Opinie

De Gouden Gehaktbal

Tommy Wieringa

VLEES IS LEED stond jarenlang boven een Utrechts viaduct over de A12 gekalkt. Ik moest altijd een beetje lachen wanneer ik eronderdoor reed; beter kon de menselijke conditie niet worden samengevat. Hoewel het de schrijver ervan om het leed van dieren te doen was (op een viaduct verderop stond STOP DE BIO-INDUSTRIE) dacht ik toch eerst aan het lijden van mijn eigen vlees, aan pijn, ongemak en begeerte, deze drie, maar de grootste daarvan was de begeerte. Pas in tweede instantie dacht ik aan de dieren die ik at, die toch aanmerkelijk meer geleden hadden voordat ze in mijn maagdarmkanaal tot bouwstoffen en een afvalreststroom werden verwerkt.

De laatste jaren is er een dimensie bijgekomen. Zeventig procent van het mondiale landbouwareaal wordt gebruikt voor vleesproductie. De vleesindustrie levert een aandeel van 14,5 procent aan de uitstoot van broeikasgassen in de atmosfeer. Er is intussen een gebied zo groot als Groenland nodig om al het graan voor varkens en kippen te produceren, en een land ter grootte van Peru voor alle soja voor koeienvoer. Het is allemaal genoegzaam bekend, ook dat ons eigen land kampioen vleesproductie is. Grondstoffen van elders worden hier omgezet in vlees voor elders – al eerder citeerde ik die kraakheldere analyse van trekvogelecoloog Theunis Piersma.

Vleesproductie is de inefficiëntie ten top. En ook de koe zelf is een hoogst inefficiënt dier, betoogt hoogleraar vasculaire fysiologie Mark Post in een lezing op YouTube. Voor elke vijftien gram vlees is honderd gram plantaardig eiwit nodig, en wordt 225 liter water verbruikt. Post, medeoprichter van kweekvleesproducent Mosa Meat in Maastricht, presenteerde in 2013 de eerste hamburger van kweekvlees; een revolutie van 140 gram.

Aan geen onderdeel van ons menu hechten we zo sterk als aan vlees. In Frankrijk was het vorige nog inzet van een fel debat. Het begon ermee dat de burgemeester van Lyon besloot dat er vanwege corona tijdelijk alleen vegetarische maaltijden werden geserveerd op scholen. Dat beperkte het aantal contacten en was ook geschikt voor iedereen met religieuze spijswetten. Praktisch, zou je zeggen, maar de minister van Binnenlandse Zaken vond het moralistisch, elitair en een uitwas van een schandalige ideologie. En een onaanvaardbare belediging voor de Franse boeren en slagers bovendien. De minister van Landbouw op zijn beurt wilde ‘de borden van onze kinderen niet langer volscheppen met ideologie’, terwijl het natuurlijk andersom was: verplicht vleesaanbod heeft rigide ideologische kenmerken.

Vleesconsumptie is vaker munitie in de cultuurstrijd tussen stad en land, links en rechts, arm en rijk. De Telegraaf zette twee jaar geleden een beteuterde carnivoor op de voorpagina, met in elke hand een vork met een gehaktbal erop geprikt – zo zag zijn weekrantsoen eruit als de klimaattafels hun zin kregen, waarschuwde de krant. De identificatie van De Telegraaf met de gehaktbal gaat nog verder: jaarlijks reikt men de Gouden Gehaktbal uit voor de lekkerste bal van het land.

Door toename van de wereldbevolking zal in 2050 de vraag naar vlees verdubbeld zijn, schat de Wereldgezondheidsorganisatie. De kans dat we opeens massaal op een vegetarisch menu zullen overgaan is nihil; het aandeel vegetariërs schommelt al decennia tussen 3 en 5 procent. Al dat vlees zal de effecten van de klimaatcrisis drastisch versterken.

Hoewel tech-optimisme mij gewoonlijk vreemd is, geloof ik toch dat hier de verlossing uit een laboratorium komt. De eerste kweekvleesburgers van Mosa Meat moeten over twee jaar in de winkel liggen. Het is niet eens heel moeilijk, je zou het thuis kunnen doen; het vraagt beschermde omstandigheden, een incubator en veel geduld; het duurt zeven tot negen weken voordat de spiercellen een beetje volume hebben.

Vlees eten zonder schuld, genot zonder lijden – heerlijke oncalvinistische toekomst. ‘Vlees is leed’ zal klinken als macabere poëzie uit een duister era, toen we op een klein oppervlak als Nederland miljoenen productiedieren pijnigden voor hun vlees.

Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.