Rutte speelt de coronakaart uit

Verkiezingscampagne Net als eerder komt de VVD met een campagne-‘brief’ aan Nederland, die alleen draait om Rutte. Deze keer als de leider in crisistijd.

Mark Rutte op weg naar het Catshuis voor een overleg over de coronacrisis. In de campagne poseert Rutte als de man die Nederland „door de crisis loodst”.
Mark Rutte op weg naar het Catshuis voor een overleg over de coronacrisis. In de campagne poseert Rutte als de man die Nederland „door de crisis loodst”. Foto Koen van Weel/ANP

Andere partijen blijven hopen dat de verkiezingscampagne de komende weken ook nog over iets anders zal gaan dan corona. De VVD van Mark Rutte niet. In een advertentie van een pagina in landelijke kranten zegt Rutte tegen de ‘Beste lezer’ dat het er bij de verkiezingen om gaat wie Nederland „door de crisis loodst”. En willen andere lijsttrekkers felle debatten om te laten zien waar ze voor staan? Rutte niet. Volgens hem is het „tijd voor inhoud en samenwerking”, hij wil met de collega’s „in gesprek”.

Al twee keer eerder, in 2017 en 2019, kwam de VVD in verkiezingscampagnes met ‘een brief’ van Rutte aan Nederland die met de partij niets te maken leek te hebben, maar draaide om Rutte als leider. Deze keer staat er een foto bij van Rutte bij zijn ministerie, en de VVD-lijsttrekker verwijst naar een onlinestuk van vijf kantjes. Daarin zegt hij twee keer dat hij geen beloftes wil doen – om die daarna toch te doen. Er zal, zegt Rutte toe, de komende jaren niet worden bezuinigd en het eigen risico in de zorg zal niet stijgen.

Lees ook: NRC maakte op basis van verkiezingsprogramma’s de NRC Stemhulp

Hardwerkende Nederlander

Beloftes van Rutte liggen gevoelig in de VVD: net voor de campagne van 2017 bood hij excuus aan voor zijn gebroken beloftes over de hypotheekrente-aftrek en de duizend euro die elke „hardwerkende Nederlander” zou krijgen. In een ‘Brief aan alle Nederlanders’ koos Rutte voor een moralistische boodschap over „normaal doen” en hij was hard over migranten, zonder hen te noemen.

Het werd uitgelegd als een poging om PVV-kiezers naar de VVD te trekken. In 2019, in de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen, ging zijn ‘brief’ over Nederland als een breekbaar vaasje dat door 17 miljoen mensen werd „vastgehouden”. Hij had het over groepen die verschillen wilden uitvergroten „tot harde tegenstellingen” en bedoelde volgens politieke analisten PVV en FVD.

Nu lijken andere partijen er voor de VVD nauwelijks toe te doen. Rutte beschrijft wat hij van de coronacrisis leerde: dat je ook „impopulaire maatregelen” moet nemen, dat je fouten kunt „erkennen”, en dat je verder komt door „te luisteren naar elkaar”.

Rutte negeerde tot nu toe alle uithalen van andere lijsttrekkers. Hij lijkt ook niet van plan om de komende tijd wél mee te gaan doen aan politieke ruzietjes. Rutte wil „de verbinding zoeken” en hij schrijft: „We kunnen alleen iets bereiken door met alle redelijke partijen samen te werken.”

Heel verbindend zullen de partijen van Rutte III het niet vinden dat hij het coronabeleid naar zich toe trekt. Rutte hoort, staat er, „de roep uit de samenleving” om in de coronacrisis meer vrijheid te hebben. Hij had ook de ergernis gezien van horecaondernemers die hun zaak moesten sluiten maar wel rijen zagen staan bij Ikea. „Dat wil ik deze keer anders doen.”

Lees ook: Columnist Tom-Jan Meeus over het mijnenveld dat Rutte wacht na de verkiezingen

Ik? In het demissionaire kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie gaat het daar al een tijdje over: dat elke sector een beetje moet kunnen meeprofiteren als de besmettingen blijven dalen en er meer kan.

Rutte ziet ook dat er „zaken scheef gegroeid zijn” – dan gaat het ineens niet meer om ‘ik’. Werknemers voelden de groei van vóór corona volgens hem te weinig „in hun portemonnee”. Het zal vooral jongeren in de VVD opvallen, en tegenvallen, dat Rutte het klimaat maar één keer noemt. Daar moet volgens hem in geïnvesteerd worden, net als in onderwijs, infrastructuur en innovatie. En was veiligheid heel lang hét thema van de partij, nu zegt Rutte alleen dat hij zich ervoor zal „blijven inzetten”.

Nieuw voor een VVD-campagne is dat de overheid „rechtvaardig en menselijk” moet zijn. Door de toeslagenaffaire zal het daar zeker over gaan in verkiezingsdebatten. En dan vindt Rutte nu dat mensen „het recht hebben om een keer een fout te maken”.