Analyse

Avondklok: straks wellicht terecht op de schop?

Coronacijfers Uit de coronacijfers, die afgelopen week niet verder daalden, is moeilijk op te maken of de avondklok werkt. Maar dat is geen reden de maatregel af te schaffen. De avondklok moet vooral de Britse variant afremmen.

Het is nog altijd onduidelijk hoe goed de avondklokt werkt.
Het is nog altijd onduidelijk hoe goed de avondklokt werkt. Foto Flip Franssen

Als premier Mark Rutte (VVD) dinsdagmiddag één wens had mogen doen, dan had hij misschien wel gevraagd om dalende besmettingscijfers, die bevestigen dat de avondklok daadwerkelijk werkt. Dat was een flinke opsteker geweest op de dag dat de avondklok door de rechtbank van tafel werd geveegd – ook omdat de effectiviteit van de maatregel niet voldoende is onderbouwd. Die dalende cijfers, die bleven uit. Sterker nog, de daling van zowel het aantal ziekenhuisopnames als het aantal positieve tests is de afgelopen week helemaal verdwenen.

Het aantal positieve tests bleef afgelopen week steken op ruim 25.000, min of meer evenveel als de week daarvoor. Maar afgelopen week werd minder getest, volgens het RIVM mogelijk door het winterweer, dat maakte dat mensen met klachten zich minder snel over de glibberige straten naar de teststraat waagden.

Het aantal ziekenhuisopnames daalde afgelopen weken plotseling fors, totdat ook daar een einde aan kwam. Het aantal IC-opnames blijft steken op zo’n 26 per dag, op de verpleegafdeling worden dagelijks ruim 170 mensen opgenomen – allebei een lichte stijging ten opzichte van vorige week.

Britse variant

Toch blijft het moeilijk om te zeggen hoeveel effect de avondklok tot dusver heeft gehad. De maatregel was immers niet bedoeld om het aantal besmettingen naar beneden te krijgen, maar om te voorkomen dat het explosief zou groeien onder aanvoering van de besmettelijkere Britse variant. De cijfers dalen nu niet meer, maar misschien was zonder de avondklok nu wel sprake geweest van een stijging.

Lees ook: Viruswaarheid stelde ‘terechte vragen’ over de avondklok, zegt Haagse rechtbank

Die Britse variant maakt de inschatting extra moeilijk. Het RIVM probeert op basis van steekproeven te achterhalen hoeveel besmettingen worden veroorzaakt door die variant. Daarbij worden enkele honderden positieve tests nader geanalyseerd om de virusstam te achterhalen. Die steekproef laat consistent zien dat de Britse variant besmettelijker is, maar er is wel een bandbreedte: de ene keer is het 40 procent besmettelijker, dan weer 50. Het maakt het extra moeilijk in te schatten hoe de epidemie zou verlopen. Het RIVM schatte bijvoorbeeld vorige maand nog in dat twee weken geleden twee derde van de besmettingen zou worden veroorzaakt door de Britse variant. Uit de laatste berekeningen blijkt dat dat pas afgelopen weekend het geval was. Daarom blijft de vraag: als het aantal besmettingen minder snel groeit, komt dat dan door de avondklok, of doordat de besmettelijkheid van de Britse variant toch mee blijkt te vallen?

In elk geval lijkt het alsof de avondklok het reproductiegetal R van de Britse variant niet onder de 1 heeft gekregen

Nieuwe zorgen, nieuwe uitbraken

Bovendien zijn min of meer tegelijkertijd andere maatregelen aangepast. Zo werd een paar dagen voor de avondklok werd ingevoerd, de bezoekersregeling gewijzigd – sindsdien mag iedereen nog maar één bezoeker per dag ontvangen. Als er een effect is van de maatregelen, is het bijzonder lastig te bepalen welke maatregel precies welk effect heeft. Zo blijft onduidelijk of de avondklok het aantal besmettingen daadwerkelijk remt.

Lees ook: We moeten vooral hopen dat de avondklok werkt, zegt Van Dissel

Het lijkt er in elk geval op dat de avondklok het reproductiegetal R van de Britse variant niet onder de 1 heeft gekregen. Op 29 januari, zes dagen na de invoering van de avondklok, lag de R rond de 1,15, schat het RIVM, wat wil zeggen dat elke 100 mensen 115 anderen besmetten. De epidemie blijft daardoor groeien.

Daarnaast groeit ook het aantal meldingen van de Zuid-Afrikaanse variant, stelt het RIVM. Die meldingen betreffen ook regelmatig mensen die geen reishistorie naar Zuid-Afrika hebben, wat suggereert dat deze variant van het virus wat breder rondgaat. Het RIVM benadrukt wel dat het om „kleine aantallen” gaat: in totaal werden via steekproeven 26 mensen ontdekt die besmet waren geraakt met de Zuid-Afrikaanse variant.

Ondertussen nemen de zorgen over nieuwe uitbraken toe. Er zijn diverse brandhaarden ontdekt, in drie veiligheidsregio’s groeide het aantal positieve tests afgelopen week met meer dan 20 procent. Het gaat om Groningen, waar een uitbraak in onder meer een ziekenhuis is, de regio Kennemerland (rond Haarlem) en de Gooi- en Vechtstreek. Waarom juist in die regio’s het aantal besmettingen zo hard groeide, is nog onduidelijk.