Opinie

Vijftig Rotterdamse reljongeren herkend en straks vervolgd

Wat was de nasleep van de ‘avondklokrellen’ bij politie en justitie? Jeugdofficier Ad de Beer gunt een blik achter de schermen van het Team Grootschalig Optreden, in de Togacolumn.
Rotterdam, 25 jan. Een man wordt aangehouden na een confrontatie op de Beijerlandselaan waar de politie werd bekogeld met stenen en vuurwerk.
Rotterdam, 25 jan. Een man wordt aangehouden na een confrontatie op de Beijerlandselaan waar de politie werd bekogeld met stenen en vuurwerk. ANP Marco de Swart

Op de avond van 25 januari 2021 komen een paar honderd jongeren bij elkaar in de omgeving van de Beijerlandselaan in Rotterdam-Zuid. De aanleiding lijkt een protest tegen de avondklok, maar de politiesurveillance op internet maakt duidelijk dat er ook oproepen zijn om te rellen en plunderen.
Op Zuid loopt het volledig uit de hand, de ME moet optreden, winkels worden geplunderd, een kunstwerk en scooters worden in brand gestoken, er zijn vernielingen bij kantoren en een politiebureau. De materiele schade is groot, naar schatting €300.000. De politie arresteert 58 mensen, vrijwel allemaal voor overtredingen van de avondklok of van een noodbevel.
De verontwaardiging is groot. Er moet hardhandig duidelijk worden gemaakt dat dit gedrag tot zware straffen leidt. Zoveel mogelijk raddraaiers moeten zich verantwoorden voor de rechter.

Hectiek

Die avond nog besluit de driehoek van burgemeester, hoofdofficier van justitie en het hoofd van de districtseenheid van de politie tot de inrichting van een Team Grootschalig Optreden (TGO). Het is een projectstructuur om een gecompliceerd onderzoek vorm te geven met een bezetting van 25 tot 30 politiemensen onder leiding van een ervaren recherche-chef. Aan dit TGO zijn ook twee officieren van justitie verbonden, die het politieonderzoek toetsen op rechtmatigheid en proportionaliteit, die besluiten over opsporingsmiddelen en de aanhouding van verdachten.
Op de morgen na die avond is de eerste klus om overzicht te organiseren: de 58 verdachten zitten verspreid over drie politiebureaus. In de hectiek van aanhoudingen en een nacht doorhalen verdient de papierwinkel bepaald geen schoonheidsprijs. Twee verdachten blijven vastzitten. Er zijn heel wat gsm’s in beslag genomen, die onderzocht moeten worden.

Traceerders

Een onderzoek als dit valt of staat met beeldopnamen en berichten via social media, getuigen zijn er niet of nauwelijks. Een oproep aan het publiek levert zo’n 6000 filmpjes op. Dat is een overweldigende hoeveelheid: beveiligingscamera’s van bedrijven, camera’s van Stadstoezicht, bodycams van ME’ers, en honderden opnamen van smartphones.
Ook de inventarisatie van benadeelde partijen valt in de opdracht van dit onderzoek. Daarnaast helpen vermogenstraceerders van politie en FIOD om de schade op verdachten te verhalen.
De gemeente Rotterdam legt geïdentificeerde verdachten een last onder dwangsom op: een contactverbod, locatiegebod of locatieverbod. Houd je je daar niet aan, dan zal de gemeente de bestuursrechtelijke boete gaan innen: in dit geval € 2500 per keer tot een maximum van € 10.000.
Vanaf 27 januari 2021 bekijkt een team van tien rechercheurs de beeldopnamen om verdachten te verbinden aan incidenten. De verschillende bronnen worden gekoppeld. Denk aan bewakingscamera’s van bedrijven, stadstoezicht en smartphone filmpjes, soms van enkele seconden. Een extra drempel: de rellen vonden plaats in het donker en velen droegen mondkapjes, hoodies, bandana’s of helmen. En de kleding was weinig onderscheidend: donkere jassen, broeken, trainingspakken.

IJkpunten

De ongeregeldheden speelden zich af tussen 18:40 uur en 23:30 uur op de Beijerlandselaan en erbij in de buurt. De beelden moeten de verdachte daar kunnen plaatsen. De bewakingscamera’s van bedrijven en stadstoezicht leggen de opnametijden vast, maar voor de smartphones en bodycams moeten andere ijkpunten gezocht worden. Het leggen van een jigsaw-puzzle met een ets van M.C. Escher is hiermee vergeleken een klein kunstje.
Een paar gebeurtenissen springen er toch uit: plunderingen, brandstichtingen, vernielingen bij een aantal kantoren en een politiebureau. Daarmee zijn de eerste stukjes van de puzzel gelegd. Elke verdachte krijgt een volgnummer met een dossier waarin diens handelingen beschreven staan en de bijbehorende beelden. De inbeslaggenomen smartphones en het social media materiaal worden beschreven en gekoppeld aan de beelden.

Waarschuwing

Beelden van verdachten worden op het intranetforum van de politie geplaatst - met name basisteams van de politie op Zuid krijgen een uitnodiging om de beelden te bekijken. Het zal vooral gaan om jongeren uit de omliggende wijken is het idee. Dit levert een aantal herkenningen op.
Als er na een week geen naam is gevonden bij een verdachte wordt bij het regionale tv-programma “Bureau Rijnmond” en het landelijke “Opsporing verzocht” een oproep gedaan. Daarna wordt een verdachte op grote schermen in de stad getoond. Met verdachten jonger dan 18 jaar gebeurt dat pas na een waarschuwing. Eerst volgt een foto met onherkenbaar gemaakt gezicht en dan de echte foto. Voor de uitzendingen worden verdachten opgeroepen zich te melden zodat je niet op TV of op een scherm in de stad wordt getoond.

Eerder contact

Na vier weken hebben zich een paar jongeren gemeld. Ook zijn er een aantal jongeren herkend door politie of publiek. Er zijn elf verdachten van 12 tot 25 jaar aangehouden, veelal woonachtig op Zuid, twee komen uit nabijgelegen gemeenten, op bezoek bij vrienden volgens eigen zeggen. Verbazingwekkend is dat de helft geen eerdere contacten heeft met politie en justitie. We vragen rapportages van de reclassering en de kinderbescherming over hen.
De komende week staan er weer viertal aanhoudingen gepland, de voorbereiding van de aanhouding van nog eens zeven verdachten is vergevorderd. We controleren nu de herkenningen door het publiek van nog eens vijftien verdachten.

Zichtbaar gemaakt

Vanaf 17 maart 2021 zijn negen verdachten gedagvaard. In een paar weken zijn tientallen verdachten zichtbaar gemaakt. Of ze ook uit de anonimiteit gehaald kunnen worden is niet zeker. Er is nu ruimte voor reflectie en reacties die ook rechtdoen aan de persoon van de verdachte. Rellen van deze omvang hebben zich niet meer voorgedaan.
De verwachting is dat we zo’n vijftig verdachten in de komende maanden voor de rechter kunnen brengen. Jongeren schamen zich voor hun gedrag. Sommige ouders hebben hun kind bij zijn oren naar de politie gebracht. Dat is een beeld dat ik graag verspreid. Burgemeester Aboutaleb kan ondanks alles toch een beetje tevreden zijn over zijn burgers op Zuid.

De Togacolumn wordt geschreven door een advocaat, rechter en een officier. Ad de Beer is jeugdofficier van justitie te Rotterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.