Een jaar vol lockdowns, dus álle tijd voor een baby

Babyboom We zijn hele dagen thuis, gaan niet meer op reis en hebben dus steeds minder redenen om een kinderwens uit te stellen. Toch?

Illustratie Claudia van Rouendal

Eigenlijk zou Anne Elburg (32) nu al drie maanden met haar vriend aan het reizen zijn door Zuid-Amerika. „Ik zou vanaf november vorig jaar vier maanden met verlof gaan, mijn vriend was van plan zijn baan op te zeggen.” Een zwangerschap stond in ieder geval nog niet op de planning.

En toch zal Elburg in juni van haar eerste kind bevallen. „Toen we onze reis moesten afzeggen vanwege de pandemie, vielen we eigenlijk een beetje in een zwart gat. We hadden het gevoel dat dit weleens heel lang zou kunnen duren en hadden behoefte aan iets waar we naar uit konden kijken.”

Hoewel Elburg altijd al wist dat ze kinderen wilde, was de drempel om er ook echt aan te beginnen lange tijd hoog. „Ik had het gevoel dat ik eerst nog alles uit het leven moest halen”, zegt ze. „Daar komt bij dat ik een druk sociaal leven had, ik was zeker drie avonden in de week buiten de deur, bij vrienden of in de kroeg.”

Maar toen Elburg en haar vriend noodgedwongen elke avond samen op de bank zaten, konden ze eigenlijk geen reden bedenken om hun kinderwens nog langer uit te stellen.

„In mijn drukke agenda was er geen ruimte voor een kind. Maar nu ik elke avond thuis ben, merk ik dat ik een rustiger leven en een kleinere sociale kring juist wel prettig vind. De stap naar het moederschap voelt daardoor minder groot.”

In haar omgeving is ze bovendien niet de enige die tijdens de lockdown besloot om voor haar kinderwens te gaan. „Negen van mijn vriendinnen zijn op dit moment zwanger”, vertelt ze. „Een aantal van hen zouden net als ik eigenlijk op reis gaan.”

Geboortegolf

Al vanaf het begin van de coronacrisis wordt er gespeculeerd over een babyboom. Toch levert een rondgang langs verschillende verloskundigenpraktijken geen eenduidig beeld op.

Bij Verloskundige Praktijk Artemis in Oudenbosch merken ze bijvoorbeeld dat het aantal zwangere vrouwen in de omgeving sinds de pandemie is toegenomen. „Sinds afgelopen zomer hebben we elke maand 20 procent meer aanmeldingen dan voorgaande jaren”, vertelt verloskundige Liselot van Nassau. „In de zeventien jaar dat ik hier nu werk, heb ik nog nooit meegemaakt dat de piek zo constant is.” Maar bij Verloskundigenpraktijk IJmuiden verliepen de afgelopen maanden niet anders dan voorgaande jaren. „In januari dachten we wel even een piek te zien in het aantal bevallingen”, zegt verloskundige Selina Hekelbeeke. „Maar dat bleek later toeval.”

Lees ook: Coronababyboom of coronascheidingen: lastige tijden voor de liefde.

Een échte geboortegolf komt alleen voor als er meer kinderen worden geboren dan in de lijn der verwachting ligt, zegt socioloog en woordvoerder van het Centraal Bureau voor de Statistiek Tanja Traag. En dat was vlak na de oorlog, in 1946, voor het laatst het geval. Destijds werden er 280.000 baby’s geboren – ruim 60.000 meer dan het jaar ervoor.

Bij welk cijfer we nu precies kunnen spreken van een geboortegolf, is volgens Traag lastig te zeggen. Sinds de anticonceptiepil in de jaren zeventig op de markt kwam, is het aantal geboortes in Nederland gestaag gedaald. In 2019 werden er bijna 170.000 kinderen geboren, de cijfers van de afgelopen maanden laten een vergelijkbaar beeld zien. Dat wijst tot nu toe dus niet op een babyboom.

Sociaal demograaf Jan Latten verwacht ook niet dat deze nog komt. Babygolven doen zich alleen voor in tijden van optimisme, zegt hij. „Corona heeft bij een grote groep lager opgeleide twintigers en dertigers voor veel financiële onzekerheid gezorgd. Die denken nu wel drie keer na voordat ze aan kinderen beginnen.”

Uit een demografisch onderzoek in verschillende Europese landen, eind vorig jaar gepubliceerd in Demography Research, blijkt inderdaad dat stellen hun kinderwens het afgelopen jaar eerder parkeerden, dan verwezenlijkten. In de Duitse regio’s die hard werden getroffen door het coronavirus vormden de uitstellers zelfs een kleine meerderheid. Nederland werd niet meegenomen in het onderzoek.

