Groepsimmuniteit is – misschien – in India wel dichtbij

India Het coronavirus heeft in India waarschijnlijk al veel meer mensen besmet dan tot nu toe werd gedacht. „Het voelt alsof het ergste voorbij is.”

Een speekselmonster wordt afgenomen tijdens een deur-tot-deurtest in Mumbai, India, 19 februari.
Een speekselmonster wordt afgenomen tijdens een deur-tot-deurtest in Mumbai, India, 19 februari. Foto Rajanish Kakade/AP

Ajeet Jain (53) wrijft in zijn ogen. „De afgelopen maanden waren verschrikkelijk”, zegt de arts terwijl hij op een avond in januari plaatsneemt achter zijn bureau, zijn leren jas nog aan. Jain is cardioloog, maar net als het grote openbare ziekenhuis in New Delhi waar hij werkt, kreeg hij in maart vorig jaar een nieuw taak toebedeeld. Het Rajiv Gandhi Super Speciality Hospital werd aangewezen als ‘Covidziekenhuis’ en Jain, aldus het bordje op zijn deur, hoofd Covid-19.

November was het ergst, vertelt de arts. De hoofdstad verkeerde toen in een derde golf, met een piek die ziekenhuizen als niet eerder overweldigde. „We werkten op volle capaciteit”, zegt Jain, met meer dan 300 patiënten op de intensive care en vrijwel alle 200 beademingsapparaten in gebruik. „Op het dieptepunt zagen we dertien, veertien doden op een dag en moesten we drie keer zoveel patiënten reanimeren. En dat alles met beperkte mankracht.” Ook zijn collega’s werden ziek.

Hoe anders is de situatie in januari. De arts heeft net een rondleiding gegeven aan ambtenaren van het ministerie van Gezondheid, die een kijkje komen nemen op de plek waar daags erna de eerste zorgverleners tegen corona gevaccineerd worden. Het aantal sterfgevallen door het virus is in Jains ziekenhuis teruggelopen naar nul en van de honderden coronabedden zijn er nog veertien bezet. Elders in de hoofdstad is het beeld hetzelfde. Jain: „Het voelt alsof het ergste voorbij is.”

Mysterie

Een mysterie noemt de een het, een puzzel de ander. Deskundigen krabben zich achter de oren over de vraag hoe India, met zijn bijna 1,4 miljard inwoners en afgelopen zomer nog bijna 100.000 nieuwe coronabesmettingen per dag, het virus de baas lijkt te zijn geworden. Alleen de Verenigde Staten werden harder getroffen. Maar de VS worstelen net als veel andere landen nog steeds met hoge besmettingscijfers, in India gaat de grafiek nu al weken naar beneden.

Lees ook: In India brengen vrouwen als Subadra Bhoyar vaccins naar de meest afgelegen gebieden

En dat terwijl, op internationale reisbeperkingen en het verplicht dragen van mondmaskers na, vrijwel alle restricties zijn opgeheven. Bioscopen en zwembaden zijn weer open, kantoren en fabrieken waren dat al. En op het nieuws zijn beelden te zien van enorme mensenmassa’s bij boerenprotesten in de hoofdstad en een belangrijk hindoefestival in de heilige stad Haridwar.

Eén theorie klinkt de laatste tijd steeds luider, zo ook in het ijzige kantoortje van cardioloog Jain. En dat is dat het virus ongezien al zo heeft huisgehouden in India, dat de keten van transmissie voor nu is doorbroken. Of, zoals Jain zegt: „Ik denk dat we in de buurt zijn van groepsimmuniteit.”

Grootschalig onderzoek naar de aanwezigheid van antistoffen onder inwoners van Delhi, waar zo’n twintig miljoen mensen wonen, lijkt dat te onderschrijven. Van de 28.000 inwoners van wie bloed werd verzameld, afkomstig uit alle delen van de stad en lagen van de bevolking, bleek meer dan de helft aan het virus te zijn blootgesteld. Volgens de officiële cijfers ligt het aantal cumulatieve besmettingen sinds het begin van de pandemie in Delhi net onder de 640.000.

