‘Moord fascineert me, het is vooral fysieke wreedheid die me aanspreekt’

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week over de hemelse mevrouw Ping, de moordzucht van Patricia Highsmith en het geheim van een verloren gewaand trouwboekje.

1. De Poezieboys: Fritzy. Een keuze uit de gedichten van F. Harmsen van Beek

De Poezieboys, Jos Nargy en Joep Hendrikx, maken theater over het leven en het werk van dichters. Hun nieuwe theatershow ‘Fritzi’, waarvan de première vooralsnog gepland staat op 1 april 2021 in Theater aan het Spui in Den Haag, is een ode aan het werk van de Nederlandse dichter F. Harmsen van Beek (1927-2009). In hun nu verschenen bloemlezing Fritzi kozen zij 22 gedichten waaronder het bekendere ‘Goedemorgen? Hemelse mevrouw Ping’ als ook twee gevoelige gedichten voor en over Gilles, de zoon uit haar eerste huwelijk met de Fransman Eric de Mareschal (‘Versaag niet, ik heb je toch/anders geleerd. Hou vol. In Godsnaam en bestrijd/dat wat je niet het goede lijkt. Ik zal dat ook verder/proberen. Hoe blij ik niet was op 3 december, om/dat ik je moeder was, van toen af aan: Altijd’). Harmsen van Beek schreef een klein, maar klassiek geworden oeuvre en toen in 2012 haar verzameld werk In goed en kwaad verscheen, prees Guus Middag in deze krant haar ‘onnavolgbare orakeltoon’: ‘Alles in zo’n gedicht is goed. En aangrijpend. En lichtjes absurd. Poëzie moet je het misschien niet noemen. Dichterlijke ingrediënten als rijm, ritme en regelmaat ontbreken. De ‘gedichten’ van Harmsen van Beek zijn vooral vertellingen, brieven, een grillige gedachtenstroom, met veel eigenaardigheden op het punt van spelling, interpunctie, regelafbreking en hoofdlettergebruik.’

De Poezieboys: Fritzi. Een keuze uit de gedichten van F. Harmsen van Beek. De Bezige Bij, 64 blz. € 15

2. Patricia Highsmith: De getalenteerde meneer Ripley

Omdat het honderd jaar geleden is dat de Amerikaanse schrijver Patricia Highsmith (1921-1995) werd geboren, besloot de Arbeiderspers de eerste van haar beroemde Ripley-misdaadromans opnieuw uit te geven. De jongensachtige psychopaat Tom Ripley leidt verschillende dubbellevens, imiteert anderen en verzint op die manier zijn leven bij elkaar. In De getalenteerde meneer Ripley doet hij zich voor als oud Princeton-student en valt in de armen van de rijke industrieel Greenleaf die hem het lucratieve aanbod doet zijn zoon Dickie terug te halen uit Mongibello, een dorpje vlakbij Napels. Natuurlijk aanvaardt Tom de opdracht en belooft zijn uiterste best te doen dandy Dickie te overtuigen terug te komen. Vanaf dan ben je als lezer als het ware medeplichtig, want je voelt dat Tom de hoofdpersoon wordt van een schimmig psychologisch rollenspel waarin moord en doodslag onontkoombaar zijn. Highsmith schreef eind jaren veertig – nog voordat haar eerste succesvolle roman Strangers on a Train verschenen was, in haar dagboek ‘gek te zijn op het beschrijven van wrede daden’: „Moord fascineert me, het is vooral fysieke wreedheid die me aanspreekt. Dat is zichtbaar & dramatisch. Geestelijke wreedheid is zelfs voor mij een marteling om over na te denken. Daar heb ik zelf te veel van meegemaakt.”

Patricia Highsmith: De getalenteerde meneer Ripley. (The Talented Mr Ripley). Vert. Jean A. Schalekamp. Arbeiderspers, 328 blz. € 20.

