Tatiana Pratley.

Foto Florian Cats

Interview

‘Theater zit in Friesland in de haarvaten van de samenleving’

Tatiana Pratley Tatiana Pratley ontwikkelde met het Friese theatergezelschap Tryater theaterinitiatieven die volledig coronaproof waren. Het sluit aan bij haar geloof in het theater naar het publiek brengen. „Het toelaten van de werkelijkheid is een basisprincipe.”

Tatiana Pratley voelt zich als theatermaker niet per se thuis in het theater zelf. „Op de regieopleiding vond ik het al lastig dat je de hele tijd in de zwarte doos theater zat te maken over een wereld waar je niet naartoe ging.”

In augustus vorig jaar trad de regisseur en theatermaker aan als artistiek directeur van Tryater, een van de negen grote toneelgezelschappen die deel uitmaken van de culturele basisinfrastructuur en rechtstreeks gesubsidieerd worden door het Rijk. Pratley, geboren en getogen in Friesland, studeerde Regie aan de Amsterdamse Academie voor Theater en Dans, waarna ze terugkeerde naar haar geboorteprovincie voor een vierjarig talentontwikkelingstraject bij de grootste Friese theaterorganisatie. Ze bleef aan Tryater verbonden als theatermaker en nam uiteindelijk het stokje over van Ira Judkovskaja, die meer dan twaalf jaar leiding aan het gezelschap had gegeven.

Pratley startte middenin een periode waarin het, op zijn zachtst gezegd, een uitdaging is om theater levensvatbaar te houden. Ze merkte echter dat Tryater een sterke uitgangspositie had om het hoofd te kunnen bieden aan de moeilijk voorspelbare eisen van het lockdownbeleid. „Tryater had al onder Ira een focus op het theater naar het publiek te brengen, in plaats van andersom. Dat betekent dat iedere productie uniek is omdat we altijd op een andere plek spelen, in andere omstandigheden. Die manier van werken heeft ons tot een enorm flexibele organisatie gemaakt en dat hielp wel in deze onzekere tijden.”

De voorstelling It gelok fan Fryslân van Tryater. Foto Lucas Kemper

Zo staat vanaf april de voorstelling Nacht op de planning. „Dat was oorspronkelijk bedacht als locatieproject in een parkeergarage, maar nu wordt het ‘oprittheater’: een acteur rijdt naar je huis en speelt de voorstelling vlak voor je drempel.”

Een ander goed voorbeeld is het project It gelok fan Fryslân, dat vorig jaar in korte tijd werd opgezet. Tryater vroeg aan de inwoners van Friesland wat hen gelukkig maakt, en liet de antwoorden door dichter en beeldend kunstenaar Sytse Jansma tot een groot gedicht bewerken. Vervolgens werd per dorp waar de voorstelling te bezoeken was een unieke route gecreëerd, die de toeschouwers aflegden terwijl ze via koptelefoon naar de tekst luisteren. „Het idee ontstond toen ik las dat Friezen de gelukkigste inwoners van Nederland zijn, terwijl ze in de minst welvarende provincie leven. Ik werd benieuwd naar de oorsprong van dat geluk: de komende jaren blijft dat thema op de agenda staan.”

Lokale cultuur

Als het belangrijkste Friestalige theatergezelschap richt Tryater zich sterk op de lokale cultuur waaruit het gezelschap is ontsproten. „Friesland heeft een hele sterke theatercultuur, het zit echt in de haarvaten van de samenleving. Bijna elk dorp heeft elke zomer een openluchtspel, waardoor er een sterke amateurtraditie levend wordt gehouden. Dat heeft ook met de taal te maken: die biedt een sterke verankering van de Friese cultuur. En Tryater is een vaste waarde voor veel mensen: het gezelschap bestaat al meer dan vijfenvijftig jaar, en ieder Fries kind ziet wel enkele Tryaterproducties in zijn jeugd.”

De innige verbintenis met de lokale omgeving biedt Tryater een betrouwbare achterban. „Ik stuurde vorige week een brief aan iedereen in ons adressenbestand, een soort update van waar we mee bezig zijn in coronatijden, en dan krijg je veel brieven terug van mensen die het gezelschap een hart onder de riem willen steken. Met onze projecten zoeken we ook in deze tijden vaak direct contact op. Met De verhalenverbinding kon je door een acteur worden gebeld die je dan een verhaal voordroeg.

Eropuit gaan

Het toelaten van de werkelijkheid is voor mij een basisprincipe, zegt Pratley. „Van alle makers met wie ik werk vraag ik dat ze minstens 20 procent van het maakproces niet in het repetitielokaal doorbrengen, maar eropuit gaan.”

„Die blik naar buiten richt zich ook verder dan Friesland. Het interessante van een sterke verbintenis met een lokale gemeenschap en cultuur is óok dat ze je in staat stelt om makkelijker Europese samenwerkingen aan te gaan, met partijen die ook in een lokale context zijn geworteld. Bevriende gezelschappen uit Wales en Bretagne zijn bezig met dezelfde vraagstukken als wij: hoe toon je een lokale gemeenschap in een veranderende wereld?

„Het grootste gedeelte van de Europese bevolking woont buiten de steden, maar het stedelijke verhaal krijgt in de media en in de politiek de meeste aandacht. Als je die focus loslaat, kun je ook een ander perspectief zien dan het nationale perspectief en misschien makkelijker over de landsgrenzen heen kijken. Die open blik is ook kenmerkend voor Friesland – omdat we hier in een meertalige realiteit leven, waarin Fries en Nederlands naast elkaar bestaan, ben je je meer bewust van het feit dat er altijd meerdere perspectieven bestaan.”

Nacht gaat op 8 april in première.