Foto Hannah Anthonysz

Interview

‘Racistische agenten gingen diep door het stof’

Fred Westerbeke Vijf politieagenten uit Rotterdam worden berispt wegens racisme. „We moeten deze zaak niet als een incident beschouwen, maar er grote lessen uit trekken.”

Een „diepgaand onderzoek” naar racistische uitlatingen door de eigen politiemensen. Dat kondigde de leiding van de Rotterdamse politie aan nadat NRC in juni 2020 conversaties openbaar maakte van negen agenten van politiebureau Marconiplein. In hun zogeheten ‘Jan Smit appgroep’ noemden de agenten burgers „kankervolk, kutafrikanen en pauperallochtonen”, op wie ze wilden „schieten”. Na zeven maanden zijn vijf betrokken agenten afgelopen dinsdag door de Rotterdamse politiebaas Fred Westerbeke geïnformeerd over de afloop van het disciplinaire onderzoek.

Wat heeft de studie opgeleverd?

„De volledige periode dat die appgroep heeft bestaan, een periode van acht maanden, is onder de loep genomen. Het gaat om agenten die allemaal jonger zijn dan dertig jaar. Er is onderzocht hoe ze functioneerden en ze zijn uitgebreid verhoord. Omdat de kwestie erg gevoelig ligt en we niet de schijn van partijdigheid willen wekken, is het onderzoek gedaan door Haagse collega’s.

„Er was veel beroering in onze organisatie. Er zijn collega’s die vinden dat de zaak al was afgedaan, omdat hun eigen Rotterdamse teamchef begin 2019 betreffende collega’s had aangesproken en de appgroep had verboden, toen er door een agent van Turkse komaf, die deel uitmaakte van deze app-groep, was geklaagd over racisme. Andere agenten zijn boos omdat de collega’s de reputatie van onze eenheid hebben bezoedeld: ‘Eruit met die gasten’, zeggen die.”

Was er sprake van een eenmalige uitbarsting van racisme in die appgroep?

„Er zijn nog drie momenten vastgesteld waarin deze agenten teksten gebruikten die niet kunnen. Ik ga niet zeggen wat ze nog meer appten, maar er zaten vergelijkbare racistische elementen in. Hartstikke foute uitspraken die iets korter duurden, maar absoluut niet kunnen. Het was niet zo dat ze zich de godganse dag zo uitlieten. Maar door de herhaling is dus wel sprake van stevig plichtsverzuim, dat moet leiden tot sancties. Ik neem de agenten ook kwalijk dat men elkaar niet tijdig corrigeerde.”

Lees ook: Politie Rotterdam weer in opspraak om racisme

Het ‘Besluit algemene rechtspositie politie’ kent tien verschillende sancties. Van een schriftelijke berisping als lichtste straf, tot geldboetes, schorsing, plaatsing in een lagere salarisschaal tot ontslag. Welke sancties worden opgelegd?

„Ze krijgen een schriftelijke berisping. Het gaat om zaken die al twee jaar oud zijn. De collega’s zijn diep door het stof gegaan, hebben oprecht spijt en bieden excuses aan. En uit het onderzoek bleek dat het goede dienders zijn. Ze doen hun werk goed. Strengere sancties hebben voor mij in deze situatie geen meerwaarde.”

Agenten die zich herhaaldelijk racistisch uitlaten, worden niet vervolgd en krijgen de lichtste disciplinaire straf. Hoe legt u dat uit aan de samenleving?

„Ik vind het een passende straf en dat geldt ook voor de onafhankelijke commissie die wij om advies vroegen. De afdoening is vergelijkbaar met andere disciplinaire zaken. Maar er zullen vast wel mensen zijn, in het korps maar ook in de gemeenteraad die dit niet voldoende vinden.”

Een van die „goede dienders” uit de appgroep is inmiddels ontslagen omdat hij betrokken bleek bij drugssmokkel via containers in de Rotterdamse haven?

„Ik doelde op de vijf collega’s, waar nu een strafmaatregel tegen wordt opgelegd. Deze collega zat ook in de appgroep, maar had al eerder ontslag genomen en is daarna aangehouden wegens lekken in een drugsonderzoek.”

Komt dit soort racisme meer voor bij de Rotterdamse en Haagse politie dan in andere politiekorpsen van Nederland?

„Dat weet ik niet, maar ik denk wel dat door de plek waar wij werken en de mensen waar collega’s mee worden geconfronteerd, de kans daarop groter is. Daarom moeten we deze zaak ook niet als een incident beschouwen, maar er grote lessen uit trekken. We moeten er echt voor zorgen dat we een politie voor iedereen zijn.

Lees ook: Op politiebureau in Schilderswijk heersen discriminatie, geweld en een ‘ongezonde cultuur’

„En dat is niet altijd eenvoudig, omdat sommige agenten heel veel te maken hebben met mensen met een migratieachtergrond. Dat geldt voor 60 procent van de Rotterdamse bevolking. In sommige wijken is het 80 à 90 procent en toch moeten we waken voor etnisch profileren.”

Hoe wilt u dat bereiken?

„Ons programma ‘Politie voor Iedereen’ zal de komende vijf jaren prioriteit nummer één zijn. We moeten een veel meer diverse groep aan studenten zien aan te trekken. Daar gaan we alles aan doen. Agenten moeten fris en onbevooroordeeld blijven in de manier waarop ze naar de samenleving kijken. We gaan netwerken versterken die nu bestaan van bijvoorbeeld Turkse, Poolse of lhbti-collega’s. Zij weten wat zich in bepaalde groepen afspeelt.

„Om etnisch profileren tegen te gaan, is er ook een app ontwikkeld waardoor agenten kunnen zien of iemand niet net ook al is gecontroleerd. We gaan agenten ook nadrukkelijker leren hoe ze op een nette en professionele manier mensen aan de kant kunnen zetten. En dat ze uitleggen waarom iemand er voor een controle wordt uitgepikt.”