Opinie

Pas op voor buitenlandse inmenging bij verkiezingen

Cyberwar In de VS en het Verenigd Koninkrijk waren Russische trollen actief om verkiezingen te beïnvloeden. Dat kan hier ook, waarschuwt .
Generaal Onno Eichelsheim (MIVD), Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) en Peter Wilson, ambassadeur Verenigd Koninkrijk tijdens een persconferentie over de Russische hack bij de OPCW.
Generaal Onno Eichelsheim (MIVD), Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) en Peter Wilson, ambassadeur Verenigd Koninkrijk tijdens een persconferentie over de Russische hack bij de OPCW. Foto BART MAAT / ANP

De recente geweldsexplosie in Nederland, waarbij geweldplegers met elkaar in verbinding stonden via de sociale media, onderstreept de noodzaak om aandacht te schenken aan de prominente rol van de sociale media bij het coördineren van dergelijke samenscholingen. Het gaat ook om de mogelijkheden die internet biedt aan beïnvloeding of zelfs ophitsing van buitenaf.

Wat zich daar afspeelt onttrekt zich aan de openbaarheid, zodat onwaarheden zich moeilijk laten corrigeren en een eigen leven gaan leiden. Wat nu als er daarbij bovendien sprake is van georkestreerde pogingen om op deze manier de uitkomst van verkiezingen te beïnvloeden?

Dit is een relevante vraag aan de vooravond van onze landelijke verkiezingen. Daarbij is het zaak niet naïef te zijn en uitsluitend te denken aan viruswaanzinachtige groepen. Het kan gaan om beïnvloeding van buitenaf door extremistische groeperingen, of zelfs buitenlandse mogendheden als Rusland. Illustratief is daarbij het geval van de Verenigde Staten.

Daar was het de afgelopen jaren duidelijk bij de talloze momenten van grote gewelddadige protesten dat via social media krachten en tegenkrachten tegen elkaar werden opgezet. Bij degenen die belang hebben bij het stoken van onrust moet daarbij niet alleen gedacht worden aan nationaal, maar ook aan internationaal (wereldwijd) met elkaar verbonden extremisten en extreemrechtse bewegingen, als Proud Boys. Het gaat ook om in de VS actieve Russische trollen.

Destabilisatie

Rusland, dat kennelijk belang heeft bij iedere vorm van destabilisatie in westerse democratieën, heeft laten zien dat het daarbij op grote schaal gebruik maakt van digitale systemen door die te hacken. En door gebruik te maken van het inzetten van trollen die actief deelnemen aan de sociale media met als doel onrust te stoken, verkiezingen te beïnvloeden of door binnen te dringen in de digitale systemen van de vitale of kritieke infrastructuur : energievoorziening, waterwerken, gezondheidszorg, etc. De laat ontdekte grootschalige SolarWinds hacking in Amerikaanse overheidssystemen in 2020, die door de Amerikaanse veiligheidsdiensten afgelopen december aan Rusland werd toegeschreven, is hiervan een duidelijk en verontrustend voorbeeld.

Het parlementaire rapport van inlichtingencommissie van de Amerikaanse Senaat vorig jaar augustus bevestigt nog eens wat al duidelijk was: dat bij de Amerikaanse verkiezingen van 2016, tussen Hillary Clinton en Donald Trump, Rusland op alle mogelijke manieren via cybermiddelen geprobeerd heeft de uitslag van de verkiezingen te beïnvloeden. Ook het boek Rigged van de onderzoeker David Shimer uit 2020 toont hoe ver dit ging en dat ook al ten tijde van president Obama de inlichtingendiensten hiervan op de hoogte waren.

Een cyberwar is voortzetting van politiek met andere middelen

Dergelijk Russische optreden speelt ook in Europa, zoals blijkt uit de Russische inmenging ten tijde van het Brexit-referendum in het Verenigd Koninkrijk in 2016 . Dat er in het VK onder meer sprake was van Russische inmenging, wordt in krachtige bewoordingen onderschreven door een parlementaire commissie van het Britse Lagerhuis. Dit laat ons het in juli 2020 gepubliceerde rapport van de inlichtingen- en veiligheidscommissie van het Britse parlement zien.

Boris Johnson wilde het niet openbaar maken vóór de verkiezingen van december 2019 om zijn pro-Brexit strategie niet te ondermijnen.

Tweedracht zaaien

Beide rapporten laten aan duidelijkheid niets te wensen over. In beide gevallen wil Rusland tweedracht zaaien, met als oogmerk interne politieke destabilisatie en in het geval van Brexit bovendien interne destabilisatie van de Europese Unie.

Het inzetten van die cybermiddelen zou, in variatie op het adagium van Clausewitz, kunnen worden gezien als een cyber war als voortzetting van politiek met andere middelen.

Lees ook: De ontwikkelingen rond de verijdeling in 2018 van de Russische hack op de OPCW

Wij zouden naïef zijn om te veronderstellen dat Rusland niet ook in Nederland iedere mogelijkheid tot ondermijning aangrijpt voor beïnvloeding van de landelijke verkiezingen, zeker in de opmaat daartoe. Dat kan het op dezelfde wijze doen als in de VS door via trollen op sociale media actief te zijn en daarbij bijvoorbeeld gebruik te maken van actiegroepen als Viruswaarheid of bestaande extreemrechtse (politieke) bewegingen.

Dat er sprake is van spanning tussen Nederland en Rusland is duidelijk, vooral sinds de kwestie van het neerschieten van de MH17 en het lopende strafproces, de spionagepogingen bij de in Den Haag gevestigde OPCW of de recente uitwijzing van twee Nederlandse diplomaten in Moskou.

Soortgelijke beïnvloeding door andere landen en extreemrechtse bewegingen moet echter ook niet uitgesloten worden. Hetzelfde is mogelijk gebeurd met de recente relschoppers in Nederland, die ook via die sociale media met elkaar waren verbonden.

Dit leidt tot de logische vraag in hoeverre onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten voldoende zijn toegerust om zo’n buitenlandse inmenging boven tafel te krijgen en te bestrijden.

Daarbij moet zowel gedacht worden aan mogelijke beïnvloeding van kiezers in de aanloop naar de verkiezingen van maart als aan stimulering van buitenaf van geweldsexcessen. Dat hiervoor een actieve taak voor de overheid is weggelegd laten de voorbeelden van de Verenigde Staten en het VK duidelijk zien.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.