Uitgever verdedigt Marieke Lucas Rijneveld als vertaler

Gedichten Amanda Gorman Het besluit om Marieke Lucas Rijneveld de Afro-Amerikaanse dichter Amanda Gorman (‘The Hill We Climb’) te laten vertalen, leidt tot kritiek op sociale media.

Amanda Gorman (links) en Marieke Lucas Rijneveld.
Amanda Gorman (links) en Marieke Lucas Rijneveld. Foto’s ANP/ Jeroen Jumelet, Kelia Anne/Sun Literary Arts/ AP

Is Marieke Lucas Rijneveld te wit om de Afro-Amerikaanse dichter Amanda Gorman te vertalen? Na ophef hierover komt uitgever Meulenhoff met een verklaring. En roept de hulp in van ‘sensitivity readers’.

De wereld was tot tranen geroerd toen Amanda Gorman (22) vorige maand het gedicht The Hill We Climb voordroeg op de inauguratie van de Amerikaanse president Joe Biden. Met trots kondigde dichter en schrijver Rijneveld (29) dinsdag aan dat ze het gedicht gaat vertalen voor een Nederlandse uitgave, die op 30 maart verschijnt. Ze gaat ook de eerste dichtbundel van Gorman vertalen, die in augustus uitkomt.

Meteen kwam er kritiek, op Facebook en Twitter. Waarom Rijneveld? Waarom niet een Afro-Nederlandse dichter of spokenwordartiest als Babs Gons of Lisette Ma Neza? Gorman dicht over het beter maken van een racistische samenleving vanuit een Afro-Amerikaanse invalshoek. Is Rijneveld niet te wit om dat te begrijpen? Als voorbeeld werd Rijnevelds aankondiging geciteerd: „In een tijd van toenemende polarisatie toont Amanda Gorman […] de kracht van verzoening.” De term ‘polarisatie’ viel verkeerd: die zou erop duiden dat zwarte mensen, die om rechtvaardigheid vragen, zouden polariseren.

Lees ook over Amanda Gorman: ‘Jonge dichter die put uit diepe bronnen’

Rijneveld verdedigde zich op Twitter: „Het is de keuze van Amanda Gorman. Denk dat zij zelf mag bepalen wie ze kiest om haar werk te vertalen.”

Uitgeverij Meulenhoff vindt dat Rijneveld wel degelijk zeer geschikt is, aldus een verklaring donderdag. Volgens de uitgever had de Amerikaanse uitgever gevraagd om iemand „met een heel persoonlijke verwantschap met het werk van Gorman, ook qua stijl en toon”. Rijneveld zou hieraan voldoen omdat zij, net als Gorman, jong internationale erkenning kreeg. Rijneveld werd vorig jaar als eerste Nederlander bekroond met de Britse Booker International Prize, voor de Engelse vertaling van haar roman De avond is ongemak. „Daarnaast zijn beiden niet bang om zich uit te spreken”, meldt Meulenhoff. „Rijneveld maakt zaken als gendergelijkheid en mentale weerbaarheid bespreekbaar en we herkennen in haar de passie en strijd voor een inclusieve samenleving.”

Om verdere twijfel weg te nemen wijst de uitgever erop dat zogenoemde sensitivity readers de vertaling vooraf zullen beoordelen. Dit soort meelezers worden in de uitgeverswereld sinds een jaar of vier ingezet om schrijvers te behoeden voor uitglijders aangaande minderheden of andere achtergestelde groepen. Dit gebeurt vooral bij kinderboeken. Als een witte auteur bijvoorbeeld over een zwarte wereld schrijft, dan kan een zwarte meelezer hem wijzen op kwetsend taalgebruik, stereotypering, of een anderszins verkeerde voorstelling van zaken.

Dat Meulenhoff gebruikmaakt van sensitivity readers leidde ook tot kritiek van weer een andere groep twitteraars, die dit zien als een poging tot censuur.