Opinie

Politiek moet de burger voorbereiden op een nieuw normaal

Persconferentie

Commentaar

Politiek en virusbestrijding zijn een ingewikkelde combinatie, zeker in verkiezingstijd. Van het demissionaire kabinet-Rutte III is bekend dat de betrokken ministers voortdurend in de gaten houden hoe de publieke opinie reageert op maatregelen. Daarmee behoudt het kabinet grote steun voor de meeste coronamaatregelen. De prijs is dat het beleid soms wat anticyclisch aanvoelt. Na weken van grote maatschappelijke druk om de lockdown te versoepelen, gaat het kabinet nu overstag. De middelbare scholen en mbo’s gaan ten dele weer open. De meeste contactberoepen zijn straks weer toegestaan. Dat het kabinet rekening houdt met het gemoed van de natie en zich niet blindstaart op getallen, is op zichzelf toe te juichen. SCP-directeur Kim Putters verzuchtte maandag in NRC dat „de mentale ruimte” bij het kabinet soms ontbreekt om over creatieve oplossingen van adviseurs na te denken. Maar het kabinet lijkt nu wel wat discipline te laten varen. Waar is de „voorspelbare en uitlegbare routekaart” gebleven, die zicht zou bieden op mogelijke versoepelingen?

Premier Rutte liet dinsdag, in een gesprek met ONL voor Ondernemers, de hele routekaart vallen. We moeten éérder versoepelen dan de routekaart of deskundigen willen, zei hij, „anders word je ook gek”. De uitspraak wekte de indruk dat hier de VVD-lijsttrekker aan het woord was, niet de eindverantwoordelijke voor de coronacrisis. Versoepelingen zijn welkom, als die op weloverwogen wijze mogelijk zijn. Maar de Tweede Kamerverkiezingen mogen nooit het argument zijn.

Afgelopen weekend publiceerde Rutte een open brief, waarin hij zijn plan ontvouwt om „met zo min mogelijk schade de eindstreep te halen”. De gehele brief gaat uit van het scenario dat de coronacrisis eindig is, en dat dat einde in zicht is. Nu nog „even doorbijten”, en dan breekt het oude normaal weer aan. Die visie komt ook terug in de campagne en in vrijwel alle verkiezingsprogramma’s. Soms gaat het over de ‘lessen’ die getrokken kunnen worden uit corona, bijvoorbeeld dat waardering voor de zorg belangrijk is, dat internationale samenwerking cruciaal is, of dat gelijke kansen tellen. Maar het beeld staat centraal dat de crisis een tijdelijke horde is, en dat het oude normaal op het punt staat terug te keren.

In de wetenschap wordt rekening gehouden met het scenario dat het coronavirus nog jaren een rol zal blijven spelen. Het virus is te wijdverspreid om op korte termijn uit te roeien met een vaccin, zeiden virologen en infectieziektenexperts dit weekend in NRC. Het virus kan zich ontwikkelen tot een endemische ziekte, die bij de mens kan blijven horen, en bijvoorbeeld elk jaar in de winter de kop opsteekt.

Toch lijkt deze conclusie politiek nog niet te zijn geaccepteerd. Door koppig een toekomst te schetsen waarin alles vanzelf weer goed komt, creëren politici een illusie. Het is waar dat er veel lessen zijn te trekken uit de crisis, en daar moet het de komende weken ook over gaan. Maar als het oude normaal voorlopig niet terugkeert, moeten politici en beleidsmakers zich daarop instellen. Plannen om Nederland aan te passen aan een nieuw normaal, worden nauwelijks gemaakt, bleek uit een rondgang van NRC in de ambtelijke wereld. Politici mijden het gesprek hierover, vermoedelijk omdat het geen populaire electorale boodschap is. Maar hier is leiderschap nodig, in de eerste plaats van premier Rutte. Met zijn veel te positieve open brief zond hij een verkeerd signaal uit. Burgers hebben recht op een eerlijk perspectief, niet op sussende woorden die het zicht op de toekomst ontnemen.