Profiel

Chuck Schumer: Bidens machtigste man in de Senaat

Democraten Chuck Schumer moet de ambities van de regering-Biden verwezenlijken, tegen alle Washingtonse polarisatie in.

Democraat Chuck Schumer
Democraat Chuck Schumer Foto EPA/ Al Drago

Op 20 januari dit jaar vertrok niet alleen Donald Trump uit het Witte Huis, ook in de Senaat vond een ingrijpende machtswisseling plaats. De Republikein Mitch McConnell werd er opgevolgd door een Democraat, senator Chuck Schumer uit New York. Als nieuwe ‘majority leader’ is hij nu de machtigste politicus van Washington, na de nieuwe president Joe Biden.

Schumer moet Bidens progressieve verkiezingsprogramma (van een ambitieus klimaatplan via royale coronahulp tot een hoger federaal minimumloon) in beleid gaan gieten. Een klus waarmee hij meteen aan de slag wil gaan, nu de Senaat de impeachmentprocedure tegen Trump zaterdag tot een einde heeft gebracht.

De afgelopen zes jaar lang kon McConnell elk Democratisch wetsvoorstel blokkeren. Honderden plannen van de regering-Obama en Democraten in het Huis ‘begroef’ de senator uit Kentucky, simpelweg door ze nooit in behandeling te nemen. Trots doopte hij zichzelf tot ‘Magere Hein’ van al die „linksige oplossingen”. Zijn kerkhof ligt nog vol, maar zijn zeis zwaait er niet meer. En echt dood waren al die Democratische voorstellen ook nooit: onder Schumer krijgen sommige nu de kans alsnog wet te worden.

Schumer (70) droomt als Democratisch fractieleider al sinds 2016 van deze baan, maar verwerft hem nu onder een lastig politiek gesternte. Na de installatie van twee nieuwe Democratische senatoren uit Georgia zal de Senaat de komende twee jaar precies 50-50 gespleten zijn tussen Republikeinen en Democraten. Alleen omdat Bidens vicepresident Kamala Harris bij stakende stemmen de doorslag mag geven, heerst zijn partij nu voor het eerst sinds 2015 weer in de Senaat.

Strijd over minimumloon

Biden heeft campagne gevoerd met de belofte „de ziel van het land te helen” en daarom samen te willen werken met de tegenpartij. Maar vooralsnog lijken zelfs gematigde Republikeinse senatoren niet erg geneigd de plannen van zijn nieuwe regering te steunen. De oppositiepartij blijft sterk onder invloed staan van oud-president Trump, bleek vorige week opnieuw tijdens het impeachmentproces over diens rol in de Capitoolbestorming van vorige maand.

Lees ook: Trump door Senaat vrijgesproken van aanzetten tot opstand

Ondertussen moet Schumer ook zijn eigen fractie bijeenhouden. In deze precies verdeelde Senaat telt elke stem. Dit geeft vooral conservatieve Democraten als Joe Manchin uit West-Virginia of Kyrsten Sinema uit Arizona grote invloed. Is een voorstel in hun ogen te progressief, dan kunnen ze tegenstemmen, of daarmee dreigen en het plan zo afzwakken.

Bovendien is de Democratische partij – zeker in het Huis – de afgelopen jaren ver naar links afgeslagen. Enkele tientallen wetsvoorstellen op McConnells ‘kerkhof’ kregen in het Huis steun van Republikeinse afgevaardigden, maar er zitten ook veel uitgesproken progressieve stokpaardjes tussen.

Hoe lastig het balanceren wordt in dit krachtenveld, merkte Schumer vorige week al. De Senaat zette toen een eerste procedurele stap richting een nieuw coronasteunpakket van 1.900 miljard dollar om de kwakkelende economie te stimuleren. Alle Republikeinen waren tegen, alle Democraten voor. Voor het eerst (en waarschijnlijk niet voor het laatst) moest vicepresident Harris de beslissende stem uitbrengen.

