Deliveroo moet z’n koeriers als werknemers behandelen, en dat kan grote gevolgen hebben

Hoger beroep Ook in hoger beroep oordeelt de rechter dat de bezorgers van Deliveroo geen zzp’ers maar werknemers zijn. De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor hoe ‘platformbedrijven’ werken.

Deliveroo overweegt in cassatie te gaan tegen de uitspraak van het hof.
Deliveroo overweegt in cassatie te gaan tegen de uitspraak van het hof. Foto Joris van Gennip

Fietskoeriers van Deliveroo zijn werknemers. Dat heeft het gerechtshof in Amsterdam dinsdag besloten. In een hoger beroep lag opnieuw de vraag voor of het wel terecht is dat koeriers bij de maaltijdbezorger nu als zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel) werken. In een eerdere uitspraak besliste de rechtbank ook al van niet; Deliveroo moest zijn koeriers als werknemers behandelen en betalen. De maaltijdbezorger ging tegen die uitspraak in hoger beroep, maar kreeg weer ongelijk.

De beslissing kan grote gevolgen hebben voor de manier waarop maaltijdbezorgers en andere ‘platformbedrijven’ werken. Ook een bedrijf als UberEats huurt zijn bezorgers per rit in. Of neem schoonmaakbedrijf Helpling, dat zijn schoonmakers betaalt per klus.

In 2018 besloot Deliveroo geen bezorgers meer in dienst te nemen. Al hun fietskoeriers moesten voortaan als zelfstandige ondernemers aan de slag. Vakbond FNV spande daarop een rechtszaak aan. Volgens de vakbond zijn de koeriers helemaal geen ondernemers, maar schijnzelfstandigen: mensen die eigenlijk in loondienst horen te werken. Begin 2019 werd FNV door de rechter in het gelijk gesteld. Omdat Deliveroo geen bezorgers in loondienst heeft, betaalt het bedrijf ook geen sociale premies. Zo kan het in theorie veel geld besparen.

Vrijheid als criterium

Of iemand een werknemer is, wordt in grote mate bepaald door de gezagsverhouding. Met andere woorden: hoe vrij iemand is het werk naar eigen inzicht in te vullen. Doorgaans geldt dat hoe minder vrijheid iemand daarin heeft, hoe groter de kans is dat er sprake is van een werknemer.

Volgens Deliveroo zijn koeriers (‘riders’) heel vrij in het uitvoeren van hun werk. Bezorgers kunnen immers zelf bepalen wanneer ze op de fiets stappen, en of ze een bestelling willen aannemen. Maar volgens de vakbond zijn de koeriers ondergeschikt aan het platform en algoritme van de bezorgdienst. Het gerechtshof gaat daar grotendeels in mee.

Zo is er voor de koeriers weinig ruimte om te onderhandelen over hun tarieven. Bezorgers kunnen weliswaar een bonus krijgen als ze werken op een moment dat er weinig andere koeriers beschikbaar zijn. Maar, zo schrijft het hof, het door „marktwerking wijzigen van de loonhoogte” maakt nog niet dat „individuele bezorgers invloed hebben op de hoogte van het loon”.

Tot vorig jaar werkte Deliveroo met een systeem waarin de best beoordeelde koeriers zich met voorrang konden inschrijven op goede tijdslots, de tijdslots waar veel geld te verdienen valt. Soms zelfs tot een week van te voren, haast als een rooster. In plaats daarvan werkt de maaltijdbezorger nu met een Free Login-systeem, waarin koeriers zich op het moment zelf kunnen aanmelden. De concurrentie voor goede tijdslots is daardoor toegenomen, zegt de vakbond, zonder dat duidelijk is op welke criteria een rit wordt aangeboden aan koeriers. Deliveroo, dat het algoritme ontwikkelt en steeds aanpast, heeft zo een „grote bemoeienis (..) met de wijze waarop werkzaamheden worden verricht”, aldus het hof.

Bovendien worden bezorgers voortdurend gevolgd aan de hand van hun GPS-locatie. Zo kan (het algoritme van) Deliveroo zien waar een koerier is, en of hij of zij opgeroepen kan worden. Ook dat suggereert sterke bemoeienis, schrijven de rechters. „Het GPS-systeem geeft Deliveroo daarmee een vergaande controlemogelijkheid op de werkwijze van de bezorger.”

In een verklaring laat de vakbond weten blij te zijn met de uitspraak. Bestuurslid Zakaria Boufangacha van de FNV: „Laten we nu ophouden met deze schijnvertoning van Deliveroo.”

Deliveroo laat bij monde van een woordvoerder weten „teleurgesteld” te zijn. „Deliveroo biedt riders het flexibele, zelfstandige werk dat zij willen.” Het bedrijf legt zich niet bij de uitspraak neer en overweegt in cassatie te gaan.

Geniet de bezorger bij Deliveroo wel genoeg vrijheid?

Inval-hoboïste

In meer sectoren spelen kwesties als die bij Deliveroo. Vorige week nog deed de kantonrechter in Amsterdam een soortgelijke uitspraak rondom schijnzelfstandigheid in de culturele sector. Vakbond Kunstenbond spande vorig jaar een rechtszaak aan namens een hoboïste bij het Balletorkest. Zij was een vaste invaller bij dat orkest en werkte op opdrachtbasis. Vorig jaar werd haar plots meegedeeld dat er geen werk meer voor haar was.

Dat was onterecht, oordeelde de kantonrechter. Ondanks het ontbreken van een contract was er wel degelijk sprake van een dienstverband. De praktijk, niet de papieren overeenkomst, is daarbij leidend.

Uit die uitspraak blijkt opnieuw hoe bepalend de gezagsverhouding is in het bepalen van of er sprake is van een dienstverband. Zo schrijft de rechter: „Tijdens de repetities en voorstelling, maar ook daarvoor en daarna, had (de hoboïste) zich te voegen naar de aanwijzingen van Het Balletorkest of zijn dirigent. Van enige vrijheid of flexibiliteit gedurende de loop van een productie was geen sprake.”

Het orkest moet van de rechter opnieuw in gesprek met de hoboïste. Zij moet of een dienstverband krijgen, of een ‘echt’ ontslag (met daarbij behorende vergoedingen).

Krijgen alle koeriers van Deliveroo met deze beslissing nu ook een contract? De uitspraak is ‘bij voorraad uitvoerbaar’, dat betekent dat het direct (rechts)geldig is. Maar omdat Deliveroo zelf waarschijnlijk nog in cassatie gaat tegen de uitspraak, zullen bezorgers die een contract willen, dat zelf moeten opeisen. Deliveroo laat weten het dan „per geval” te bekijken. FNV-bestuurder Boufangacha: „Maaltijdbezorgers kunnen zich bij ons melden.”