Het thema klimaat domineert nog niet in de verkiezingscampagne

Verkiezingscampagne Veel meer partijen besteden in hun verkiezingsprogramma’s aandacht aan klimaatbeleid dan in 2017. Toch speelt het thema nog geen prominente rol in de verkiezingscampagne.

Een klimaatstaking in Den Haag. De actievoerders eisen dat regering haar best doet voor een beter klimaatbeleid.
Een klimaatstaking in Den Haag. De actievoerders eisen dat regering haar best doet voor een beter klimaatbeleid. Foto Ramon van Flymen/HH

Kan Ed Nijpels niet een nieuw beest verzinnen? Tijdens de Tweede-Kamerverkiezingen in 2017 viel het hem op dat het in de campagne nauwelijks over klimaatbeleid ging. Terwijl voor Nijpels vaststond dat een nieuw kabinet daarover wél grote besluiten zou gaan nemen. Daarom was de VVD’er in 2017 begonnen over „het klimaatkonijn dat nà de verkiezingen uit de hoge hoed zou komen met een flink prijskaartje om de nek”.

Lees ook: Partijen doen best ambitieuze klimaatbeloftes, maar is het genoeg?

Inmiddels is Nijpels de centrale man van het Klimaatakkoord dat het huidige kabinet sloot. Ook nu is klimaatbeleid niet prominent aanwezig in de verkiezingscampagne, viel de andere uitvoerders van dat akkoord op. Dus vroegen ze Nijpels of hij niet een nieuw beest kon verzinnen. Nijpels: „Corona is een allesverslindend monster, het slaat de aandacht voor bijna alle andere onderwerpen weg. Terwijl er belangrijke en pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden.”

Er is genoeg waarover politieke partijen een stevige discussie kunnen voeren. Een cruciale vraag is bijvoorbeeld: moet een nieuw kabinet meer doen om de uitstoot van broeikasgas CO2 te verminderen of juist niet? Moet er zelfs een klimaatnoodtoestand worden uitgeroepen, zoals GroenLinks zegt? En is het, in de woorden van D66-leider Sigrid Kaag, „tijd om te handelen alsof ons huis in brand staat, omdat dit ook daadwerkelijk zo is”? Of heeft Nederland juist nu behoefte aan een adempauze, waar VVD-Kamerlid Mark Harbers voor pleit? „Ik denk echt dat we gebaat zijn bij rust: laten we nou even een paar jaar nemen voor de maatregelen die we al hebben genomen. Niet iedere keer dat haasje-over-gedrag”, zegt Harbers.

Een nieuw kabinet zal nieuwe maatregelen móeten nemen. Dat kan niet anders

Nijpels verbaast zich over het pleidooi van zijn eigen partij voor rust. „Dat is een fata morgana. Een nieuw kabinet zal nieuwe maatregelen móeten nemen. Dat kan niet anders.” Nederland zal immers niet zijn voorgenomen doel van 49 procent minder CO2-uitstoot in 2030 halen. We zitten met het huidige beleid op hoogstens 43 procent. Daar komt nog bij dat Nederland moet voldoen aan het nieuwe Europese doel van 55 procent. Deze zomer komt de Europese Commissie met de Green Deal die ook in Nederland tot een forse versnelling in de verduurzaming moet leiden. Verantwoordelijk eurocommissaris is PvdA’er Frans Timmermans.

„Daar heeft Mark Rutte in Europa zelf voor gepleit. Hij moet hetzelfde verhaal in Nederland vertellen als in het buitenland. Dat zou de helderheid bevorderen. Rust is een zeepbel”, zegt de voormalige milieuminister Nijpels. „Als je dichtbij komt, dan spat die zeepbel uiteen, en dan zie je Timmermans staan met een zweep. En die zegt: ‘Het is 55 procent en daar hebben jullie zelf om gevraagd.’”

Kerncentrales bouwen of niet

Als er al over klimaat of energie wordt gediscussieerd, dan is kernenergie een geliefd onderwerp voor oneliners. VVD-leider Mark Rutte zei zaterdag op NPO3 dat het klimaatdoel voor 2050 niet haalbaar is zonder kerncentrales te bouwen. Bij de vorige verkiezingen lieten VVD en CDA de kerncentrales nog ongenoemd. Voor de christen-democraten is kernenergie nu „een serieuze optie”, terwijl de VVD financiering via het Nationale Groeifonds in het vooruitzicht stelt. Alle partijen links van het CDA zijn, in steeds verschillende bewoordingen, tegen de bouw van nieuwe centrales. Waarom zeggen linkse partijen eigenlijk dat kernenergie niet mag, vroeg Rutte zich zaterdag af.

Ze willen verhullen dat ze geen plannen hebben om de komende 10 jaar de klimaatmeters te maken die nodig zijn

Die linkse partijen vinden op hun beurt dat de discussie over kernenergie afleidt van het feit dat er tot 2030 veel moet gebeuren. Joris Thijssen, voormalig voorman van Greenpeace en nu kandidaat-Kamerlid voor de PvdA, noemde kernenergie in een online debat een proefballonnetje van de VVD. „Ze willen verhullen dat ze geen plannen hebben om de komende 10 jaar de klimaatmeters te maken die nodig zijn.” De plannen tot 2030 zijn de belangrijkste opgave, zei ook Klaver zondag bij Op1. En zo snel kun je geen kerncentrale bouwen.

Eerst komt de vraag op de formatietafel hoe Nederland de Europees afgesproken 55 procent CO2-reductie gaat halen. Dat Europese doel betekent waarschijnlijk dat de Nederlandse uitstoot met minstens 52 procent moet dalen. In vergelijking met 49 procent „klinkt dat misschien als een beetje, maar die opdracht is enorm”, zei Diederik Samsom (PvdA) onlangs bij een verkiezingsdebat. Om dat te halen zijn moeilijke discussies niet te vermijden. Moet de veestapel worden gehalveerd, zoals D66 en GroenLinks willen? In welk tempo komen er windmolens op land? En hoeveel geld willen partijen steken in het aardgasvrij maken van huizen? Allemaal onderwerpen die sneller dan bij kernenergie tot serieuze keuzes moeten leiden.

In de campagne mag klimaat nog ontbreken, in hun verkiezingsprogramma’s komen politieke partijen met tientallen voorstellen die na 17 maart kunnen worden gewogen. Wordt de verhuurder verplicht voor dubbel glas in zijn woning te zorgen (CDA) en komt er een heffing op vlees (D66)? Worden de kosten voor verduurzaming van het huis fiscaal aftrekbaar (VVD)?

Een ratjetoe aan ideeën en idealen? Dat valt mee. Zo staan bijna alle partijen achter het veelomvattende Klimaatakkoord. Dat akkoord leidt de komende jaren sowieso tot serieuze veranderingen in de industrie, de energievoorziening, het verkeer en bij menig kiezer thuis.

Een ambtelijke commissie deed al wat voorwerk voor de formatie. Een van de conclusies was dat de Brusselse reductie van 55 procent bijna dubbel zoveel inspanning vereist als wat nodig was om de doelen van het Klimaatakkoord te halen. En dat nationale akkoord bleek eind vorig jaar nog buiten bereik. De kans is daarom groot dat het rondom klimaat alsnog gaat knetteren als de onderhandelingen over een nieuw kabinet beginnen.