Ophef over onderzoek naar ‘blankenhaat’ op Franse universiteiten

Politieke islam De Franse onderwijsminister wil onderzoek naar ‘islamo-linksisme’ op campussen: een vermeende samenwerking tussen radicaal-links en de politieke islam. Lang niet iedereen is overtuigd van die dreiging.

Betogers protesteren tegen het voorlezen van een vermeend islamofoob artikel, geschreven door de Franse cartoonist Charb die bij de aanslag op Charlie Hebdo omkwam.
Betogers protesteren tegen het voorlezen van een vermeend islamofoob artikel, geschreven door de Franse cartoonist Charb die bij de aanslag op Charlie Hebdo omkwam. Foto Francois Guillot/AFP

De Franse minister voor Hoger Onderwijs, Frédérique Vidal, heeft voor consternatie gezorgd in het academisch milieu door een onderzoek te bevelen naar het „islamo-gauchisme” (islamo-linksisme) dat zich volgens haar als „koudvuur” door de Franse universiteiten verspreidt. Vidal wil naar eigen zeggen een beter beeld krijgen van „wat onder de noemer academisch onderzoek valt en wat onder militantisme of opinie”.

De term „islamo-gauchisme” is beladen. Historisch gezien slaat hij op de samenwerking sinds de jaren zeventig tussen linkse politici in Frankrijk en België en de toenmalige gastarbeiders uit Noord-Afrika, soms uit electorale overwegingen. Linkse burgemeesters zoals de communist André Gerin in Venissieux bij Lyon werden omschreven als „rode imams”. In België kreeg socialistisch oud-burgemeester Philippe Moureaux het verwijt dat Molenbeek door zijn laksheid een voedingsbodem voor het jihadisme werd.

Meer recent slaat de term op een vermeende samenwerking tussen radicaal-links en de politieke islam, verenigd in hun haat tegen alles wat blank is. Islam-expert Gilles Kepel omschrijft de islamo-gauchisten als „intellectuelen die verlamd zijn door het post-koloniaal schuldgevoel”. Filosoof Marcel Gauchet heeft het over „een extreem-links dat nooit iets heeft begrepen van de religie en dat in de moslims een nieuw proletariaat heeft ontdekt”.

Uit Amerika overgewaaid discours

Aan verwijten geen gebrek dus en Vidals vraag om een onderzoek naar het islamo-gauchisme aan de Franse universiteiten komt ook niet uit de lucht gevallen. Op 22 oktober vorig jaar, een week na de onthoofding van onderwijzer Samuel Paty, had Onderwijsminister Jean-Michel Blanquer de kat de bel aangebonden door tijdens een radio-interview te zeggen dat „wat men islamo-gauchisme noemt grote schade aanricht op onze universiteiten”.

Blanquer kreeg bijval van honderd academici die in de krant Le Monde een manifest publiceerden dat ondertekend werd door onder meer Kepel en filosoof en oud-onderwijsminister Luc Ferry. „Wij academici kunnen niet anders dan Jean-Michel Blanquer gelijk geven”, aldus de tekst.

Vidals uitspraak viel pal in de week waarin een wet werd aangenomen waarmee Macron de politieke islam de pas wil afsnijden.

„Het inheemse, racialistische en dekolonialistische discours (overgewaaid van de Noord-Amerikaanse campussen) is inderdaad zeer aanwezig aan onze universiteiten. Het voedt een haat tegen de blanken en tegen Frankrijk. Een bijwijlen gewelddadig activisme valt eenieder aan die nog durft in te gaan tegen de anti-westerse gedachtegoed en het multicultureel gepredik.”

De vermelding van de Noord-Amerikaanse campussen is veelzeggend. Zeker sinds het Black Lives Matter-protest van vorige zomer, dat ook in Frankrijk navolging kreeg, is men in sommige kringen als de dood dat ‘woke’-activisme en ‘cancel culture’ ook hier voet aan de grond krijgen.

Conservatieve kranten als Le Figaro wijden er al langer alarmistische artikelen aan. Er wordt dan verwezen naar het stilleggen van de Griekse tragedie Smekelingen aan de Sorbonne in 2019 door anti-racisme-activisten, die aanstoot namen aan het gebruik van blackface in de voorstelling. Of naar de „hijab day” die studenten van Sciences Po, het prestigieuze instituut voor politieke wetenschappen, reeds in 2016 organiseerden om het stigmatiseren van vrouwen met hoofddoek in Frankrijk aan te klagen.

Kop van Jut

Kop van Jut zijn vaak de Unef, de voornaamste studentenvakbond in Frankrijk, of de EMF, de vereniging van moslimstudenten in Frankrijk. „Het EMF is een antenne van de Franse Moslimbroeders,” citeert Le Figaro de secularistische activist Naëm Bestandji. „Deze organisatie is gecreëerd door politieke islamisten om het terrein van de universiteit in te nemen.”

Het is een scenario dat zo lijkt weggelopen uit de roman Soumission van succesauteur Michel Houellebecq, waarin een Moslimbroeder president van Frankrijk wordt dankzij de steun van de socialisten, en de universiteiten als eerste gezuiverd worden. En Vidals uitspraak viel ook pal in de week waarin het Franse parlement zijn goedkeuring gaf aan de wet over het separatisme, waarmee president Emmanuel Macron de politieke islam in Frankrijk de pas wil afsnijden.

Maar lang niet iedereen is overtuigd dat het islamo-gauchisme het grootste gevaar is dat de Franse campussen bedreigt. Zo’n tweeduizend academici ondertekenden in november vorig jaar een open brief (eveneens in Le Monde) die brandhout maakt van het eerdere Manifest van de Honderd.

Dit is een pseudo-idee dat het beste overgelaten wordt aan de extreem-rechtse kringen die het populair hebben gemaakt.

„De term islamo-gauchisme doet ons denken aan andere beledigingen, zoals het joods-bolsjewisme: donkere tijden waaraan wij niet willen toegeven”, schrijven de academici. Zij verwijten de auteurs van het oorspronkelijk manifest dat zij juist die waarde die zij zeggen te verdedigen aan het vernietigen zijn: de vrijheid van meningsuiting.

De Franse minister voor Hoger Onderwijs, Frédérique Vidal, tijdens een persconferentie in Parijs. Ze wil een onderzoek naar „islamo-gauchisme” (islamo-linksisme) op universiteiten. Foto: THOMAS COEX / EPA

Ook Vidal kreeg deze week de wind van voren. De conferentie van de voorzitters van de universiteiten (CPU) stuurde een laconiek persbericht de wereld in. „Als de regering behoefte heeft aan analyses om haar te helpen om een karikaturale voorstelling van de feiten te overstijgen, dan staan de universiteiten tot haar beschikking.”

Op ernstiger toon zei de CPU (een eerder conservatief orgaan) „verbouwereerd” te zijn over „de zoveelste steriele polemiek over het islamo-gauchisme aan de universiteit, een pseudo-idee dat het beste overgelaten wordt aan de extreem-rechtse kringen die het populair hebben gemaakt.”

De bekende econoom Thomas Piketty mengt zich ook in het debat. „Met Frédérique Vidal wil de regering Le Pen rechts inhalen. Deze minister is haar ambt onwaardig moet vertrekken”, schreef hij op het sociale medium twitter. Het nationale onderzoeksinstituut CNRS, dat in principe het onderzoek zou moeten voeren, liet in een verklaring weten dat het islamo-gauchisme „een politieke slogan is die aan geen enkele wetenschappelijke realiteit overeenkomt”.

Lees ook: Macron boekt succes in strijd tegen politieke islam