Opinie

Schiet op met de vaccinaties – te veel subgroepen maken vertraagt het systeem

Vaccinatiestrategie

Commentaar

Israël is een lichtend voorbeeld: vorige week had 80 procent van alle zestig-plussers in dat land al beide Pfizer/biontech-vaccinaties gehad. Daardoor daalt het aantal Covid-patiënten in die groep Israeliërs fors en het aantal ziekenhuisopnames ook. Harder dan onder de zestig-minners, die nog níet zo massaal zijn ingeënt. Wel leven zij onder een strenge lockdown sinds begin januari.

Nederland bungelde lang onderaan de internationale vaccinatie-ranglijsten. Al begint er deze week schot in te komen. Bijna vier procent van de bevolking is ingeënt sinds 6 januari, landen als het Verenigd Koninkrijk (20 procent), Israel (69 procent), de Verenigde Arabische Emiraten (47 procent) doen het stukken beter. Nederland liet tot vorige week alleen Bulgarije (0,9 procent), Oman (0,9 procent) en Letland (1,75 procent) achter zich – van de landen díe hun vaccinatiegraad meten.

Ja, de levering van vaccins door overvraagde farmaceutische bedrijven loopt trager dan verwacht. Maar dat geldt in alle landen. De ene afnemer – het Verenigd Koninkrijk en Israël – is nu eenmaal sneller en met meer risico gaan inkopen en de bevolking gaan inenten dan het andere land.

Schiet in hemelsnaam op, zei de net gepensioneerde, gerenommeerde viroloog Jaap Goudsmit deze week in NRC en bij Buitenhof . Hij betwijfelt of de Nederlandse beleidsmakers de urgentie van de sociale en economische crisis zelf wel echt voelen. „We verliezen miljoenen, je krijgt eenzaamheid, irritatie, onrust, leerachterstand en populistische visies. Nu spreekt de regering zich uit over de kinderen die niet naar school kunnen, en de mensen die eenzaam zijn. Ze hebben gelijk. Maar het enige antwoord is: sneller vaccineren.”

Wat Goudsmit betreft worden de 4,2 miljoen vaccins die dit eerste kwartaal in Nederland moeten zijn aangekomen, meteen verdeeld over álle 4,3 miljoen zestig-plussers (25 procent van de bevolking). Dik, dun, zwak, sterk – maakt niet uit. De bulk van de mensen die echt ziek wordt en in het ziekenhuis belandt of overlijdt aan Covid-19 is boven de zestig jaar. Dan hebben ze maar één prik gehad en niet de nodige twee, maar zelfs dát risico (minder sterke bescherming) zou Goudsmit aandurven, zegt hij, omdat de algehele crisis zo groot is. Vervolgens moeten, vindt hij, vóór de zomer alle beperkende maatregelen worden opgeheven.

Het oorspronkelijke advies van de Gezondheidsraad was ook: ouderen eerst. Dan heb je de meest kwetsbare groep veilig gesteld en kan de rest wat losser gaan leven.

Maar het inenten gebeurt in Nederland wél met beide prikken – en met tussenpauzes van enkele weken – waardoor alles erg langzaam gaat: telkens moet één vaccin worden weggelegd, gereserveerd, voor die persoon. Zorgvuldigheid boven snelheid, zegt men in Den Haag. Dat is alleen een probleem omdat de vaccins nog zo schaars zijn.

Bovendien krijgen in Nederland steeds nieuwe groepen voorrang bij de vaccinaties. Nederland Lobbyland gaat ook hier op: eerst kregen de medewerkers in de acute zorg opeens voorrang, toen de huisartsen, en sinds gisteren nieuwe groepen ‘kwetsbaren’: mensen met zwaar overgewicht, het syndroom van Down of een neurologische aandoening die de ademhaling bemoeilijkt. Allemaal bedoeld om de druk op het ziekenhuispersoneel, dat anders zelf ziek wordt, en de toestroom aan Covid-patiënten te verlichten. Maar elke nieuwe uitzonderingsgroep betekent nieuwe definities, vergaderingen, regels, afspraken. Bureaucratie, die de boel weer vertraagt.

We trekken ons been bij”, zegt demissionaire minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) die telkens kritiek krijgt in de Tweede Kamer en dan vertelt dat Nederland zijn vaccinatie-achterstand de komende weken gaat inlopen. „In het voorjaar” kunnen huisartsen en GGD’s één miljoen Nederlanders per week inenten, zei de GGD twee weken geleden. Mits er genoeg vaccins zijn.

Massale vaccinatie is de enige manier om Nederland uit de lockdown te krijgen, die voor de samenleving steeds zwaarder wordt naar mate hij langer duurt. Het alternatief – de lockdown opheffen terwijl het virus nog dagelijks veel slachtoffers maakt – is voorlopig ondenkbaar. De maatschappelijke urgentie is dus groot, daar hebben Jaap Goudsmit en alle andere critici groot gelijk in.

Premier Rutte mag zich, naast zijn hardwerkende minister van VWS, ook de traagheid van het Nederlandse vaccinatieprogramma aanrekenen.