Psychotherapeuten geven in Myanmar tips tegen staatsgreepstress

Protest Myanmar In Myanmar helpen psychotherapeuten inwoners om te gaan met de stress van de staatsgreep.

Een demonstratie tegen de staatsgreep, woensdag in Yangon. Bovenop de lange protestdagen hebben veel inwoners last van een verstoorde nachtrust.
Een demonstratie tegen de staatsgreep, woensdag in Yangon. Bovenop de lange protestdagen hebben veel inwoners last van een verstoorde nachtrust. Foto Ye Aung Thu/AFP

Probeer iets van routine in je dag te houden. Zorg dat je genoeg water drinkt. Vergeet niet te ademen. Bespreek je emoties met familie of vrienden. En als je onderling van mening verschilt, agree to disagree.

Het zouden tips kunnen zijn om een stevige coronalockdown door te komen, maar dit zijn adviezen aan inwoners van Myanmar om mentaal gezond te blijven tijdens de demonstraties tegen de staatsgreep in het land.

Psychotherapeut Aung Min Thein heeft een rijtje met tips op Facebook gezet en houdt livesessies waarin mensen hun hart kunnen luchten. „Tijdens die sessies merk je ook hoe het iedereen raakt”, zegt hij in een gesprek per videoverbinding. „Dan zeggen ze: ‘Oh, ik kan niet slapen, ik kan mijn woede niet onder controle krijgen, hoe gaan jullie hiermee om?’”

Aung Min Thein is psychotherapeut en oprichter van Counseling Corner, een organisatie die psychologische hulp verleent in Yangon, de grootste stad van Myanmar. In 2018 is hij met zijn praktijk begonnen, een hele klus in een land waar praten over je gevoelens en psychologische hulp zoeken niet zo gebruikelijk is. In het gesprek vertellen Aung Min Thein en twee van zijn hulpverleners, Ma Cherish Pui en Ma Su, hoe ze inwoners helpen om kalm te blijven te midden van de spanning, chaos en onzekerheid sinds het leger op 1 februari een staatsgreep pleegde.

Geen arrestatiebevel meer nodig

Aan die chaos zal voorlopig geen einde komen. Zowel het leger als de demonstranten willen van geen wijken weten. Dagelijks groeit het aantal mensen dat de straat op gaat.

De legerleiding heeft in rap tempo vrijheden en rechten van burgers teruggedraaid. Definities van hoogverraad en opruiing zijn uitgebreid en ze hebben ervoor gezorgd dat er geen arrestatiebevel meer nodig is om iemand op te pakken.

Dinsdag bleek de aanklacht tegen de onder huisarrest geplaatste regeringsleider Aung San Suu Kyi te zijn uitgebreid. Aanvankelijk werd ze aangeklaagd wegens de illegale import van een stel walkietalkies, nu wordt haar ook het schenden van de coronaregels ten laste gelegd, tijdens de verkiezingscampagne in november vorig jaar. Haar grote winst bij die verkiezingen is een van de redenen dat het leger de macht heeft teruggegrepen.

Het belangrijkste advies aan cliënten is ‘zorg goed voor jezelf’, vertelt Ma Cherish Pui. „Dit wordt een lang gevecht, dus neem jezelf in acht. Ga in de ochtend demonstreren en neem ’s middags rust of andersom. Alleen dan houd je het vol.” Elke dag gaan tienduizenden inwoners verspreid over het land de straat op, vaak lopen ze kilometers achter elkaar in de tropenwarmte.

En ze staan onder spanning. Iedereen weet dat het leger hardhandig kan ingrijpen en dat gebeurt hier en daar ook al, met waterkanonnen, schieten en inslaan op demonstranten.

Veel inwoners hebben bovenop die lange dagen last van een verstoorde nachtrust. De legertop heeft duizenden gevangenen vrijgelaten en dropt sommigen van hen ’s avonds laat in woonwijken om zo onrust te veroorzaken. Tijdens demonstraties in 1988 gebeurde precies hetzelfde en vonden overvallen, inbraken en zelfs moorden plaats.

„De paranoia komt op zo’n moment van twee kanten”, legt Ma Su uit, „want de inwoners zijn bang voor die vreemde in hun buurt en de ex-gevangenen zijn bang voor de horde mensen die achter hen aan komt.” De laatste paar nachten is het rustiger. Veel inwoners hebben camera’s geregeld en buurtwachten ingesteld. „Veel mensen zijn heel, heel moe. Die adviseren we dus: als je ’s nachts wakker bent, ga dan niet overdag ook nog demonstreren.”

Zelf ervaren de hulpverleners evengoed spanning. Su vertelt dat ze een paar nachten met een keukenmes naast haar bed heeft geslapen. Ze voelde zich extra onveilig omdat het leger ’s nachts het internet laat afsluiten. Tussen 1 uur ’s nachts en 9 uur ’s ochtends kunnen ze niet online. Cherish Pui haalt een grote roestige stang tevoorschijn: „Kijk, hier kwam mijn dochter mee aanzetten. Geen idee waar ze deze gevonden heeft, maar hiermee kunnen we ons in elk geval verdedigen.”

Heftige ruzies en gesprekken

De mensenmassa’s zijn op straat eensgezind – de coup moet worden teruggedraaid en de democratie hersteld – maar achter de voordeuren vinden heftige gesprekken en ruzies plaats. Lugubere ervaringen met eerdere opstanden hebben oudere inwoners getraumatiseerd.

In haar puberjaren ging ze in 1988 ook demonstreren en ook al is ze inmiddels in de veertig, nog steeds vindt haar moeder het moeilijk dat ze gaat, zegt Cherish Pui. „Mam, je hebt een trauma, zei ik. Ik ben oud genoeg om zelf te bepalen wat ik doe. Nu vertel ik het haar maar niet meer als ik de straat opga.”

Jongere vrienden van Ma Su zien degenen die niet willen of durven demonstreren juist als verraders. „Wij zeggen: bespreek het, maar accepteer het van elkaar als je andere opvattingen hebt.” Veel tijd doorbrengen op sociale media is geen goed idee, waarschuwt Su, daar gaat je bloeddruk maar van omhoog. „Van zowel echt nieuws als nepnieuws. De berichtgeving van de overheid klopt niet. Ze laten zien dat er mensen aan het sporten zijn in het park in Yangon en dat het verder rustig is op straat.”

De tienduizenden mensen op straat werken op zich al ontregelend, maar de Civil Disobedience Movement versterkt dat effect. Dat is de grote burgerlijke-ongehoorzaamheidsbeweging van stakende werknemers uit de publieke sector. Artsen en verpleegkundigen, leraren, personeel van banken, openbaar vervoer en ambtenaren bij ministeries en lagere overheden leggen hun werk neer. Zowel degenen die staken als zij die besluiten wel naar het werk te gaan, hebben het psychisch zwaar, zegt Cherish Pui: „Als ze staken zijn ze onzeker over hun baan en maken ze zich zorgen of ze hun kinderen wel te eten kunnen geven. En degenen die niet meedoen aan de CDM, voelen zich schuldig en gefrustreerd.”

Of ze nu wel of niet de straat opgaan, veel Myanmarezen delen dezelfde angst: terug te moeten naar een onvrij land met een leger dat het voor het zeggen heeft. Niet voor niets voelen mensen zich „hopeloos, hulpeloos en onzeker”, zegt Aung Min Thein. „Maar ze zijn ook weerbaar en strijdlustig. En elke dag om acht uur ’s avonds slaat iedereen lekker op potten en pannen.” Het is een traditie om demonen te verdrijven – en nu vooral goed om alle opgehoopte frustraties eruit te laten.