Het is een selecte groep hoogopgeleide dertigers die volgens Jan Latten hier en daar zorgt voor een babypiek. „Stellen waarvan beide partners al een vaste baan hebben en een huis met genoeg extra ruimte.” Ironisch genoeg is dit normaal gesproken juist de groep die relatief laat werk maakt van hun kinderwens. Zo krijgt de gemiddelde hoogopgeleide vrouw haar eerste kind op haar 34ste. Latten: „Hoogopgeleide mensen studeren over het algemeen langer en krijgen later een vaste partner.”

Voor de bijl

Dat deze uitstellers uitgerekend nu wél voor de bijl gaan, is volgens Nienke Wijnants, psycholoog en auteur van het boek Twintigerstwijfels en dertigersdilemma’s, geen toeval. „Vanaf de jaren zestig werd het krijgen van kinderen een keuze in plaats van een vanzelfsprekendheid”, legt ze uit. „En naarmate die keuzevrijheid toenam, werden de eisen die jongvolwassenen aan hun levens stellen voordat ze aan kinderen beginnen, ook steeds hoger. Ze willen tegenwoordig een goed betaalde baan, promoveren, een druk sociaal leven én ook nog op wereldreis.”

Dat gold ook voor Anna van Oers (30), die nu 22 weken zwanger is. In de acht jaar dat ze samen is met haar vriend, kwam het onderwerp kinderen weleens ter sprake. „We hadden altijd het idee dat we er rond ons dertigste mee zouden beginnen”, vertelt ze. „Maar toen we eenmaal dertig waren, voelde het in eerste instantie nog als een te grote stap.”

Hoewel ze samen een redelijk inkomen verdienen, hadden ze het gevoel dat ze hun leven nog niet voldoende op orde hadden om kinderen te krijgen. „In het huis waarin we woonden, hadden we bijvoorbeeld helemaal geen extra slaapkamer.” Bovendien hadden ze het allebei druk. Met werken, maar ook met etentjes met vrienden of bier drinken in de kroeg. „Het was niet zo dat we actief besloten om onze kinderwens uit te stellen – we gingen gewoon door met ons leven en stopten niet met anticonceptie.” Maar nu corona de wereld tot stilstand heeft gebracht, zijn de keuzes van hoogopgeleide dertigers ineens een stuk beperkter. Wijnants: „En als je minder te kiezen hebt, lijkt de beslissing om zwanger te worden bij sommigen ineens een stuk sneller gemaakt.”

Aan het begin van de coronacrisis verhuisden Van Oers en haar vriend naar een huis met een extra kamer. De maanden daarna zaten ze het grootste deel van de tijd thuis. „Voor het eerst hadden we écht de tijd en ruimte om over een zwangerschap na te denken. En ineens konden we eigenlijk geen reden meer bedenken om niet aan kinderen te beginnen.”

Gevoel van leegte

Wijnants merkt aan de dertigers bij haar in de praktijk dat corona gevoelens van leegte en nutteloosheid heeft versterkt. „Dat mensen rond die leeftijd bezig zijn met vragen als: ‘Wat is het nut van het leven en wat is mijn doel?’, is niet nieuw”, legt ze uit. „Maar sinds corona zijn die vragen wel prangender geworden.”

Lees ook: Liefde in lockdown: en toen was het opeens raak.

Dit heeft er volgens haar onder meer mee te maken dat de pandemie het verschil tussen vitale en niet-vitale beroepen pijnlijk duidelijk heeft gemaakt. „Veel van mijn cliënten hebben nu het gevoel dat ze eigenlijk een ‘bullshitbaan’ hebben. Projecten waaraan ze hard werkten, worden nu ineens op de lange baan geschoven.” En dan is het volgens Wijnants niet zo gek dat je je gaat afvragen wat voor zin het allemaal heeft. „Normaal gesproken is het leven van veel dertigers zo vol, dat ze dit soort gevoelens gemakkelijk kunnen onderdrukken. Een zwangerschap is nu een van de weinige dingen waarmee ze die leegte kunnen opvullen. En dat terwijl de keuze voor een kind een ingrijpende is.”

Om nu te zeggen dat haar zwangerschap het gevolg is van een existentiële crisis gaat Elburg te ver. „Kinderen wilde ik altijd al.” Maar, geeft ze toe, „na het afzeggen van die reis, had ik wel het idee dat mijn leven stilstond. Sinds ik zwanger ben, heb ik daar geen last meer van. Het voelt nu weer alsof ik aan mijn toekomst aan het bouwen ben.”

Wanneer ouders in spe zoals Elburg accepteren dat ze straks met een baby niet meer honderd ballen in de lucht kunnen houden, is er volgens Wijnants niks aan de hand. „De lockdown duurt niet eeuwig. Het kan best zijn dat mensen straks alsnog geneigd zijn mee te gaan in de ratrace, alleen dan met de zorg voor een baby erbij.”

Elburg is daar niet zo bang voor. „Ik hoef allang niet meer zoveel van mijzelf.” Alleen die reis naar Zuid-Amerika zou ze nog graag maken. „Maar zolang ik de reis daarop aanpas, kan dat ook best met baby.”