Ook na vrijspraak is Trump nog niet uit de problemen

Analyse Niemand verwacht dat Trump in dit tweede impeachmentproces wel schuldig bevonden zal worden. Maar deze week bleek dat hij desondanks redenen heeft om briesend voor de tv te zitten.

Senator Chuck Schumer spreekt verslaggevers toe in het Capitool na de derde dag van de impeachment-procedure tegen Donald Trump, 11 februari.2021. Foto Tom Brenner/Reuters
Senator Chuck Schumer spreekt verslaggevers toe in het Capitool na de derde dag van de impeachment-procedure tegen Donald Trump, 11 februari.2021. Foto Tom Brenner/Reuters

Ook sommige Republikeinse senatoren stonden 6 januari doodsangsten uit toen een menigte door Donald Trump opgezweepte betogers het Capitool bestormde. Maar al voordat dinsdag hierover het impeachmentproces tegen de ex-president aanving, bleken de meeste Republikeinse senatoren inmiddels een andere, nog grotere vrees te hebben: dat Trump hen zal straffen als zij het zouden wagen hem aan te wijzen als instigator van die bestorming.

Lees ook: Weer staat Trump terecht, weer kan vooral hij profiteren

Amerikaanse media gingen er vrijdag bijna unaniem van uit dat de Senaat de ex-president zal vrijspreken. Hoogstens zes Republikeinse senatoren zouden bereid zijn hem schuldig te bevinden aan ‘aanzetten tot opstand’ als de aanklacht – mogelijk dit weekeinde al – in stemming komt. De Democraten hebben er minstens zeventien nodig om Trump te straffen en uit te sluiten van een nieuwe gooi naar het Witte Huis.

De ex-president heeft sinds zijn vertrek al drie weken niet in het openbaar gesproken, maar vermoedelijk kan hij spoedig weer triomfantelijk claimen dat hij „volledig vrijgepleit” is, net als na zijn eerste afzettingsproces, begin 2020.

Dat betekent allerminst dat hij nu uit de juridische problemen is. Het slechtste nieuws voor de president kwam deze week niet uit Washington, maar uit Georgia. Justitie daar maakte woensdag bekend onderzoek te doen naar Trumps dreigtelefoontje, op 2 januari, naar de hoogste verkiezingsfunctionaris van de zuidelijke staat. Deze Brad Raffensperger werd door de president onder druk gezet zoveel stemmen te „vinden” dat Trump er alsnog zou winnen. Op manipulatie van het kiesproces staat tot vijf jaar cel in Georgia.

Hetzelfde pressiebelletje, waarvan een opname uitlekte, figureert in de aanklacht tegen Trump die de Senaat deze week behandelde. Daar vonden Trumps partijgenoten echter een alibi om de hele zaak tegen hun de facto partijleider niet inhoudelijk te beoordelen. Een al vertrokken president, stelden ze, kan na zijn aftreden niet meer gestraft worden.

De Grondwet is niet heel duidelijk over die jurisdictievraag. Bovendien komt het argument rijkelijk laat en is het nogal opportunistisch. Nadat het Huis 13 januari met impeachment instemde, waren het juist Republikeinen die vroegen met het Senaatsproces enkele weken te wachten, ofwel tot na Trumps aftreden.

De Democraten, die een nipte meerderheid in de Senaat hebben, stellen dat Trump wel degelijk verantwoordelijk kan worden gehouden. Als het laten bestormen van je eigen parlement niet strafbaar is, wat dan nog wel? En er is geen January rule, die een president een vrijbrief geeft zich in zijn laatste weken te misdragen, stelden Democraten.

Op de vlucht voor indringers

Om in elk geval de publieke opinie hiervan te overtuigen, zetten ze hun zaak beeldend uiteen. Ze lieten onder meer een niet eerder vertoonde video van een bewakingscamera in het Capitool zien. Hierop is te zien hoe de Republikeinse senator Mitt Romney bijna in de armen van de betogers liep. Als uitgesproken Trump-criticus had dat lelijk voor hem kunnen aflopen. Ook vicepresident Mike Pence, door Trump-fans die dag als verrader gezien, ontsnapte maar nipt.

Jamie Raskin, leider van de Democratische aanklagersploeg, hield een geëmotioneerd openingspleidooi. Hij vertelde hoe hij de zesde januari zijn dochter had uitgenodigd op Capitol Hill. Tijdens de bestorming moest hij samen met haar in een kantoortje schuilen. Terwijl een menigte op de deur bonsde, stuurden ze angstige sms-berichtjes naar de buitenwereld. Pas na een uur kon de politie hen ontzetten. Raskin: „Ik beloofde haar dat een volgend bezoek met mij aan het Capitool echt anders zou zijn. Maar weet je wat ze zei? ‘Pap, ik wil nooit meer terug naar het Capitool.’”