In andere grote steden als Mumbai en Pune kwamen eerder al vergelijkbare percentages naar boven. Niet geheel verrassend bleken vooral de sloppenwijken hard getroffen, zoals Dharavi in Mumbai waar naar schatting bijna een miljoen mensen dicht op elkaar wonen en de schaarse sanitaire voorzieningen met honderden anderen worden gedeeld. Bij een onderzoek afgelopen zomer bleek 57 procent van de inwoners antistoffen te hebben aangemaakt.

Aantal besmettingen daalt wereldwijd

Officieel telt India bijna 11 miljoen besmettingen. Dat er mogelijk tientallen miljoenen onopgemerkt bleven, hoewel het testen flink werd opgeschroefd, laat zich volgens deskundigen deels verklaren door India’s jonge bevolking. Slechts 6 procent van de inwoners is 65 jaar of ouder (in Nederland is dit bijna 20 procent), meer dan de helft is onder de 25. „Jongeren zijn zo goed als immuun gebleken”, zegt Jain.

Asymptomatisch

Ook lijkt het erop dat veruit de meeste Indiërs die corona oplopen asymptomatisch blijven of anders nauwelijks ziek worden. „We leven in een omgeving waarin we worden blootgesteld aan allerlei ziekteverwekkers”, zei viroloog Gagandeep Kang onlangs hierover tegen The Financial Times. Mogelijk geven al die schimmels en bacteriën Indiërs, anders dan mensen in het rijke Westen, een zekere mate van resistentie.

Landelijk zou zo’n 70 procent van de bevolking antistoffen moeten hebben om groepsimmuniteit te bereiken

Premier Narendra Modi riep de bevolking onlangs op niet laks te worden. Landelijk zou zo’n 70 procent van de bevolking antistoffen moeten hebben om groepsimmuniteit te bereiken. Op basis van een relatief klein onderzoek hebben nu zo’n 21 procent van de Indiërs antistoffen. Bij de presentatie van de resultaten in Delhi benadrukte ook de deelstaatminister van Gezondheid dat „het niet wijs is nu al te praten over groepsimmuniteit”. „We dachten in oktober ook dat we het virus onder controle hadden en toen kwam de derde golf.”

Lees ook: Hevigheid tweede golf in Manaus verbaast wetenschappers

Het schrikbeeld is Manaus. De Braziliaanse stad werd in de zomer genadeloos door corona getroffen. Dusdanig, dat driekwart van de bevolking tegen het najaar al antistoffen zou hebben aangemaakt. Maar een recent onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet laat zien hoe het virus er sinds begin dit jaar weer om zich heen grijpt.

Een nieuwe variant

Cardioloog Jain maakt zich hier grote zorgen over. Vooral omdat vermoed wordt dat een nieuwe variant daarbij een rol speelt, die ontsnapt aan antistoffen tegen het oorspronkelijke virus. „Uit ervaring weten we dat die antistoffen je maar voor een beperkte tijd beschermen”, zegt Jain. Zo raakten vijf van zijn collega’s binnen drie maanden opnieuw besmet. En nu duiken wereldwijd nieuwe varianten op.

De veel besmettelijker Britse variant heeft India al bereikt: zeker 182 gevallen zijn tot nu toe bekend. En ook van de Zuid-Afrikaanse (4) en Braziliaanse (1) variant zijn recent de eerste gevallen getraceerd.

„Ik wil niet negatief denken”, zegt de arts, bladerend door stapels onderzoeken op zijn bureau. Jain vestigt zijn hoop op India’s vaccinatieprogramma, dat vorige maand begon. Voor de zomer moeten de eerste 300 miljoen mensen zijn gevaccineerd. Tot nu toe staat de teller op 8,7 miljoen zorgverleners en ‘frontliniewerkers’. „Als we de komende maanden genoeg mensen prikken, hebben we meer kans de voorsprong te behouden die we nu hebben.”

Onlangs bereikte Delhi een mijlpaal: voor het eerst sinds mei ging 24 uur voorbij zonder één coronadode. In Jains ziekenhuis liggen nog maar drie coronapatiënten, van wie één aan de beademing. De afdeling cardiologie, pneumonologie, ze zijn allemaal weer geopend. Tot zover het goede nieuws, want door een lage opkomst verloopt het vaccineren landelijk veel trager dan verwacht. Dat is zorgwekkend, zegt Jain. „Als het niet toeneemt, zijn we in juni weer terug bij af.”