De werkelijke stemming over het steunpakket kan echter anders uitpakken. In de wet is ook een geleidelijke stijging opgenomen van het federale minimumloon, van 7,25 dollar nu tot 15 dollar in 2025. Joe Manchin stemde vorige week weliswaar voor, maar blijft het oneens met de verhoging. In zijn relatief arme thuisstaat West Virginia zou 11 dollar volstaan, meent hij. Ook president Biden ziet het plan liever opgenomen in een aparte wet. De progressieve senator Bernie Sanders – vorig jaar Bidens rivaal om de Democratische nominatie, nu voorzitter van de machtige Begrotingscommissie – wil echter vaart maken met die 15 dollar. Democraten in het Huis eveneens.

Aan Schumer de taak zulke uiteenlopende richtingen te verzoenen. In zijn ruim twintig jaar in de Senaat ontwikkelde de in een arbeidersgezin in Brooklyn opgegroeide New-Yorker zich tot gewiekst onderhandelaar. Net als Biden in diens tijd als senator wist hij vaardig compromissen te sluiten met Republikeinen. Niet door hen onder grote politieke druk te zetten, maar door zich in te leven in hun positie en hen inhoudelijk tegemoet te komen. Collega’s roemen zijn gedetailleerde dossierkennis, op de meest uiteenlopende beleidsterreinen.

Lees ook: Joe Biden wil erfenis van Trump snel uitwissen

Wraak nemen op McConnell

De vraag is echter of zulk ouderwets politiek handwerk nog volstaat in het huidige Washington. Onder McConnell is de sfeer in de Senaat ronduit giftig geworden. Hij legde regels en procedures steeds uit in het voordeel van de Republikeinen. Zo hield hij in 2016 tegen dat Obama een nieuwe rechter aan het Hooggerechtshof voordroeg. Dat kon, volgens McConnell, echt niet meer in een verkiezingsjaar (het was pas februari). In 2020 zou McConnell die eigen regel breken: in oktober, een maand voor de stembusgang, mocht Trump gewoon nog een hoge rechter voordragen. Groot verschil: er zat nu een Republikein in het Witte Huis.

Nu de rollen zijn omgedraaid, staat Schumer onder grote druk van de linkervleugel dit cynisme te kopiëren. Obama verloor in zijn eerste twee jaar – toen de Democraten (net als nu) zowel Huis als Senaat controleerden – dure tijd met pogingen tot compromissen. Biden en Schumer moeten minder naïef zijn, waarschuwen linkse Democraten.

De nieuwe regeringspartij zou om te beginnen de filibuster kunnen afschaffen, bepleitten tientallen progressieve actiegroepen deze maand in een petitie. De filibuster is een archaïsche procedurele vertragingstactiek die in de praktijk er toe leidt dat zestig senatoren nodig zijn om een wetsvoorstel aan te nemen.

De Democraten kúnnen dit obstakel in principe eenzijdig wegnemen, waarmee ze zichzelf zeker twee jaar lang carte blanche zouden geven. Bijvoorbeeld om het kiesstelsel zo te hervormen dat dit minder sterk in het voordeel van de Republikeinen uitpakt dan nu het geval is. Of om het hoofdstedelijke District of Columbia tot volwaardige staat verheffen, waarmee de Senaat er twee (bijna zeker Democratische) leden bij zou krijgen.

Er kleeft echter één groot risico aan afschaffing. Mochten de Democraten de macht in de Senaat (of het Witte Huis) de komende jaren verliezen, dan beschikken ook zij niet langer over de filibuster. Biden is er geen voorstander van, maar Schumer was vorig jaar minder stellig. Eerst de meerderheid terugwinnen, zei hij. Maar ook: „Niets is uitgesloten”. Als de Republikeinen hun obstructiepolitiek in de Senaat handhaven, kan ook compromisvorser Schumer onder grote interne druk komen McConnells jarenlange machtsspel eens met gelijke munt terug te betalen.

Correctie (15 februari 2021): De Democraten verloren hun meerderheid in de Senaat in 2015, niet in 2011, zoals hierboven eerder stond.