Reportage

Rio laat zich zijn carnaval niet afpakken

Brazilië Het beroemde carnaval van Rio de Janeiro is verboden vanwege corona, maar de wens om te feesten blijkt op veel plekken sterker.

Ademilson Gomes van batebola-groep Agunia in Rio.
Ademilson Gomes van batebola-groep Agunia in Rio. Foto Ian Cheibub

Nielson dos Santos staat voor een vlag met een afbeelding van een enorme adelaar, het symbool van zijn carnavalsgroep Agunia. ‘Dit hier is onze wereld’, staat eronder. Samen met circa 150 andere leden van deze oudste, zogeheten bate bola-groep in Rio de Janeiro wachten de clowneske en flamboyant uitgedoste mannen tot de kust veilig is. „We weten dat de politie in de buurt is”, vertelt kostuummaker Dos Santos, een net met bal in zijn hand. „Als we de straat op gaan, beginnen we volgens de traditie met een openingsspektakel van muziek en vuurwerk. Zo doen wij bate-bolas [ballenmeppers] dat.”

Maar diezelfde traditie zou nu ook ongewilde aandacht van de autoriteiten trekken, dus is de groep voorzichtig. „Als we worden gepakt, neemt de politie onze kostuums in beslag en is alles voor niets geweest”, zegt Dos Santos. Op de stoep in de buitenwijk Rocha Miranda, in het noorden van de Braziliaanse metropool, wachten bewoners uit de wijk onder de zwakke straatverlichting al op het moment dat de parade van kleurrijk geklede jongeren, ouderen en kinderen in beweging komt. Dan rijdt een politiewagen de straat in.

Hun beroemde carnaval mag dit jaar dan officieel zijn afgelast vanwege Covid-19, de inwoners van Rio laten zich dit grootste en belangrijkste nationale feest niet zomaar door de neus boren, blijkt dit weekeind uit een rondgang langs verschillende wijken. Brazilië (212 miljoen inwoners) behoort met meer dan een kwart miljoen doden en bijna 10 miljoen besmettingen tot een van de zwaarst getroffen landen ter wereld. En dan waren er ook nog nieuwe virusvarianten rond, die waarschijnlijk extra besmettelijk zijn. Tegelijkertijd worden de Brazilianen al maanden lakser in het naleven van de maatregelen.

Burgemeester Eduardo Paes smeekte inwoners vorige week nog om „de ratio boven het gevoel te plaatsen”. Zij die toch carnaval besloten te vieren noemde hij „grote idioten”. Maar het feest blijkt voor veel Brazilianen heilig. De samba dreunt in bars en op terrassen, op verscheidene plekken ontstaan illegale feesten. Politie-eenheden moeten uitrukken en soms ook pepperspray inzetten om die bijeenkomsten te stoppen. Ze deelt boetes uit en clubs moeten de deuren sluiten en apparatuur inleveren.

Verklede carnavalsvierders bij de thuisbasis van Agunia in de wijk Rocha Miranda. Foto Ian Cheibub

Lees ook: Carnavalsoptocht Rio uitgesteld wegens corona

Dansen op sambahits

In bohemienwijken als Santa Teresa, Gloria en de sambawijk Lapa heerst in het weekeinde een feestelijke stemming rondom de terrassen. Mensen staan – al dan niet verkleed – te dansen op sambahits van voorgaande jaren. In de buitenwijken zoals Rocha Miranda worden de leden van bate bola-groep Agunia ongedurig nu ze nog niet van start kunnen gaan. „We kunnen carnaval niet zomaar aan ons voorbij laten gaan. Het is geen knop die je uitzet, zelfs niet met Covid-19. Het is belangrijker dan Kerstmis of Oud en Nieuw. Dit feest raakt onze ziel”, zegt Admelson ‘Zuzu’ Gomes, een van de leiders van Agunia.

Gomes is uitgedost in een goudkleurig pak met zwarte kraag en hoofdband en kijkt naar de politieagenten die poolshoogte komen nemen. Er wordt besloten op te breken en naar een andere locatie uit te wijken. „We krijgen tips van buurtbewoners waar het veilig is”, zegt Kiko Ribeiro, een andere organisator. Volgens de traditie zal de groep zich na het openingsspektakel in groepjes verspreiden. Daarbij zal af en toe keihard met de bal in het net op de grond worden geslagen. Dit om de frustraties van het gewone leven kwijt te raken.

In coronatijd zijn die frustraties zeker niet minder. „Dit jaar is alles anders”, zegt Rudolfo da Silva, een van de jongeren uit de groep. „Vroeger had ik geen geld om mee te doen, mijn moeder kon het dure pak niet betalen. Nu kan ik meedoen, en heerst het coronavirus. We proberen zo veilig mogelijk te blijven. We blijven in de buitenlucht”, verklaart hij.

Dat carnaval dit jaar in de clandestiniteit is gedrukt, is ook voor de Braziliaanse economie – die toch al harde klappen krijgt – een extra domper. In de normaal drukbezochte strandwijk Copacabana loopt een in glitter gestoken en met veren uitgedoste sambadanseres verloren rond op haar hoge hakken. En ook de optocht in het wereldberoemde Sambódromo, waar normaliter veel geld mee gemoeid is, is afgelast. In dit door de wereldberoemde architect Oscar Niemeyer ontworpen stadion paraderen normaliter de praalwagens en dansers van de sambascholen avond aan avond. Momenteel is het in gebruik als vaccinatielocatie voor hoogbejaarde risicogroepen.

Een agent fouilleert een lid van Agunia. De stad Rio probeert het vieren van carnaval geheel te verbieden. Foto Ian Cheibub

Na middernacht alsnog vuurwerk

In de buitenwijk Rocha Miranda heeft carnavalsgroep Agunia zich inmiddels al twee keer verplaatst, als de politie toch nog ingrijpt. Leden worden ondervraagd, gefouilleerd en de groep wordt met pepperspray uiteengedreven. Na middernacht – de politie is vertrokken – ontmoeten de leden elkaar op een nieuwe, derde locatie.

Snel wordt er vuurwerk afgestoken, vlaggen gaan de lucht in en een carnavalskreet wordt hard uitgeroepen. „We laten ons niet zo makkelijk tegenhouden door wat voor bataljon dan ook, dit is onze cultuur”, zegt organisator Kiko Ribeiro en hard slaat hij met zijn bal in het net op de grond. In groepjes verspreiden de gekostumeerde leden zich nu de nacht in en trekken tot de volgende ochtend de straten van Rio door.

M.m.v. Ian Cheibub in Rio de Janeiro