Opinie

Nazorg corona moet nu beginnen

Covid-19 Nu de eerste prikken gezet zijn is het zaak de gezondheidsschade op lange termijn niet te onderschatten, waarschuwen en .
Uitvaartcentrum Memento Mori in Heerde, vlakbij verzorgingstehuis Brinkhoven.
Uitvaartcentrum Memento Mori in Heerde, vlakbij verzorgingstehuis Brinkhoven. Foto Merlin Daleman

De eerste prikken zijn gezet en iedereen lijkt er inmiddels voorzichtig vanuit te gaan dat het begin van de laatste akte van de coronatragedie gestart is. En hopelijk gaan deze lockdown en potentiële derde golf snel over en keren we terug naar een vertrouwde situatie, waarbij restaurants, kroegen, festivals en vooral scholen weer open zijn en iedereen met een gerust hart oudere of zwakkere geliefden weer kan omarmen zonder het risico een potentieel dodelijk virus over te dragen.

Voor een aanzienlijk deel van de bevolking kan dit ook de start zijn van een nieuwe fase. Namelijk een fase van verwerking van traumatische gebeurtenissen rond die tragedie. Wij denken hierbij niet alleen aan mensen die direct getroffen zijn, omdat zij geliefden verloren zijn (en in veel gevallen geen afscheid van hebben kunnen nemen), langdurig ziek zijn en gezondheidsklachten overgehouden hebben. Ook denken wij aan ziekenhuis- en zorgpersoneel dat geconfronteerd werd met onevenredig veel slachtoffers en aan mensen die door de maatregelen in isolatie verkeerden en daardoor te kampen hebben met gezondheidsklachten.

Waarom denken wij hier nu aan?

In de afgelopen tweeënhalf jaar hebben wij met behulp van studenten onderzoek gedaan naar de invloed van de nieuwjaarsbrand in café ’t Hemeltje (2001) op het verhaal van de Volendamse gemeenschap. We trokken een aantal opvallende conclusies die voor goede nazorg essentieel zijn en die deels ook perfect zouden kunnen opgaan voor de ramp met de huidige pandemie.

Impact lokale gemeenschappen

Allereerst hebben wij gezien dat ondanks de nazorg die destijds georganiseerd was, veel getroffenen de tragedie nog lang niet verwerkt hebben. Er werd weinig over gepraat en een aanzienlijk deel van de getroffenen heeft het eigen leed onderdrukt. Bijvoorbeeld omdat zij het gevoel hadden door te moeten gaan, of omdat zij dachten dat zij niet mochten klagen omdat zij (op het oog) minder hard getroffen waren dan anderen. Dit leidde ertoe dat veel van hen te kampen heeft gehad met depressie en overspannenheid tot vele jaren na de ramp.

Lees ook: Na twintig jaar toch nog praten over de ramp die Volendam veranderde

Daarnaast hebben we geconstateerd dat de ramp in Volendam destijds ook voor hulpdiensten in ziekenhuizen ontzagwekkend is geweest. Een ramp met zo’n grote groep getroffenen en zoveel brandwonden was voor veel ziekenhuizen en brandwondencentra te groot om aan te pakken. Natuurlijk zijn er verschillen, maar ook de huidige coronacrisis is te groot voor de zorg om op normale wijze aan te pakken. Dit kan op lange termijn de verwerking bemoeilijken.

Tot slot heeft een ramp van die omvang op lokale gemeenschappen een ongelooflijk grote impact. Nagenoeg iedereen kent in kleine gemeenten immers wel een overledene, een getroffene of hun familie. In deze ramp moeten we constateren dat in vele (met name ook kleine) gemeenschappen het virus genadeloos hard heeft toegeslagen – denk aan gemeenten of kernen als Kessel, Uden, Bernheze, Meijerijstad en Heerde in de eerste golf en gemeenten als Bunschoten, Ermelo en Hardinxveld in deze tweede golf.

Lange adem

Het is daarom wat ons betreft essentieel dat er nu al gestart wordt met twee zaken: er moet onderkend worden dat de ramp die zich al bijna een jaar voltrekt uniek is in omvang en gevolgen en daarom ook op lange termijn traumatische gevolgen kan hebben voor iedereen. Dit geldt niet alleen voor mensen die direct slachtoffer zijn geworden door verlies van familieleden, of zorgverleners die veel mensen niet hebben kunnen redden. Het geldt ook voor mensen die indirect getroffen zijn, omdat zij bijvoorbeeld in isolement geleefd hebben of in een depressie geraakt zijn. Niet alleen op korte termijn maar ook de komende jaren lopen zij het risico als gevolg van post-traumatische stress ten onder te gaan. Psychische nazorg vergt een heel lange adem en is niet alleen nu, maar waarschijnlijk ook voor de rest van dit decennium voor direct en indirect getroffenen nodig.

Omdat deze ramp nieuw en uniek is, betekent dit verder dat een langdurig onderzoek gestart moet worden naar de psychische effecten van de ramp op lokale gemeenschappen en hulpverleners. Een dergelijk onderzoek kan dan tussentijds hulp bieden aan mensen die dat nodig hebben en in een vroege fase voorkomen dat mensen psychisch leed opkroppen met alle gevolgen van dien.

We willen hiermee niet de feestvreugde van de eerste vaccinaties en het dalen van besmettingen temperen, maar we zijn er nog niet. Dus ook al klinkt het nog aan de vroege kant om nu over nazorg te beginnen, het is essentieel om daar direct al mee te beginnen. Als we hier niet nu al op voorsorteren, betekent dit dat we rekening moeten houden met grotere psychische problemen dan nodig bij een enorme groep mensen en alle maatschappelijke kosten die daarbij horen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.