India en Pakistan beloven de wapens nu echt neer te leggen

Kashmir De twee kernmachten beloven hun eerder gemaakte afspraken te respecteren om een duurzame vrede aan hun grens te bewerkstelligen.

Indiase politieagenten doorzoeken een huis in Srinagar (Kashmir), na een aanslag door militanten waarbij twee politieagenten werden gedood.
Indiase politieagenten doorzoeken een huis in Srinagar (Kashmir), na een aanslag door militanten waarbij twee politieagenten werden gedood. Farooq Khaan/EPA

In wat ook wel wordt omschreven als een mogelijk „baanbrekende” ontwikkeling, bekrachtigden India en Pakistan donderdag een bijna twintig jaar oud staakt-het-vuren opnieuw. De aankondiging komt na een van de meest onrustige jaren in de afgelopen decennia langs de betwiste grens in Kashmir, een regio die door beide kernmachten wordt geclaimd. Bij aanhoudende beschietingen over en weer kwamen in 2020 tientallen burgers en militairen om.

Lees ook: Kashmir: het eeuwige strijdtoneel

In een gezamenlijke verklaring die donderdag werd uitgegeven stellen de legertoppen van beide landen dat ze „zijn overeengekomen om alle gemaakte afspraken strikt te zullen naleven” om zo de vrede langs de zogeheten Line of Control te bewaren. Ook werd een exacte datum genoemd: vanaf middernacht van 24 op 25 februari.

Het conflict tussen India en Pakistan over Kashmir gaat terug tot de onafhankelijkheid in 1947 en Pakistans afscheiding van India. Beide landen claimden de door moslims gedomineerde regio in de Himalaya en vochten er meerdere oorlogen over. De spanningen liepen vanaf de jaren 90 opnieuw op toen een gewapende opstand uitbrak in het door India bestuurde deel van Kashmir, deels gesteund vanuit Pakistan, van waaruit militanten de grens overstaken – iets wat Pakistan ontkende.

Lees ook: Conflict tussen nucleaire machten India en Pakistan escaleert

Het nieuws dat de afgelopen maanden op hoog militair niveau gesprekken waren gevoerd, met dit hernieuwde staakt-het-vuren als uitkomst, kwam voor velen als een verrassing. Exact twee jaar geleden leek de situatie juist opnieuw te escaleren na een terreuraanslag op een militair konvooi, waarbij veertig Indiase soldaten omkwamen. India sloeg terug met een luchtaanval boven Pakistaans grondgebied, waarna Pakistan een Indiaas gevechtsvliegtuig uit de lucht schoot.

„De twee kanten zaten elkaar in de haren”, zegt Happymon Jacob, docent aan de Jawaharlal Nehru universiteit in Delhi en auteur van meerdere boeken over de Line of Control. Vooral nadat India enkele maanden na de luchtaanvallen plots een einde maakte aan de speciale status die het door haar bestuurde deel van Kashmir genoot. Tot woede van niet alleen de inwoners van Kashmir, maar ook Pakistan, dat zich onder meer (zonder veel succes) tot de Verenigde Naties keerde.

Verenigde Staten

Jacob wijst naar de Verenigde Staten als mogelijke verklaring voor de toenadering. Pakistan wil graag de banden aanhalen met de nieuwe regering van president Biden, en ook India voelt de druk na kritiek – waaronder die van huidig vicepresident Harris – over de schending van mensenrechten in Kashmir. „Je ziet dat er een verlangen [aan Indiase zijde] is om te laten zien dat de situatie in Kashmir verbetert”, zegt Jacob. Zo werd onlangs het 4G-internet er na anderhalf jaar hersteld.

Lees ook dit interview met Ashley J. Tellis: ‘China wil in Himalaya winnen zonder strijd’

Onmiskenbaar is ook het feit dat de toenadering komt op een moment dat India worstelt met een ander conflict: die met Pakistans bondgenoot China. India deelt met China eveneens een grens waarover de landen van mening verschillen. Al maanden verkeren enorme troepenmachten van beide landen in een patstelling aan de grens van de Indiase regio Ladakh, na een hevige confrontatie deze zomer waarbij twintig Indiase en ten minste vier Chinese militairen omkwamen.

China is ‘the big issue’, zegt India-Pakistan expert Happymon Jacob

Na meerdere gespreksrondes en felle verwijten over en weer lijkt ook daar de temperatuur iets te dalen. Eerder deze maand trokken beide landen hun troepen terug van een van de frictiepunten bij het Pangong Tso-meer, waar Chinese en Indiase militairen zich enkele honderden meters van elkaar af met tanks hadden ingegraven. „China is the big issue”, zegt Jacob. „We weten niet of ze weer zullen terugkomen.” De situatie met Pakistan de-escaleren is mede daarom van belang.

De vraag is nu of het hernieuwde staakt-het-vuren zal worden gerespecteerd. In 2003 spraken de landen ook af de wapens neer te leggen, maar na enkele jaren nam het geweld weer toe. In 2018 kondigden India en Pakistan ook al een hernieuwing van hun beloftes uit 2003 aan, maar het schieten ging door. Een hoopvol teken dat het nu anders kan lopen, is volgens Jacob dat de verklaring ditmaal gezamenlijk geschreven is en dat een specifieke startdatum is genoemd.

Serieuze intenties

„Het signaleert een mate van samenwerking en serieusheid van hun intenties zoals we die in achttien jaar niet meer hebben gezien”, zegt Jacob.

„Dit is een overwinning voor diplomatie en, zo God het wil, opent dit meerdere deuren in de toekomst”, zei Moeed Yusuf, Pakistans de facto nationaal veiligheidsadviseur tegen The New York Times.

„India wenst een normale, vriendschappelijke relatie met Pakistan”, reageerde het Indiase ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar, benadrukte het ook: „Op belangrijke punten, blijft onze positie ongewijzigd.” Met andere woorden: Kashmir hoort bij India.