Assads beulen hebben nog steeds vrij spel

Syrië Ondanks de veroordeling door een Duitse rechter van een van hen, kunnen de beulen van president Assad ongestraft hun gang gaan.

De uitgeweken Syrische fotograaf ‘Caesar’ (met blauw jack) geeft in 2014 een toelichting in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden op de door hem genomen foto’s van lijken met tekenen van martelingen.
De uitgeweken Syrische fotograaf ‘Caesar’ (met blauw jack) geeft in 2014 een toelichting in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden op de door hem genomen foto’s van lijken met tekenen van martelingen. Foto Erkan Avci/Anadolu Agency/Getty Images

De veroordeling woensdag in het Duitse Koblenz van Eyad A., een van de kleinere beulen in dienst van de Syrische president Bashar al-Assad, is welkom nieuws voor iedereen die hoopte dat de talrijke plegers van misdaden tegen de menselijkheid in Syrië zich nog eens voor de rechter zouden moeten verantwoorden. Naar verwachting zal de Duitse rechter binnenkort ook een tweede verdachte, Anwar R., die hoger geplaatst was en voor 4.000 martelingen en 58 moorden verantwoordelijk wordt gehouden, bestraffen. Toch lijkt de kans klein dat veel andere Syrische daders spoedig voor de rechter zullen verschijnen.

Het regime van de Assads staat al sinds de tijd van Bashars vader Hafez (1971-2000) bekend om de uitzonderlijke wreedheid waarmee het elke vorm van opstandigheid de kop probeert in te drukken. De opstand die tien jaar geleden uitbrak leidde tot een nieuwe explosie van gewelddadige repressie. Onder leiding van verschillende inlichtingendiensten werd een systeem opgezet van arrestatieteams, waartoe Eyad A. behoorde, en gevangenissen waar martelingen op een industriële schaal plaatsvonden. Nog altijd worden er volgens het Syrian Network for Human Rights, een ngo die probeert bij te houden wat er zich achter de muren van de gevangenissen afspeelt, zeker 99.479 mensen vermist. Zij zitten in de cel of zijn, al dan niet na martelingen, gedood. Familie kan alleen maar gissen naar hun lot want de autoriteiten laten maar zelden iets los over gevangenen.

Gekookt voor haar zoons

Wie in 2011 en in de jaren daarna de straat op ging om tegen Assad te demonstreren riskeerde te worden opgepakt, gemarteld of gedood. Zelfs een moeder die had gekookt voor haar zoons die tot de opstandelingen hoorden werd opgepakt en als ‘terrorist’ in de gevangenis gegooid. Alles bijeen zijn het afgelopen decennium enige honderdduizenden Syriërs in Assads kerkers beland, vaak dicht opeengepakt met veel andere gevangenen in veel te kleine cellen. Languit liggen was er vaak niet mogelijk.

Uit de getuigenissen van overlevenden valt op te maken dat de autoriteiten van een heel scala aan martelpraktijken gebruik maakten: mensen geboeid aan metalen haken ophangen tot hun huid scheurde, het toedienen van elektrische schokken op onder meer de geslachtsdelen, het uittrekken van nagels, het duwen van stokken in de anus, gevangenen de eigen urine laten opdrinken, hard slaan of gevangenen dwingen andere gevangenen te slaan, soms tot de dood erop volgde. Gevangenen kregen ook nauwelijks te eten en moesten de nachten vaak naakt in ijzige kou doorbrengen. De minder talrijke vrouwelijke gevangenen werden dikwijls door hun ondervragers verkracht. Een deel van de gevangenen kwam weer vrij en probeert vaak diep getraumatiseerd zijn of haar leven weer op te pakken.

Het regime zette centra op waar op industriële schaal werd gemarteld

Sommige beulen hielden er bizarre gewoontes op na. In een gevangenis bij de luchtmachtbasis Mezze kwelde een man, die zich Hitler noemde, ondervoede gevangenen door in hun aanwezigheid een rijk diner op te dienen. Enkele ondervoede gevangenen moesten op zijn bevel als bijzettafeltje dienen. Anderen moesten honden of katten nabootsen.

Schertsprocesje

Berucht is ook de Saydnaya-gevangenis bij Damascus, waar volgens conservatieve schattingen van Amnesty International alleen al tussen 2011 en 2015 5.000 tot 13.000 mensen werden gedood. Na zware martelingen en bekentenissen van misdrijven die de opgepakte mensen meestal helemaal niet hadden gepleegd, volgde er een schertsprocesje van een paar minuten, waarbij ze in het ongewisse werden gelaten over hun straf. Kort daarop arriveerden ze in het vertrek, waar in de woorden van de bewakers ‘het feest’ werd gehouden, het feest van de executie van de gevangenen wel te verstaan. Sommige gevangenen waren al zo vermagerd dat hun nek niet meteen brak als ze werden opgehangen. Bewakers trokken zulke ongelukkigen dan met een ruk naar beneden. Het regime wilde slechts kwijt dat de meeste doden door ‘hartstilstand’ waren gestorven.

„Saydnaya is het einde van het leven, het einde van de menselijkheid”, citeerde Amnesty een ex-bewaker. Ook na 2015 zijn er nog veel mensen in Saydnaya omgekomen, al is onbekend hoeveel precies.

55.000 foto’s van 6.700 doden

Een schat aan bewijsmateriaal over de misdaden van het regime kwam begin 2014 naar buiten. Een man met de codenaam Caesar, die als fotograaf voor de militaire politie de lijken van bezweken gevangenen moest documenteren, ontvluchtte Syrië met medeneming van 55.000 foto’s van in totaal tenminste 6.700 lijken. Daarop was duidelijk te zien dat veel doden hevig gemarteld waren. Sommigen misten een oog, anderen vertoonden verminkingen en brandwonden. Ook waren ze vaak ernstig ondervoed.

Het is geen toeval dat Eyad A. en Anwar R. zich moesten verantwoorden voor misdaden uit 2011 en 2012. Juist in de beginjaren van de Syrische burgeroorlog werden de meeste mensen opgepakt. Nadat Assad de opstandelingen, met Russische en Iraanse hulp, rond 2017 grotendeels had verslagen, werd dat minder, blijkt ook uit gegevens van het Syrian Network. Miljoenen Syriërs, onder wie veel vijanden van Assad, waren intussen naar het buitenland gevlucht.

Nog steeds worden er regelmatig mensen opgepakt van wie niets meer wordt vernomen. Martelingen zijn nog altijd heel gewoon. In januari meldde het Syrian Network, kwamen opnieuw drie mensen door marteling om het leven. Ook vluchtelingen die terugkeren wacht soms dat lot. In februari 2020 keerde mensenrechtenactivist Mazen al-Hummada terug. Al op het vliegveld werd hij aangehouden. Sindsdien is hij spoorloos.

Lees ook: Eerst Assads strijder, nu asiel in Nederland