Irritatie bij andere vakantiereisaanbieders over uitbreiding rol KLM in pakketreizen

Staatssteun KLM begeeft zich met de overname van Airtrade verder op de markt voor vakantiereizen. Is daar de staatssteun voor bedoeld?

KLM versterkt zijn positie op de markt van pakketreizen. Foto Evert Elzinga / ANP
KLM versterkt zijn positie op de markt van pakketreizen.

Foto Evert Elzinga / ANP

‘Hoe is dat opeens mogelijk?’, vragen concurrenten van KLM zich af. De luchtvaartmaatschappij, afhankelijk van miljarden aan coronastaatssteun, doet een investering om zijn concurrentiepositie te versterken voor na de coronacrisis, wanneer er weer volop gevlogen kan worden. En de concurrenten hebben het nakijken.

KLM maakte vrijdag in een persbericht bekend dat het een meerderheidsbelang neemt in Airtrade, een bedrijf dat onder meer actief is op de markt voor het uitgeven en afhandelen van vliegtickets voor luchtvaartmaatschappijen. Zo versterkt KLM zijn positie op de markt van pakketreizen, waarop het actief is onder de merken KLM Package Deals en Transavia Holidays. De Telegraaf meldde maandag dat de investering – het bedrag is niet bekend – bedoeld is voor het uitbouwen van de pakketreizen, onder de nieuwe naam KLM Holidays.

Dit tot woede van andere aanbieders van vakantiereizen met vlucht, hotel en andere extra’s zoals autohuur. Corendon, Sunweb, De Jong Intra, Solfy: allemaal zeggen ze in De Telegraaf dat ze oneerlijk worden beconcurreerd door KLM.

Dat vinden ze omdat zij niet krijgen uit Den Haag wat KLM wel krijgt. Het kabinet steunt KLM met 3,4 miljard euro. Op dit moment onderhandelen Nederland en Frankrijk met de Europese Commissie over nog meer steun voor Air France-KLM.

Overheidsinfuus

Directeur Steven van der Heijden van Corendon zegt aan de telefoon dat hij zijn mededingingsadvocaten laat uitzoeken of de steun geoorloofd is volgens de tijdelijke regels van de Europese Commissie voor staatssteun in coronatijd. „Als je aan het infuus ligt, mag je in principe niet agressief expanderen. En dat doet KLM met zo’n participatie wel.” Desgevraagd kon een woordvoerder van de Commissie maandag niet reageren.

Van der Heijden meent dat KLM niet zomaar zou mogen investeren met belastinggeld ten koste van zijn concurrenten. „Als de staat KLM niet zou hebben gesteund, zou KLM failliet zijn. Per definitie is het geld van zo’n participatie dus geld van de overheid, van de belastingbetaler.” Er ontstaat straks volgens de Corendon-baas „overcapaciteit” op de markt voor pakketreizen. „KLM gaat nu met meer hengels vissen in een kleine vijver waar wij ook in zitten.”

Een woordvoerder van KLM laat weten dat het bedrijf zich volgens hem „houdt aan de geldende wet- en regelgeving op nationaal en op Europees niveau”. KLM zou acquisities onder de 15 miljoen zelf mogen afhandelen, zonder tussenkomst van Den Haag of van banken. KLM heeft zijn belang in Airtrade niet alleen vergroot vanwege zijn positie in de vakantiemarkt, aldus de woordvoerder. De software van Airtrade, bedoeld voor de toenemend ingewikkelde ticketverkoop, wordt breder door KLM toegepast, aldus de woordvoerder

Een voorlichter van het ministerie van Financiën laat per e-mail weten dat de deal inderdaad volgens de regels is verlopen. „Binnen de afspraken van het steunpakket heeft KLM de ruimte om dit type investeringen te kunnen doen.”

„Een rare constructie”

In de Tweede Kamer roept de investering van KLM niettemin vragen op. Eppo Bruins (ChristenUnie) zegt schriftelijk vragen te gaan stellen aan minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) over de kwestie. „In feite gebruikt de KLM hier belastinggeld om andere bedrijven te kopen. Een rare constructie”, zegt Bruins. Zijn D66-collega Joost Sneller vindt het „in de eerste plaats een juridische kwestie”. De Europese Commissie is een „gedegen scheidsrechter” op dit vlak, meent hij. „Tegelijk is het een politieke zaak als het publieke belang in het geding komt”, zegt hij. De overheid gaf de staatssteun om de functie van KLM voor de Nederlandse economie te waarborgen: het netwerk van zakelijke vluchten naar belangrijke bestemmingen, van belang voor het vestigingsklimaat in Nederland. „Als KLM zich met staatssteun gaat ontwikkelen tot vakantiecarrier is dat niet de bedoeling.” Hij wil hier „scherp” op letten.

Lees ook: Hoeveel slots moet Air France-KLM inleveren in ruil voor overheidssteun?

KLM gooit olie op het vuur, meent UvA-econoom Arnoud Boot

Arnoud Boot, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam, is uitgesprokener. Hij vindt dat KLM „zijn hand ophoudt bij de overheid” terwijl KLM het die overheid tegelijkertijd moeilijk maakt. „Deze actie van KLM ondermijnt de speelruimte van het kabinet om het bedrijf te redden.” Het uitbouwen van de rol op de vakantiemarkt past volgens Boot niet in het ‘publieke belang’ zoals het kabinet dat heeft geformuleerd bij de staatssteun: het waarborgen van de mainport-functie van Schiphol, met het netwerk van zakelijke bestemmingen. Volgens hem zal het kabinet in Brussel alle zeilen moeten bijzetten om een nieuwe ronde staatssteun goedgekeurd te krijgen. Mogelijk zal KLM in ruil daarvoor landingsrechten moeten inleveren op Schiphol. En dat kan betekenen: mínder bestemmingen voor KLM. „Op deze manier gooit KLM zelf olie op het vuur.”