Getuigen riepen de Democraten niet op. De senatoren, die in een afzettingsproces een soort juryleden zijn, waren die dag immers zelf als ooggetuigen op de plaats delict aanwezig. Als zij nu desondanks Trump vrijspreken, illustreert dat hoe de partij zijn machtsvehikel blijft.

Tegelijkertijd is de partij wel verzwakt. Er smeult een richtingenstrijd tussen het oude establishment van business-Republikeinen en de nationaal-populistische Trump-vleugel. Vorige week kon een intern partijconflict alleen met grote moeite bezworen worden. Dit draaide om afgevaardigde Marjorie Taylor Greene, een Trump-fan en aanhanger van de complottheorie QAnon. Haar eigen fractie weigerde haar te berispen voor allerlei deels anti-semitische uitlatingen. Het waren de Democraten die Greene uiteindelijk uit twee Huis-commissies verwijderden, met steun van elf Republikeinse dissidenten.

Lees ook: Richtingenstrijd bij Republikeinen escaleert

De krachtmeting toonde hoezeer Republikeinse volksvertegenwoordigers vrezen dat een breuk met Trump hen duur komt te staan bij de Congresverkiezingen, eind 2022. Ze zouden bij interne voorverkiezingen worden uitgedaagd door een Trump-adept. Fanatieke Trump-kiezers zouden wegblijven bij de stembus.

Tegelijkertijd is er een kleine meerderheid van Republikeinse kiezers die in peilingen zegt dat de partij Trump moet dumpen. Democraten grepen de affaire rond Greene handig aan om de hele Grand Old Party weg te zetten als partij van complotdenkers en extreem-rechtse milities. „De GOP verandert in de GQP”, stelde hun Huis-voorvrouw Nancy Pelosi, waarbij Q staat voor QAnon.

Ze kopiëren daarmee de tactiek die Republikeinen de laatste tijd succesvol toepasten. Zij voerden het angstbeeld op van een Democratische partij die volledig gekaapt is door een clubje linkse Huis-leden en door anti-racisme-activisten. Ook Trumps advocaten kozen deze week voor dit trucje. Zij voerden aan dat Democraten zelf óók opriepen tot geweld door rellen en plunderingen in de marge van anti-racismeprotesten niet te veroordelen. Biden keurde zulk geweld echter wel degelijk af, laat staan dat hij er als president toe opriep.

Slechte advocaten

Bidens campagnebelofte om de giftige verdeeldheid in Washington tegen te gaan is in zijn eerste weken gelijk onder druk komen te staan door dit impeachmentsproces. En Trump is er voorlopig in geslaagd de rekening voor de bestorming vooral op anderen af te wentelen. Op zijn partij, die verdeeld is en geld misloopt nu grote bedrijven en donateurs uit vrees voor reputatieschade hebben gezegd niet langer te doneren aan Republikeinen die meegaan in Trumps valse aantijgingen van kiesfraude. Op de al ruim honderd aangeklaagde indringers, die nog terecht moeten staan. En op hem loyale tv-zenders en privé-advocaten tegen wie voor miljarden dollars aan smaadclaims zijn ingediend door twee producenten van stemcomputers, die een rol speelden in alle fraudefantasieën.

Maar deze week bleek ook dat de ex-president een groot probleem heeft met zijn verdediging. De advocaten die hij uiteindelijk wist in te huren voor zijn verdediging in de Senaat, waren van een heel ander kaliber dan het juridische team in zijn vorige impeachmentproces (begin 2020 in de Oekraïne-affaire). Toen had Trump de beschikking over prominente topjuristen. Deze week werd hij vertegenwoordigd door veel minder bekende advocaten, die de zaak van hun cliënt soms eerder schaadden dan goed deden.

Zo verdedigde Bruce Castor dat Trumps oproep aan zijn fans om te vechten voor je land vergeleken moest worden met ‘doodslag’ en niet met ‘moord’. Hoewel dat laatste vergrijp inderdaad zwaarder is dan het eerste, zijn beide strafbaar. Collega Schoen hield een pleidooi waarin hij leek te dreigen met een nieuwe burgeroorlog als Trump veroordeeld zou worden. „Dat zou het land verscheuren, mogelijk zoals we pas één keer eerder zagen.”

Media meldden, op basis van anonieme bronnen, dat Trump op zijn privéresort in Florida briesend voor de tv zou hebben gezeten. In de Senaat mag hij de dans lijken te ontspringen; als de zaak in Georgia of zijn al jaren sluimerende problemen met de fiscus tot vervolging leiden, is duidelijk dat hij moeite zal hebben topadvocaten te vinden. In een rechtszaal waar partijgenoten niet de jury of rechter zijn, kan hij dan minder blindelings op vrijspraak rekenen dan deze week.