Recensie

Recensie Vormgeving

Via de oude weg naar de nieuwe wereld – dit woningblok benadert perfectie

Architectuur | Amsterdam Het Spaarndammerhart in Westerpark is een prachtig woningcomplex dat aansluit op de blokken met poorten van een eeuw geleden.

Foto Max Hart Nibbrig

Nergens anders in Amsterdam hebben de woningblokken zo veel poorten als in de Spaarndammerbuurt. Zelfs Het Schip van Michel de Klerk uit 1921, het beroemdste woningblok van de Spaarndammerbuurt en eigenlijk van heel Amsterdam, heeft er een. Ook de vier machtige, grootsteedse blokken van K.P.C. de Bazel rondom het Zaandammerplein uit ongeveer 1920 hebben poorten, die naar openbare binnenhoven leiden of een handige afsteker naar een naburige straat of plein bieden.

De mooiste poorten in de Spaarndammerbuurt uit het begin van de 20ste eeuw zijn die van de Zaanhof, de door ontworpen door Herman Walenkamp arbeidersburcht. Sommige burchtpoorten zijn voorzien van tegeltableaus met bijvoorbeeld een opkomende zon en een kraaiende haan en teksten die duidelijk maken voor en door wie het grote complex werd gebouwd in 1917, het jaar van de Russische Revolutie.

Vlak bij de Zaanhof wordt nu de laatste hand gelegd aan het door Korth Tielens architecten en Marcel Lok ontworpen ‘Spaarndammerhart’. Het wordt een prachtig woningcomplex dat aansluit op de blokken met poorten in de Spaarndammerbuurt van een eeuw geleden zonder gemakzuchtige herhalingen en verhaspelde citaten uit het verleden, die veel historiserende nieuwbouw zo onuitstaanbaar vervelend maken.

Klassiek hofje

Drie poorten heeft het grootste van het uit twee delen bestaande Spaarndammerhart. Ze bieden toegang tot een publiek toegankelijk klassiek hofje. Het kleinere deel van het complex tegenover het hofje bestaat uit zestien opmerkelijk hoge rijtjeshuizen met tuintjes én dakterrassen aan de achterkant, die grenst aan een gemeenschappelijke tuin.

Hofje in het Spaarndammerhart met een van de drie poorten.

Foto Max Hart Nibbrig

De poorten naar het hofje evenaren die van de Zaanhof. Twee ervan, in een hoog bouwblok met gevels van lichte bakstenen aan de Krommeniestraat, bevinden zich naast de poortbogen van de entrees naar de appartementen. Beide bogen worden overspannen door een derde, vlakke en wulps naar voren welvende boog, een ode aan de drie beroemde Amsterdamse-Schoolblokken van Michel de Klerk in de directe omgeving, waarvan het oudste pal naast het Spaarndammerhart staat.

Karakter treffend weergegeven

In de bakstenen tongewelven van de drie poorten zijn met donkere bakstenen in reliëf de raadselachtige dateringen ‘anno 1917’, ‘anno 2020’ en ‘anno 3025’ gemetseld. Ze maken deel van het kunstwerk dat Martijn Sandberg, in samenspraak met buurtbewoners, heeft gemaakt voor het Spaarndammerhart. De Oude Weg naar de Nieuwe Tijd is de titel van zijn kunstwerk, die het karakter van het Spaarndammerhart treffend weergeeft. Het tweede deel van zijn kunstwerk, een lange tekst in letters van donkere klinkers die in de lichte bestrating van de binnenplaats zijn gelegd, verheldert met zinnen als ‘aan de horizon verrijst het rijk van de arbeiderspaleizen’ de jaartallen in de poorten en de verhouding tussen oud en nieuw in het Spaarndammerhart.

Lees ook: Aaibare paleizen voor de arbeider

Stadsreparatie

Het Spaarndammerhart, dat 26 sociale-huurwoningen, 54 vrije-sectorhuur- en koopwoningen omvat, is in de plaats gekomen van een omvangrijk schoolgebouw dat ruim veertig jaar geleden in het kader van de stadsvernieuwing werd gebouwd. Volgens de toenmalige gewoonte trok de architect van de school zich van de oude omgeving weinig aan. De structuralistische aaneenschakeling van kleine dozen van de Spaarndammerschool werd deels in de Krommeniestraat gebouwd en was, ook door de diagonale ligging ten opzichte van de oude woningblokken, een vreemde en luidruchtige kostganger in de buurt. Met de bouw van het Spaarndammerhart is nu het oorspronkelijke stratenplan van de buurt hersteld en is de Krommeniestraat weer de traditionele stadsstraat met gesloten bouwblokken geworden die het eens was.

‘Stadsreparatie’ noemen Mike Korth, Gus Tielens en Marcel Lok hun Spaarndammerhart dan ook terecht. Maar ‘reparatie’ betekent niet louter een terugkeer naar het verleden. Wie de poorten in de Krommeniestraat doorgaat, komt terecht in een nieuwe wereld die over enkele maanden nog beter zal zijn als de door DS Landschapsarchitecten ontworpen tuin bovenop de parkeergarage is aangelegd.

Foto Max Hart Nibbrig

Niets aan de aandacht ontsnapt

Refereren de straatgevels van het Spaarndammerhart met hun bakstenen bollingen nog voorzichtig aan de Amsterdamse-Schoolarchitectuur, de strakke gevels van de woningen in het hofje zijn geheel bekleed met lichtgroene geglazuurde bakstenen. Toch is ook hier niets aan de aandacht van de architecten ontsnapt. Zo zijn de brievenbussen, met goudkleurige kleppen, mooi weggewerkt in de muren en zijn in de dorpels ruimtes uitgespaard voor planten van de bewoners. En zoals de Amssterdamse-Schoolarchitecten hun woningcomplexen altijd voorzagen van huisnummers in stijl, zo heeft Martijn Sandberg de hoekige betonnen huisnummers van de woningen ontworpen. Zo wordt het Spaarndammerhart in de traditie van Berlage en de Amsterdamse School een hedendaags Gesamtkunstwerk waarin perfectie dicht benaderd wordt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.