Recensie

Recensie Theater

De ITA-livestream lijkt steeds minder op televisie en wordt steeds meer een genre op zichzelf

Livestreams De livestreams van Internationaal Theater Amsterdam winnen bij elke voorstelling aan cinematografisch vernuft en intensiteit. De stream van ‘Romeinse tragedies’ gaf de thuiskijker een wow-gevoel.

'Romeine tragedies', opname tijdens de livestream, februari 2021.
'Romeine tragedies', opname tijdens de livestream, februari 2021. Foto Jan Versweyveld

„Focaccia beetje te lang in de oven gelaten maar kon de dood van Caesar natuurlijk niet missen”, luidde een van de tweets tijdens de zes uur durende Shakespeare-marathon Romeinse tragedies bij ITALive. Met een foto van een knapperig bruin brood. Huiselijkheid en hoge kunst vielen al samen in de live-uitvoering van deze voorstelling in de regie van Ivo van Hove, die tien jaar over de wereld toerde. Er was eten en drinken voor het publiek, dat deels tussen de acteurs op het podium zat.

Nu de voorstelling zondag online te zien was, live gespeeld, kon iedereen thuis even goed drinken, eten en lopen. Daartoe aangemoedigd door oud-Journaal-presentatrice Noraly Beyer die als gastvrouw fungeerde tijdens de korte pauzes voor het ombouwen van de set.

Bij de vorige door ITALive gestreamde Shakespeare-marathon Kings of War in januari, werd er „massaal” gekeken, zei Van Hove vooraf. Helaas weigert Internationaal Theater Amsterdam cijfers over aantallen verkochte tickets te delen. Misschien omdat ze tegenvallen. Terwijl er alle reden is om deze nieuwe inventieve manier van thuis theaterkijken te omarmen.

Lees ook: De recensie van de eerste opvoering van ‘Romeinse tragedies’ in 2007

Livestream beter en artistieker

Het grote voorbeeld en toetssteen tot nu toe was het Britse National Theatre, dat met veel camera’s levendige registraties van uitmuntende kwaliteit maakte van voorstellingen, in een vlotte mix van long en medium shots en close-ups. Goed genoeg om in bioscopen te vertonen en om vorig jaar 9 miljoen huishoudens in 173 landen te bereiken tijdens de lockdown, met gratis uitzendingen op YouTube.

Wat ITA nu cinematografisch doet, is next level: dynamischer, spannender en artistieker. De livestream gaat steeds minder lijken op televisie en wordt steeds meer een genre op zichzelf. Daar komt bij dat de livestream naar keuze ook Engels en Frans wordt ondertiteld en dat reacties op sociale media uit onder meer de VS, Frankrijk en Japan aangeven aan dat er inderdaad een internationaal publiek wordt bediend.

De onderscheidende kwaliteit van de livestream bij ITA is dat het opnameproces onderdeel is van de performance. Dat concept komt organisch voort uit de manier van theatermaken van Van Hove, die sowieso vaak cameramensen en videoschermen op het podium toont. Zo zie je tijdens de opnames hoe en wat er wordt gefilmd en zijn de verschillende beelden op meerdere manieren functioneel.

Cameramensen komen in beeld: je kan er één vlak voor een acteur zien staan voor een close-up, terwijl een ander een totaalshot biedt. Andere keren kijk je mee in het venster van een camera, gefilmd door een tweede camera daarachter, die tegelijk ook de acteurs in beeld brengt. Het gevoel dat je in de machinekamer kijkt, wordt nog versterkt doordat de technici met hun computers aan de zijkant ook geregeld te zien zijn.

Variatie in perspectief

Een andere manier om het perspectief op de scène te verdubbelen is via de beeldschermen die overal op de vloer staan opgesteld. Een mooi shot bij Romeinse tragedies was van acteurs in de verte, met aan weerszijden twee schermen met close-ups.

‘Romeinse tragedies’, opnames livestream februari 2021. Foto Jan Versweyveld

Die variatie in perspectief is een sleutel in het benaderen van de live theaterervaring. Want een bezwaar tegen het streamen van toneel is dat de blik van de kijker, anders dan in het theater, wordt gestuurd. Je ziet wat de regisseur je wil laten zien. Maar het vindingrijke camerawerk geeft nu de illusie dat je meer keuze en dus meer controle hebt als kijker.

Technisch wordt de livestream zo elke voorstelling beter, zoals ook de gewenning groeit: deze zes uur vlogen voorbij. Waarbij de gebeeldhouwde taal van Shakespeare en de steengoede acteurs de fundamenten voor dit topevenement vormden. ITA heeft al verkondigd dat de livestream onderdeel blijft van het aanbod. Terecht. De gedachte dat de livestream een noodoplossing is voor de coronatijd ligt inmiddels achter ons.

Een twitteraar schreef zelfs dat ITA het theater opnieuw heeft uitgevonden. Zo kan je het zeggen, al is volgens velen theater pas theater als er publiek in de zaal zit. Maar ook als je dat gelooft, kun je vaststellen dat ITA een nieuwe levensader voor het theater heeft gecreëerd.

Lees ook: De recensie van ‘Kings of War’ uit 2015: Overdonderende marathon over macht

Trump

‘Een studie naar macht’ noemt Van Hove dit werk. Die benadering maakt het tot een tijdloos kunstwerk, waarin de huichelachtigheid en de hypocrisie van de bevelhebbers slechts wordt overtroffen door hun ambitie, narcisme, lust en hebzucht. In dit web van ondeugden, geweven met groot gevoel voor poëzie en retorisch vernuft, staat de mens naakt met al zijn onhebbelijkheden. Liefde en empathie delven het onderspit.

De actualiteit bood tijdens de jarenlange tournees steevast nieuwe aanknopingspunten en de associaties met het gekonkel van Trump en zijn trawanten lagen bij deze uitvoering voor het opscheppen. Zoals wanneer Coriolanus (een grootse Gijs Scholten van Aschat) uitvaart tegen een volksvertegenwoordiger die het volk ophitst: „U bent hun muil. Beheerst u hun tanden niet?”

Met name Bart Slegers blonk uit, met zijn sonore bas in een soepele voordracht van Shakespeares verzen. Slegers had ook de mooiste scène van de dag, waarin hij het pand verliet en op een besneeuwd Leidseplein voor verraste voorbijgangers en tramreizigers minuten lang zijn verdriet uitschreeuwde. Het was een heerlijke scène, die niet weinig bijdroeg aan het wow-gevoel van deze Romeinse tragedies.

Meer informatie over de voorstelling ‘Romeinse tragedies’ op: ita.nl