3. Andrea Camilleri: De vorm van water

Een heel ander soort misdaadromans zijn de detectives van de Italiaanse (scenario)schrijver en toneelregisseur Andrea Camilleri (1925-2019). In 1994, hij was 69 jaar, schreef hij zijn eerste ‘Montalbano’ over de doortastende commissaris Salvo Montalbano op Sicilië. Er zouden er nog bijna veertig volgen waarvan de meeste ook in het Nederlands zijn vertaald. Deze werden uitgegeven door Serena Libri, de kleine uitgeverij ‘aan huis’ van de Italiaanse, in Amsterdam wonende universitair docent Annaserena Ferruzzi. In het voorwoord van De vorm van water staat een persoonlijke noot van Ferruzzi waarin zij ‘met pijn in het hart’ afscheid neemt van haar boeken en haar lezers. Na 23 jaar meer dan 90 Italiaanse titels ‘met passie’ naar Nederland te hebben gebracht, sluit zij haar carrière af met de herdruk van de eerste Montalbano. Toen Ferruzzi later ongeneeslijk ziek bleek, is zij teruggegaan naar haar geboorteplaats Ravenna waar zij op 1 januari 2021 temidden van haar familie is overleden. De boeken van Serena Libri, waaronder de mooiste boeken van Leonardo Sciascia, Italo Calvino, Beppe Fenoglio, Marta Morrazzoni en niet te vergeten Camilleri’s ongewoon persoonlijk getinte biografie van Luigi Pirandello (1867-1936)’ zijn natuurlijk nog gewoon verkrijgbaar – dat daar geen nieuwe titels meer bij komen, zal een groot gemis zijn.

In De vorm van water gelooft commissaris Montalbano niet dat de beroemde ingenieur Luparello aan een hartinfarct is overleden op de ‘geitenwei’, een soort ‘openluchtbordeel tussen de hoeren, de pooiers en de poepscheppers’. Terwijl iedereen de zaak daarom zo snel mogelijk wil sluiten, trapt Montalbano op de rem en vindt de weduwe Luparello aan zijn zijde. Wat de detectives zo aantrekkelijk maakt, zijn de subtiele verwijzingen naar het werk van zijn (Siciliaanse) ‘vrienden’ Pirandello en Sciascia, maar ook de toespelingen op hoe maffiapraktijken op Sicilië, zoals afpersingen en moorden, de politiek, de maatschappij én het onderzoek van Montalbano ontwrichten.

Andrea Camilleri: De vorm van water. (La forma dell’acqua). Vert. Patty Krone en Yond Boeke. Serena Libri, 208 blz. € 20,90

4. Lejo Siepe: Onverwacht. Een familiegeschiedenis

Waar journalisten het woord ‘ik’ letterlijk en figuurlijk juist mijden, besloot journalist en documentairemaker Lejo Siepe op zoek te gaan naar zijn eigen verleden. Dat had een reden: toen zijn ouders allebei waren overleden, vond hij bij het opruimen van het huis het verloren gewaande trouwboekje van zijn ouders. De drie kinderen zijn erin bijgeschreven en alleen bij zijn naam staat GEW. Hij is ‘gewettigd’ door de man van wie hij dacht dat het zijn vader was. Siepe gaat op zoek naar zijn biologische vader en schreef daarover het geëngageerde Onverwacht. Een familiegeschiedenis. Siepe doet niet alleen research als een journalist maar onderzoekt ook zijn eigen gevoel: hoe het is ook een ander verleden te hebben, hoe het is om geen zus maar een half-zus te hebben, hoe het voelt om onbekenden ook tot je familie te moeten rekenen. Zijn wieg stond in Heerlen terwijl de familie gewoon uit Oost-Groningen kwam. Waarom gingen zijn ouders naar Heerlen? Werden zij weggekeken uit Musselkanaal? Hoe was dat na weer een verhuizing in de Noordoostpolder? Wat was de rol van de kerk? De achterliggende reden van de omzwervingen, het geheim van Siepe, hebben zijn ouders hem steeds onthouden. Zij ‘verzwegen of verdraaiden’ daarmee het leven van hun zoon maar of dat ook betekende dat zij minder van hem hielden, zet Siepe uiteen in deze kwetsbare, goed geschreven geschiedenis van een gewettigd kind, van zichzelf dus.

