‘Straf leerlingen niet met extra les’

onderwijssteun Het kabinet trekt 8,5 miljard euro uit om leerlingen en studenten bij te spijkeren. Is het genoeg? „Straf leerlingen niet met extra les.”

In het basisonderwijs mogen leerlingen weer naar school, zoals hier in Den Haag.
In het basisonderwijs mogen leerlingen weer naar school, zoals hier in Den Haag. Foto Bart Maat/ANP

Extra geld, daar wordt Firdevs Durgut, directeur van basisschool de Kameleon in Rotterdam Zuid „altijd wel heel blij van”. Het stemt haar ook tevreden dat er „geen blauwdruk komt” voor de besteding van het geld, scholen mogen zelf bepalen waarvoor ze dat gebruiken.

Het kabinet maakte woensdag bekend dat 8,5 miljard euro wordt uitgetrokken om achterstanden weg te werken die leerlingen en studenten hebben opgelopen door de corona-pandemie. College- of lesgeld wordt gehalveerd.

Na de voorjaarsvakantie begint de school van Durgut met toetsen, om de leer- en onderwijsachterstanden in kaart te brengen. Maar de komende tijd staat op de Kameleon, die net weer open is, het „zicht krijgen op de leerlingen” centraal. „Sommige kinderen hebben het tijdens de lockdown echt heel moeilijk gehad, dat merk je aan hun gedrag.”

Om achterstanden aan te pakken zijn vooral goede leerkrachten nodig, meent Durgut. Aanvullende programma’s zoals huiswerkbegeleiding, zomerscholen en weekendprogramma’s zijn vooral goed voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.

Omdat het moeilijk is leerkrachten te vinden die in het weekend of in de zomervakantie door willen werken, ontkomt de school er niet aan externe begeleiders in te huren, zegt Durgut. Het gevaar van programma’s buiten schooltijd is dat de lessen niet goed aansluiten op het reguliere onderwijs.

Leerachterstanden in bijvoorbeeld taal of rekenen wil de directeur het liefst aanpakken tijdens de reguliere lessen, bijvoorbeeld door het inzetten van extra leerkrachten of onderwijsassistenten „op de vloer”. Als die te vinden zijn.

De middelbare scholen zijn volgens hun belangenorganisatie VO-raad tevreden: de ongeveer 650 scholen krijgen gemiddeld 1,3 miljoen euro voor onder meer inhaalprogramma’s, extra lessen in de zomervakantie en bredere brugklassen. „Door de schoolsluitingen heeft het onderwijs aan grote groepen leerlingen vertraging opgelopen en daarnaast ondervinden leerlingen de persoonlijke gevolgen van de crisis”, aldus een verklaring van de raad.

Toch kijken niet alle schoolleiders er zo tegenaan. Rector Emmeken van der Heijden van het Van Maerlantlyceum in Eindhoven kan het geld goed gebruiken – maar niet om achterstanden in het onderwijs weg te werken. Want die cognitieve achterstanden „vallen reuze mee”, zegt zij. De motivatie van leerlingen staat weliswaar „onder druk”, schrijft ze in een blog. „Door de lockdown, het feit dat je je vrienden nauwelijks kunt zien, dat je het chillen of school mist.” Maar online onderwijs? Dat is juist de toekomst, vertelt ze in een toelichting.

Zeker: „Er zijn kwetsbare leerlingen die thuis geen laptop en werkplek hebben en die met vier broers of zussen in een kleine ruimte wonen.” Maar de kwaliteit van online lessen is gestegen en kan een gewenste onderwijsvernieuwing in gang zetten. De „zelfredzaamheid” van leerlingen, op alle niveaus, is toegenomen, stelt de rector van de ruim twaalfhonderd leerlingen tellende school. „Voorheen hingen leerlingen consumptief en, gechargeerd gezegd, ongeïnteresseerd in de schoolbanken. Nu nemen ze verantwoordelijkheid.

Door de coronacrisis zijn we, als ik voor mijn school spreek, veel bewuster bezig met de didactiek om leerdoelen te halen. Er wordt nagedacht: wat werkt het beste digitaal en wat werkte het beste fysiek, in grote of kleinere groepen?”

Er zijn andere manieren van werken gekomen. „We konden door de lockdown niet meer toetsen zoals gebruikelijk en hebben daarvoor in de plaats het ‘formatief evalueren’ ingevoerd. Dat betekent dat docenten leerlingen tijdens de les toetsen en op basis daarvan lessen aanpassen.” Daardoor zijn leerlingen volgens Van der Heijden alerter. „Ze hebben meer regie over hun eigen leerprestaties. Laten we die leercultuur stimuleren en niet die 8,5 miljard euro alleen maar gebruiken om extra lessen over leerlingen uit te strooien.”

Het idee om in de vakanties les te geven, spreekt haar niet aan. „Waarom leerlingen straffen met nog meer school als ze juist zo mooi hebben geprobeerd thuis de stof bij te houden? Als de scholen straks weer open gaan, wil ik liever dat ze de tijd op school besteden aan sociale activiteiten en persoonlijke ontwikkeling.”

‘De rekening van de coronacrisis’

In het beroepsonderwijs en bij de universiteiten is de halvering van het les- of collegegeld met gejuich ontvangen. Lyle Muns, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond zegt tegen persbureau ANP dat het kabinet hiermee de zorgen van jongeren serieus neemt. De maatregelen zorgen ervoor „dat ze zelf niet de rekening van de coronacrisis hoeven te betalen. Zo krijgt iedereen weer wat ademruimte.”

Ook Noah Hajji, voorzitter van de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB) reageert tevreden. Hij waardeert vooral dat de halvering van het collegegeld ten goede komt aan alle studenten. Onlangs werd door de Tweede Kamer een motie aangenomen voor compensatie van collegegelden voor studenten die kunnen aantonen dat zij studievertraging oplopen door corona. Dat had niets opgeleverd voor studenten die „niet-meetbare schade hebben opgelopen, zoals studenten die er doorheen zitten vanwege thuisonderwijs.”