‘Moet ik de stembiljetten straks toegooien?’

Hoe gaat Nederland stemmen tijdens de pandemie? NRC volgt de voorbereidingen van de verkiezingen in Apeldoorn.

Apeldoorn, 19-02-2021,Sfeerreportage van Apeldoorn.De vrijdagmarkt op het Schubertplein.foto Bram Petraeus
Apeldoorn, 19-02-2021,Sfeerreportage van Apeldoorn.De vrijdagmarkt op het Schubertplein.foto Bram Petraeus Bram Petraeus

‘Ik heb me afgemeld, een paar weken geleden”, zegt Johan Brink (72). Zeker tien jaar is hij al voorzitter van stembureau 38 in Apeldoorn-Noord. Maar deze keer slaat hij over. De reden: coronagedoe. „Tegen de gemeente heb ik gezegd: luister, met corona is alles onduidelijk: de ontwikkeling, nieuwe varianten, vaccinatiemogelijkheden. Ik voel me er niet meer happy bij.”

De twijfel sloeg toe toen de avondklok tot 2 maart werd verlengd. „Mijn vrouw en ik zijn terughoudend met sociale contacten, doen op rustige tijden boodschappen. Naar de kerk gaan we niet meer, dat is te bedreigend. Bij begrafenissen sturen we een kaartje. Maar op verkiezingsdag zie je op het stembureau duizenden kiezers. En anderhalve meter afstand houden is moeilijk. Moet ik de biljetten dan naar de kiezer toegooien?”

Een van de grootste opgaven voor gemeenten dit jaar is om voldoende mensen te vinden om de stembureaus te bemannen tijdens de verkiezingen op 15, 16 en 17 maart. Veel stembureauleden zijn op leeftijd en horen tot de kwetsbaren. Een deel van die leden trok zich terug. Tijdens de „onvermijdelijke derde golf”, zoals premier Rutte die aankondigde tijdens zijn persconferentie op 2 februari, zou de piek van de besmettingen half maart kunnen liggen.

Na die persconferentie begon de gemeente Apeldoorn zich zorgen te maken. Gewone stembureauleden heeft de gemeente, met een poule van 1.700 mensen, genoeg. Maar tijdens het wekelijkse teamoverleg bleek dat het aantal voorzitters en plaatsvervangend voorzitters krap is. Bij nabellen werd duidelijk dat steeds meer van hen twijfelden.

Ook Wim Bergink (63) besloot zich terug te trekken als voorzitter. „Ik hecht enorm aan de verkiezingen, aan het democratisch proces. In november heb ik me daarom opgegeven, uit automatisme bijna. Maar de laatste maand ben ik gaan twijfelen. Ik zit in de risicogroep, qua leeftijd, en ik heb ook wat met mijn ademhaling. In mijn sociale leven ben ik daarom heel terughoudend, zeker sinds in december die lockdown is ingegaan.”

Hij heeft er echt mee geworsteld, zegt Bergink, die voor de gemeente werkt. „Ik vond het eerst een beetje slap om af te zeggen, want dan moet iemand anders het doen.” Toch koos hij voor zijn gezondheid. „Zo’n dag duurt van zeven uur ’s ochtends tot zeker middernacht, als alle stemmen zijn geteld. Vooral dat tellen is een uitdaging. Dat gaat handmatig, heel ouderwets. Er moeten altijd twee paar ogen meekijken. Je zit dicht op elkaar.”

Het is een van de redenen dat de meeste stembureaus in Apeldoorn groot en ruim zijn opgezet dit jaar. Zodat mensen op voldoende afstand van elkaar kunnen tellen. Daarbij moeten mensen kunnen meekijken: het tellen is openbaar.

Johan Brink is er ondanks al die voorbereidingen niet gerust op. „Kijk, als ik de garantie had uiterlijk 1 maart gevaccineerd te zijn, dan zou ik heroverwegen. Maar ik heb echt geen idee. Ik vind het ook niet kloppen: de felheid waarmee minister Grapperhaus en premier Rutte het kort geding over de avondklok aanvliegen, maar tegelijkertijd sturen we straks miljoenen mensen op pad.” Hij zucht even. „Dat zijn rare verhoudingen.”