Lejo Siepe: Onverwacht. Een familiegeschiedenis. Passage, 127 blz. € 17,50

5. Louis P. Masur: Een land van dromen

De Amerikaanse historica Jill Lepore schreef met Deze waarheden (2020) in ruim duizend pagina’s een ‘monumentale geschiedenis’ van haar land van Columbus tot en met de toen zittende president Trump. Historicus Louis P. Masur schreef een compactere geschiedenis van de Verenigde Staten van 1585 tot en met Trump. De titel Een land van dromen, The Sum of Our Dreams, ontleende hij aan een speech uit 2007 van toenmalig presidentskandidaat Barack Obama: ‘Iedere Amerikaan heeft het recht zijn dromen na te streven. (…) Amerika is de som van al onze dromen.’ Masur beschrijft Amerika vanaf 1585 toen John White, een Londense tekenaar, deelnam aan een expeditie een Engelse kolonie te stichten in wat nu North Carolina heet. Hij kreeg de opdracht de mensen die hij tegenkwam ‘naar het leven te tekenen’. Masur eindigt ‘zijn’ geschiedenis van Amerika op 1 september 2018 bij de herdenkingsdienst van Republikein en oorlogsheld John McCain waar president Trump expliciet niet uitgenodigd was. Masur is een goede verteller, geeft droom en werkelijkheid geïllustreerd alle ruimte en vat in zijn epiloog samen: ‘Wat voor problemen er ook waren, de Verenigde Staten hebben zich altijd geïdentificeerd met hun dromen.’ Van dromen over democratie en rechten tot dromen over een beter leven in Amerika. Soms kwamen ze uit, maar vaak gingen ze in rook op.

Louis P. Masur: Een land van dromen. De geschiedenis van de Verenigde Staten van 1585 tot heden. (The Sum of Our Dreams). Vert. Conny Sykora, Margreet de Boer en Martine Both. Spectrum, 448 blz. € 29,99

6. Leïla Slimani: De duivel zit in de details

De Frans-Marokkaanse Leïla Slimani is niet zomaar een schrijfster en journaliste, ze is een ster, een fenomeen, een symbool voor de vrije Franse vrouw van nu. Aldus de inleiding van een interview van Margot Dijkgraaf met Slimani een jaar geleden in deze krant. Haar roman Een zachte hand werd in 2016 bekroond met de Prix Goncourt en ook haar andere romans zijn enthousiast ontvangen. Nu is de essaybundel De duivel zit in de details verschenen met teksten die Slimani sinds 2014 schreef voor het Franse weekblad Le 1. Essays waarin zij de noodzaak van het vrije woord laat zien waarvan het essay ‘Fundamentalisten ik haat jullie’ het meest uitgesprokene is. Een dag na de aanslagen van 13 november 2015 in Parijs schreef zij haar krachtige woorden over de strijd die we moeten voeren tegen de ‘weerzinwekkende ideologie van de moordenaars’. Zij schrijft: ‘Ik ben van huis uit moslim, en ik ben Marokkaanse en Française en ik zeg jullie: ik ga over mijn nek van jullie sharia.’ En nee, zij is niet bang haar mening te geven want, zo zei Slimani in hetzelfde interview: ‘Ik ontmoet veel mensen die bang zijn om te schrijven of te zeggen wat ze denken. Maar je moet echt niet bang zijn. Niet bang zijn is weigeren te buigen voor fundamentalisten, voor terroristen. Niet bang zijn is een vorm van politiek engagement.’

Leïla Slimani: De duivel zit in te details. (Le diable est dans les details). Vert. Gertrud Maes. Nieuw Amsterdam, 80 blz. € 6,99