Het tekort aan stageplekken voor het mbo ondermijnt het onderwijs van tienduizenden

Stages in het mbo Meer dan twintigduizend leerlingen kunnen geen stageplek vinden. „Ik wil graag meer leren, mijn dagen zien er saai uit nu.”

Claudia Canninga loopt stage vanachter de laptop in plaats van in de sportschool.
Claudia Canninga loopt stage vanachter de laptop in plaats van in de sportschool. Foto Kees van de Veen

In een wereld zonder corona zou Claudia Canninga (18), student van de opleiding sport en bewegen aan het Friesland College in Leeuwarden, tijdens haar stage-uren iemand instrueren om de cross-trainer anders te gebruiken . Ze zou rondlopen door de sportschool, terwijl ze een enthousiasteling adviseert om een lichtere dumbbell te pakken. Ze zou nieuwe leden helpen een trainingsschema op te stellen door „trainingsdoelen” te formuleren.

Nu bestaat haar stage uit online gesprekken met de stagebegeleider van de sportschool, over hoe het menselijk lichaam energie verbrandt bijvoorbeeld. Daar leert ze „best veel” van. Het is vooral theoretische kennis, een aanvulling op wat ze op school leert. Canninga hoopt die theorie later in de praktijk toe te passen. „Maar ja, het is afwachten wanneer dat kan.”

Stages zijn cruciaal voor studenten die schoonheidsspecialist of sportinstructeur willen worden. Maar door de coronacrisis kunnen veel mbo-studenten, zoals Canninga, nauwelijks een volwaardige stage doen. Zij heeft nog geluk, veel studenten kunnen helemaal geen stage lopen. Want de kapperszaken zijn dicht en er zijn minder stewardessen nodig.

Schommeling met de lockdowns

Sinds juni schommelt het landelijk tekort aan stageplekken en leerbanen in het middelbaar beroepsonderwijs rond de 20.000. Inmiddels is dat opgelopen tot 20.493 plekken, blijkt uit cijfers van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) die dinsdag verschijnen en die NRC al heeft kunnen inzien. De organisatie peilt sinds juni 2020 wekelijks bij stagecoördinatoren van alle 63 mbo-scholen in Nederland hoeveel studenten die een stage of leerbaan zoeken geen plek kunnen vinden.

De organisatie schrijft het gebrek aan plaatsten grotendeels toe aan corona. Het tekort beweegt mee met de lockdowns. Vooral in sectoren die onder druk staan door de coronacrisis, zoals de horeca en zorg, zijn de tekorten fors. Het gebrek aan stageplaatsen is in de zorg het grootst (3.650 studenten). Niet omdat er te weinig werk is, maar vanwege gebrek aan personeel. Er zijn te weinig geschikte begeleiders beschikbaar. Niet alle praktische sectoren kennen grote tekorten. De techniek en de bouw hebben genoeg plek voor stagiaires.

Creativiteit en coulance

De MBO Raad, de SBB en het ministerie van Onderwijs doen veel handreikingen om creatief en coulant om te gaan met de stages, bijvoorbeeld door de norm voor stage-uren naar beneden bij te stellen. Of door stages te simuleren op school. Zo worden er bij de kappersopleiding op MBO Amersfoort vervangende praktijklessen gegeven met ‘oefenhoofden’ in plaats van met echte klanten.

Maar tijdens praktijklessen worden studenten minder vaak geconfronteerd met onvoorspelbare situaties, waarvoor verschillende competenties nodig zijn, zegt Judith Metselaar, stagecoördinator van het Beauty & Fashion College op mbo-school Zadkine in Rotterdam. „Als een student te laat komt en ik spreek diegene aan, krijg ik te horen: dit is toch maar school.”

De problemen met de stages zijn groter dan een gebrek aan stageplaatsen. Zo zijn er studenten die een plek hebben bij een gesloten bedrijf. Zoals de kapsalon waar Najoua Hamzaoui (21) stage loopt. Die belooft haar dat ze terug mag komen. Zondagavond werd bekend dat de kappers waarschijnlijk volgende week weer open gaan. Tot grote opluchting van Hamzaoui, de afgelopen maanden kon ze „vrijwel niks. Dat is heel vervelend.’’ Haar opleiding bestaat voor het overgrote gedeelte uit een leerwerkplek. Ze brengt haar dagen door met werken bij Albert Heijn en netflixen. Haar moeder profiteert er wel van. „Zij is de enige persoon van wie ik de haren nog mag föhnen.”

Sommige studenten volgen lessen vanuit bed

Jasper Raap docent Friesland College

Volgens Zadkine kan geen van hun 550 studenten uiterlijke verzorging nu een praktijkstage volgen. Dat duidt erop dat het probleem mogelijk groter is dan de ruim 900 tekorten die de SBB landelijk heeft becijferd voor uiterlijke verzorging.

Foto: Kees van de Veen
Foto: Kees van de Veen
Foto: Kees van de Veen
Kees van de Veen

Contact met ondernemers

Het zal niet alle studenten lukken de gemiste stage-uren later in te halen, zegt stagecoördinator Metselaar. Veel ondernemers zijn onzeker over het voortbestaan van hun bedrijf en kunnen weinig beloven. Metselaar: „Kapsalons moeten bijvoorbeeld maar net genoeg financiën hebben voor de stagevergoedingen, en genoeg vierkante meters om anderhalve meter afstand te houden.”

Dat de motivatie gekelderd is, valt Metselaar wel op. „Netflix is uitgekeken, Videoland is minder cool, de studenten lopen vast.” Dat kan Jasper Raap, docent aan de opleiding voor sport en bewegen aan het Friesland College, beamen. „Sommige studenten volgen lessen vanuit bed.”

Het ministerie van Onderwijs maakte onlangs bekend dat het collegegeld voor alle studenten het komende jaar wordt gehalveerd, om hen te compenseren voor de mentale schade en vertragingen door corona. Dat haalt druk van de ketel, ook voor studenten die verwachten studievertraging op te lopen door stageplektekorten. Daarnaast is de subsidie voor leerwerkplekken verhoogd. Noah Hajji, voorzitter van de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB), noemt dat een stap in de goede richting, die helaas alleen geldt voor studenten die één dag in de week naar school gaan en de andere dagen een leerwerkplek hebben. De grootste tekorten zitten echter bij studenten die vier dagen in de week naar school gaan, en één dag stage lopen.

Lees ook: Niemand wilde het, toch gingen de scholen dicht

Canninga heeft er „vrede mee, gezien de omstandigheden’’ dat haar stage nu vooral bestaat uit online gesprekken over sport. Hamzaoui droomt ervan om haar eigen kapsalon te openen. „Ik wil graag meer leren, mijn dagen zien er saai uit nu. Ik probeer wel instructiefilmpjes te kijken via YouTube. Hopelijk kan ik zo snel mogelijk aan de slag.”