Opinie

Alles duurzamer? Dat kan morgen ook nog...

Menno Tamminga

Het is met het klimaat net als met pensioenen. Je leest erover. Je denkt: best belangrijk. Ook belangrijk dat het goed geregeld is. Je wilt later geen nattigheid voelen. Te weinig pensioen. Of een overstroomd huis na de zoveelste extreme storm. Pensioen en klimaat zijn ook geduldig. Je hebt nog even de tijd. Het zijn lastige onderwerpen. Jargon. Rekenwerk. Dus morgen is er nog genoeg tijd. Nu eerst Netflix. Of die droomvakantie die door de pandemie in het water is gevallen.

Lees ook deze hartekreet:We zijn bang en toch doen we niets

Toch gaat het om nu, niet morgen. Wie, als voorbeeld, in 2050 met pensioen wil gaan, maar nog niks heeft gespaard, heeft kostbare jaren verspild. Hoe kun je in de resterende 29 jaar toch een adequaat pensioenvermogen opbouwen dat je na 2050 kunt aanspreken om nog twintig jaar te leven?

Dat lukt alleen door vanaf nu extra geld te reserveren, meer dan nodig zou zijn als je vijftien jaar eerder was begonnen. Tijdig starten, genoeg opzijzetten en blijven beleggen. Zo simpel kan het zijn. Omdat de meeste mensen, zoals ik, die discipline missen, heeft de wetgever veel werkgevers verplicht hun werknemers een pensioenregeling te bieden.

De stappen naar pensioen over 29 jaar zijn in menig opzicht dezelfde als die in klimaatpolitiek. In 2050 wil Europa klimaatneutraal zijn. Geen nieuwe vervuiling van de atmosfeer meer door broeikasgassen. Het goede nieuws is: we zijn al begonnen, terwijl de eerder genoemde pensioenspaarder nog afwachtte. Investeringen groeien, overheden en bedrijven stellen serieuze doelen.

Maar dat is ook meteen het slechte nieuws. Eerdere doelstellingen zijn niet gehaald, zoals Nederland voortdurend ‘overkomt’. Dat falen heeft echter geen politieke consequenties. Sterker nog: Nederland stelt nóg hogere doelen. Maar de uitvoering? Neem de besluitvorming over de noodzakelijke versterking van het energienet voor de beoogde elektrificatie van grote industriële complexen. Die verloopt over zoveel schijven en heeft een dusdanig lange doorlooptijd, dat het halen van de doelstellingen in 2030 nu al gevaar loopt.

Bij sommige bedrijven, zoals Shell, zie je hetzelfde patroon. De doelen kloppen. Ook Shell verhoogt steeds opnieuw zijn ambitie. Shell wil nu in 2050 echt neutraal zijn, inclusief de uitstoot die klanten veroorzaken.

Maar ook Shell schuift de maatregelen die het doel nu al dichterbij kunnen brengen juist naar achteren. Geen extra investeringen in groene energie, wel voldoende olie en gas blijven winnen om ook aandeelhouders tevreden te houden.

Ondertussen bijt de energietransitie het concern wél. Omdat toekomstige opbrengsten tegen zullen vallen, verlaagt Shell nu al de waarde van een deel van zijn bezittingen, ook in Nederland. Shell ziet het dus wel aankomen, maar kan of wil niet drastischer ingrijpen en zijn investeringen juist verleggen naar groene energiebronnen. Tussen droom en daad staan beleggers in de weg en praktische belangen, zoiets.

Kan de energietransitie iets leren van pensioenen? Wettelijk verankerd paternalisme heeft bij pensioen goed gewerkt als correctie op uitstelgedrag. Dat gedrag kost geld en kwaliteit van leven. Maar paternalisme botst met onze tijdgeest.

Toch zie je in de klimaatpolitiek wel zoiets gebeuren, maar een beetje anders en indirect. Krachten van buiten Den Haag overvleugelen de Klimaatwet. Dat is de kracht van pressiegroepen als Urgenda en, bij Shell, van activistische (Follow This) en reguliere beleggers. Maar het kabinet en Shell moeten zich bovenal voegen naar de Europese Unie, die doelen én maatregelen (elektrisch rijden, beprijzing CO2- uitstoot) formuleert. De vraag is of de dynamiek van zoveel druk op tijd komt en genoeg is.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.