Miljardenherstelplan moet achterstanden in het onderwijs wegwerken

Onderwijs Met een ongekend bedrag – van 8,5 miljard euro – hoopt het kabinet leer- en onderwijsachterstanden te kunnen ondervangen.

Scholieren en studenten vroegen woensdag in Den Haag aandacht voor de heropening van de scholen.
Scholieren en studenten vroegen woensdag in Den Haag aandacht voor de heropening van de scholen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

In één klap investeert het demissionaire kabinet Rutte III meer in het onderwijs dan het de afgelopen kabinetsperiode deed. Om de onderwijsachterstanden, die zijn ontstaan door corona in te lopen, wordt de komende 2,5 jaar onderwijsbreed 8,5 miljard euro besteed. Het gaat om extra geld, dat niet ten koste gaat van de onderwijsbegroting. Dat staat in het Nationaal Programma Onderwijs dat demissionair ministers Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) en Arie Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs, ChristenUnie) deze woensdag presenteerden. Slob noemde de investering „ongekend in aard en omvang.” Hij sprak van „een fijne dag in niet zo’n fijne tijd.”

Het pakket maatregelen is, zei Van Engelshoven, bedoeld voor „herstel en ontwikkeling van het onderwijs, het inhalen en compenseren van vertragingen en het ondersteunen van iedereen in het onderwijs die het moeilijk heeft.”

Het grootste deel van het geld is bestemd voor de basisscholen, middelbare scholen en het speciaal onderwijs. Daar is zes miljard euro voor gereserveerd. Ongeveer de helft daarvan is bestemd voor de scholen om zelf te besteden: basisscholen krijgen gemiddeld 180 duizend euro, voor middelbare scholen is dat 1,3 miljoen euro. Scholen waarvan de leerlingen al minder kansen hebben, krijgen meer geld.

Zelf bepalen hoe

Waar het geld precies aan wordt uitgegeven, is aan de scholen. Het kabinet vindt het belangrijk dat er maatwerk wordt geleverd en stuurt daarom geen blauwdruk mee. Om misbruik te voorkomen (denk aan scholen die het geld uitgeven aan bijvoorbeeld het opknappen van gebouwen) moeten schoolbesturen wel eerst een plan indienen voordat ze de extra middelen krijgen.

Sinds de coronamaatregelen bijna een jaar geleden van kracht werden, hebben scholieren onderwijs voor een groot deel op afstand moeten volgen. Scholen in het basis- en voortgezet onderwijs zijn grotendeels dicht gebleven - sinds 8 februari zijn de basisscholen weer open. Dat geldt nog niet voor middelbare scholen, waarover het kabinet volgende week besluit.

Ook voor het middelbaar beroepsonderwijs, het hoger beroepsonderwijs en de universiteiten wordt extra geld uitgetrokken. Dat gaat enerzijds naar studenten: de tegemoetkoming die zij nu krijgen als ze het recht op hun studiefinanciering verliezen door studievertraging, wordt verlengd. Daarnaast wordt het collegegeld voor komend studiejaar gehalveerd en hebben studenten een jaar langer recht op gratis openbaar vervoer. Ook onderwijsinstellingen krijgen meer geld, grotendeels bedoeld voor verlaging van de werkdruk. Vorige week riep de Tweede Kamer het kabinet nog op om het volledige collegegeld voor studenten die door corona studievertraging oplopen, kwijt te schelden. Daar gaat het kabinet niet in mee.

Lees ook: zes oplossingen voor leerachterstanden

Zorgen om leerachterstand

Het kabinet maakt zich al langere tijd zorgen om de grote leerachterstand die zowel scholieren en studenten door de sluiting van onderwijsinstellingen hebben opgelopen. Om dat op te vangen, kondigde het eind januari aan met een meerjarenplan te komen. Slob schreef toen in een brief aan de Tweede Kamer dat het „niet realistisch is om te verwachten dat alle kinderen de opgelopen achterstand op de verschillende ontwikkelgebieden dit jaar al volledig inhalen.’’ De extra miljarden zijn ook bedoeld om leerlingen, studenten en onderwijsinstellingen „de nodige rust, ruimte en tijd” te geven.

Net als bij eerdere steunpakketten voor ondernemers verwacht Slob dat de Kamer nog in debat wil gaan over het onderwijsgeld. Een deel daarvan zal overigens door een nieuw kabinet moeten worden uitgekeerd. Slob vreest niet dat die de voorgenomen miljardeninvestering zal terugdraaien. „De Tweede Kamer heeft nadrukkelijk de wens uitgesproken voor zo’n plan. Wij vullen op deze manier ook Kamermoties in die in de afgelopen weken, naar ik me herinner, unaniem zijn aangenomen.”