aan de Upper West Side ten minste één dosis gekregen, tegenover 6 procent van de inwoners van Corona. Zo heet, ironisch genoeg, de wijk in stadsdeel Queens die enorm is getroffen door het virus. De sterfte onder zwarte New Yorkers ligt in deze pandemie twee keer zo hoog als onder witte.

Kijk ook naar deze ‘In Beeld’: Verenigde Staten herdenken 500.000 coronadoden

Drie sites om een afspraak te maken

In Oost-Harlem, ook wel ‘El Barrio’ genoemd, woont Monica Reevey (52) wel om de hoek. Als niet-65-plusser komt ze in aanmerking omdat ze in een opvanghuis voor drugsverslaafden woont, waar afstand houden lastig is. Het opvanghuis heeft de vaccinatie-afspraak gemaakt. De meeste mensen hier zijn geholpen door een kind, organisatie of bekende. Dat is nodig. Het systeem om een vaccinatie-afspraak te maken wordt vergeleken met de rij voor brood in Sovjet-Rusland.

Buurtbewoner Jeffrey Taylor (70) zegt dat hij het niet eens heeft geprobeerd. „Ik haat het om online dingen te doen”, zegt hij. „Ik ben zeventig en weet niet eens hoe een iPhone werkt. Als kind kreeg ik gewoon een prikje tegen polio. Voor aids – dat heb ik ook, vanwege de drugs – krijg ik pillen. Dat virus [hiv, red.] is al bijna niet meer zichtbaar in mijn bloed. Waarom moet dit zo ingewikkeld zijn?”

Er zijn zeker drie verschillende overheidssites die men continu moet checken om een afspraak te maken. De website van de staat vermeldt alleen het Javits congrescentrum als optie in de stad. Sites van de stad New York laten de andere 391 locaties in de metropoolregio zien. Er is een kaart die per vaccinatiepunt beschikbaarheid toont – die is er bijna nooit. Een algemene zoekactie levert geen overzichtelijke rij met locaties op met daarachter hun beschikbaarheid, maar drie woorden in een wit vlak: geen afspraken beschikbaar.

Op de vaccinatie-hotline klinkt een bandje in het Chinees, Spaans en Engels. Na de wachtrij vertelt de telefoniste dat ze hetzelfde online reserveringssysteem gebruikt. Ook hier is de boodschap dus: geen afspraken beschikbaar.

„De ongelijkheid is een gevolg van de gebreken in ons gezondheidszorgsysteem”, zegt leraar Kwame Brant (47) in de rij voor het Kingsbrook Jewish Medical Center. „De verzekeraars en vaccinatie-punten opereren als eilandjes.”

Overzicht ontbreekt. Is er ergens een laagdrempelig alternatief waar mensen wel kunnen binnenlopen, zoals hier, ver voorbij de tentjes met havermelk-cappuccino’s van Park Slope, dan loopt het storm. Op woensdagochtend is de wachttijd meer dan twee uur. Brants moeder (76) lukte het niet om een afspraak online te maken. „Ik kwam er niet doorheen. Toen vertelde een vriendin me over deze locatie.”

Regels opgerekt

Twee twintigers die bij de Yeshiva University werken, staan ook in de rij. Ze krijgen schuine blikken. De uitzonderingscategorie ‘onderwijspersoneel’ wordt soms ver opgerekt. Eerder kwam een SoulCycle-instructeur (de extatische fietssport op keiharde clubmuziek) onder vuur te liggen, nadat ze zich als ‘leraar’ had gemeld.

Wantrouwen tegen de overheid is een ander probleem, met name onder de Afro-Amerikaanse gemeenschap, zegt Brant. „Ergens voel ik me toch een soort proefkonijn. Enerzijds komt dat door de snelheid waarmee het vaccin is uitgerold. We weten niet wat de bijwerkingen zijn. Anderzijds komt het ook door de geschiedenis van experimenten die op de zwarte bevolking zijn uitgevoerd.” Hij noemt de gynaecoloog die zwarte vrouwen opereerde zonder verdoving en de Afro-Amerikaanse piloten die in de Tweede Wereldoorlog niet werden behandeld voor syfilis.

Jeffrey Taylor legde het iets minder eloquent uit. „Ze hebben eeuwenlang op ons zwarte mensen gescheten. Wij vertrouwen niks van wat de overheid doet.”

Werkend internet, kennis, tijd en vertrouwen zijn allemaal privileges die bepalen wie uiteindelijk een afspraak krijgt. Brand wilde zich eerst niet laten vaccineren. „Ik heb geen tijd om de hele dag websites te verversen. Maar uiteindelijk wilde ik mijn moeder beschermen.”