Recorddaling werklozen, ondanks de coronacrisis. Hoe kan dat?

Coronacrisis In januari waren minder mensen werkloos dan in december – ondanks de grote economische crisis die nu in Nederland woedt. Hoe kan dat? ‘Er zijn juist meer mensen aan het werk’

Dat de arbeidsmarkt zo krap was vóór de coronacrisis, kan deels verklaren waarom de werkloosheid niet veel hoger is
Dat de arbeidsmarkt zo krap was vóór de coronacrisis, kan deels verklaren waarom de werkloosheid niet veel hoger is Dolph Cantrijn/HH

Nederland zit in een diepe economische crisis, en toch is dat nog steeds niet aan de werkloosheidscijfers af te lezen. Het tekent volgens Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hoe „vreemd” en „atypisch” deze coronacrisis is.

Van Mulligen: „We hebben te maken met de grootste economische krimp sinds de Tweede Wereldoorlog. Maar het heeft nauwelijks effect op de arbeidsmarkt. Er zijn juist weer meer mensen met werk.”

In januari waren er 337.000 mensen werkloos, meldde het statistiekbureau donderdag: 3,6 procent van de beroepsbevolking. Een maand eerder zat nog 3,9 procent van de beroepsbevolking zonder werk. Er zijn nu wel klappen gevallen, maar die werden vooral opgevangen door flexwerkers, uitzendkrachten en zzp’ers.

De werkloosheid bevond zich in augustus op een voorlopig coronahoogtepunt met 426.000 werklozen. Sindsdien neemt het aantal werklozen weer af. Een golf aan grote ontslagrondes bleef vooralsnog uit. Tussen november en januari daalde het aantal werklozen zelfs: met gemiddeld 23 duizend per maand. Dat is de sterkste daling sinds het CBS in 2003 begon met het registreren van zulke maandcijfers.

Veel bedrijven zijn door de steun bevroren in de tijd. Als ze straks weer ontdooien, is de vraag wat er in de vriezer lag te bederven

Hein Jan van Mulligen Hoofdeconoom bij CBS

Dat ‘record’ moet je wel in perspectief zien, waarschuwt Van Mulligen: „De eerste maanden van de coronacrisis liep de werkloosheid heel hard op. Veel mensen raakten toen hun baan kwijt. Maar: what goes up, must go down. Tegenover die recordstijging staat nu een recorddaling.” Toch zijn er nog altijd meer mensen zonder baan dan vóór de coronacrisis. Zo zitten nu bijna 64.000 meer mensen zonder werk dan voor de eerste lockdown.

Het aantal mensen dat een werkloosheidsuitkering ontvangt, steeg afgelopen maand licht, blijkt uit cijfers van uitkeringsinstantie UWV. Hun aantal groeide tot 298.000: bijna drieduizend meer dan een maand eerder. Vooral mensen die in een sector werken die zwaar getroffen wordt door de (nieuwe) lockdown, klopten bij het UWV aan, zoals personeel uit de horeca en detailhandel.

In de vriezer

Dat vóór de coronacrisis de arbeidsmarkt juist ontzettend krap was, kan een reden zijn dat de werkloosheid in Nederland nu niet veel groter is, zegt hoofdeconoom Van Mulligen. In veel sectoren, zoals de IT of de bouw, hadden werkgevers grote moeite om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. „Dus misschien zijn bedrijven terughoudend in het ontslaan van mensen bij wie ze veel moeite hebben gedaan om ze binnen te halen.”

Maar veruit de belangrijkste schokdempers zijn volgens Van Mulligen de steunmaatregelen van de overheid. Sinds het uitbreken van de coronacrisis kunnen bedrijven aanspraak maken op diverse regelingen, waaronder de NOW (Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid). Die maatregel is specifiek bedoeld om te voorkomen dat bedrijven (veel) mensen ontslaan.

Via de NOW-regeling kunnen bedrijven die verwachten ten minste 20 procent van hun omzet te verliezen een tegemoetkoming in de loonkosten te krijgen. Deze maand is een vierde aanvraagronde voor de loonsubsidie begonnen.

Het is de vraag of er nu veel bedrijven alleen vanwege die overheidssteunovereind blijven. En of er, als die steun straks stopt, er alsnog allerlei bedrijven gaan omvallen of moeten saneren – en dus mensen ontslaan.

Van Mulligen: „Veel bedrijven zijn door de steun bevroren in de tijd. Als ze straks weer ontdooien, is de vraag wat er in de vriezer lag te bederven, en wat er nog te consumeren valt.”

Enge definitie

Dat de werkloosheid daalt, betekent overigens niet dat er vooral veel mensen werk hebben gevonden. Veruit de meeste mensen zonder werk worden niet meegeteld in de werkloosheidscijfers (3,8 van de 4,1 miljoen mensen). De definitie voor wie als ‘werkloos’ wordt bestempeld, is vrij eng. Iemand moet de afgelopen vier weken actief naar werk hebben gezocht en binnen twee weken aan een nieuwe baan kunnen beginnen. Is dat niet het geval, dan wordt hij of zij niet als werkloze meegerekend en verdwijnt zo uit de beroepsbevolking.

De groep mensen die vanuit ‘werkzoekend’ naar de ‘niet-beroepsbevolking’ verschoof, groeide met gemiddeld 7.000 per maand.

Vooral jongeren stopten de afgelopen tijd met zoeken naar werk, en schoven zo van ‘werkzoekenden’ naar de ‘niet-beroepsbevolking’. Zij werk(t)en veelal in de horeca, een sector die hard geraakt wordt door de strenge lockdowns. Van Mulligen: „Zij melden zich nu niet op de arbeidsmarkt. Misschien omdat ze hun bijbaan in het ene café zijn kwijtgeraakt, en weten dat het weinig zin heeft om bij een ander café aan te kloppen.”