Opinie

Westen kan politieke spel met het vaccin nog altijd winnen

Na de mondkapjesdiplomatie kopen staten nu goodwill met vaccins, ziet . Aan dat spel kun je ook meedoen als je geen vaccins hebt.

Michel Kerres

Het geeft je macht als je iets hebt waar een ander naar smacht. Landen die beschikken over coronavaccins kopen er dezer dagen invloed en goodwill mee in de wereld. In een pandemie is een vaccin begerenswaardiger dan geld.

China en Rusland buiten het verschil tussen haves en havenots al enige tijd uit met zelf ontwikkelde vaccins. China heeft vaccindeals met 27 landen en het worden er snel meer. Woensdag mocht de president van Bolivia naar het vliegveld om het Chinese Sinopharm-vaccin in ontvangst te nemen. Chinese staatsmedia hadden er een foto van. Rusland heeft met twintig landen afspraken om 400 miljoen doses Spoetnik V te leveren. President Poetin prijst het Russische vaccin overigens aan zonder er zelf mee te zijn ingeënt – als autoverkoper zou hij niet lang meegaan.

China en Rusland combineren hun vaccinvernuft met een staat die invloed heeft op het productieapparaat. De autoritaire regimes doen vaccins de deur uit voordat de eigen bevolking is voorzien. Van de 150 miljoen Russen, bijvoorbeeld, moeten er nog 146 miljoen een prik krijgen. Voor Moskou en Beijing is het vaccin een instrument van soft-power, vergelijkbaar met de aanleg van infrastructuur. Soms krijgt het donorland niet per omgaande iets terug voor de vaccins, maar, zoals de Duitse kanselier Merkel opmerkte: een land vergeet niet snel wie in tijden van hoge nood hulp bood.

Een vaccin van eigen bodem is overigens geen voorwaarde om aan vaccindiplomatie te doen. Servië betrok vaccins uit Moskou én Beijing om pakketjes door te sturen naar buurlanden als Noord-Macedonië.

Israël is inmiddels zo ver met het vaccineren van de eigen bevolking dat het overtollige vaccins kan weggeven. Het Israëlische overschot gaat naar Honduras, Tsjechië en Guatemala, landen die beloofd hebben ambassadepersoneel te verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem – een hartenwens van premier Netanyahu. De Palestijnse Gebieden, waar de vaccinatiegraad extreem laag is, kregen slechts vaccins voor medisch personeel. Israël gebruikte het vaccin overigens ook al als losgeld. Het verhaal gaat dat Israël Spoetnik-vaccins heeft geschonken aan Syrië, in ruil voor vrijlating van een gevangene.

Het Westen staat in dit spel fiks op achterstand. Eerst is de eigen bevolking aan de beurt en daar zijn nog lang niet genoeg vaccins voor geleverd. Westerse politici grepen daarom naar ‘termijn-diplomatie’: ze geven geld waarmee straks vaccins gekocht kunnen worden en ze beloven - straks - vaccins te schenken. De EU deed die belofte snel, vorige week volgde de Britse premier Johnson. De Franse president Macron probeerde hem de loef af te steken met de oproep 5 procent van de bestaande voorraad af te staan aan Afrika. Het Franse plan klonk - zoals altijd - goed, maar ketste af op politiek realisme. Welke democratische leider durft het aan de lockdown te verlengen om Afrika te helpen?

Het Westen werkt samen in het WHO-inkoopbureau Covax dat vaccins koopt ten behoeve van arme landen. Deze week kreeg Ghana de eerste levering van Covax. Het is een goeie investering. Mondiale vaccinatie komt ook het Westen ten goede. Het is humanitair. Én het is een antwoord op de vaccinstunts van China en Rusland. Hun voorsprong is inmiddels groot, maar niet onoverbrugbaar. Moskou en Beijing hebben deals voor 800 miljoen doses, Covax heeft 700 miljoen bestellingen geplaatst. De geopolitieke vaccinrace is nog niet gelopen.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.