Recensie

Recensie Film

‘Beyond Clueless’: ironische ode aan de tienerfilm

Documentaire De Britse documentaire ‘Beyond Clueless’ onderzoekt het oer-Amerikaanse genre van de highschoolfilm, tot ver voorbij z’n onschuldige grenzen. Hoe laten we ons ‘opvoeden’ door de films die we kijken?

Beeld uit de documentaire ‘Beyond Clueless’
Beeld uit de documentaire ‘Beyond Clueless’

Het wordt hoog tijd dat er een update komt van de briljante collagedocumentaire Beyond Clueless uit 2014, die nu eindelijk z’n online première beleeft op arthousestreamer MUBI. De Britse montagefilm onderzocht het oer-Amerikaanse genre van de highschoolfilm tot ver voorbij z’n onschuldige grenzen. Het zou interessant zijn om te kijken hoe het tienergenre de afgelopen jaren is veranderd door de komst van series als Sex Education en Euphoria. En wat daarvoor conclusies uit te trekken zijn over hoe we ons door de films die we kijken laten ‘opvoeden’. Dat laatste is namelijk de belangrijkste stelling van Beyond Clueless.

De titel van de film knipoogt naar Amy Heckerlings Clueless (1995), een moderne versie van Jane Austens zedenkomedie ‘Emma’ (1815). De tegen de 200 (!) films waar fragmenten uit zijn geknipt zijn namelijk op twee manieren gelinkt aan deze ‘cluelessness’, deze onwetendheid die vaak aan tienerfilms en coming-of-ageverhalen wordt toegedicht. De mainstream varianten hebben namelijk geen flauw idee wat zich in de hoofden van tieners afspeelt, zo wordt duidelijk door de voice-over van Fairuza Balk, zelf een ex-tienerkomediester maar dan van het subversieve soort. Maar nadat laag voor laag de onschuld van de tienerjaren is afgepeld en de films culteriger en duisterder worden, komen ook thema’s als seks, geweld, verslaving en andere vormen van ‘teenage angst’ aan bod. Dat is het deel van het jongvolwassen leven waar ouders en opvoeders het liefst ‘onwetend’ over blijven.

Beyond Clueless doet z’n titel nog op een andere manier eer aan. De film zelf is een über-highschoolfilm, en laat zien hoe dominant de symbolen van het genre in onze cultuur verankerd zijn. Zelfs in de Europese of de Nederlandse. Hollywood schrijft de regels. De makers breken ze. Daarom is Beyond Clueless zowel een ode als een ironische knipoog.