Nederland loopt in, terwijl arme landen wachten

Vaccinatiewedloop Westerse ambities om snel te vaccineren botsen met de noodzaak van gelijkwaardige verdeling van vaccins.

Drukte bij de vaccinatiekliniek op Schiphol, waar wordt gevaccineerd tegen het coronavirus.
Drukte bij de vaccinatiekliniek op Schiphol, waar wordt gevaccineerd tegen het coronavirus. Foto Simon Lenskens

In de vaccinatiewedloop loopt Nederland achter op de kopgroep van Europa, loopt Europa door leveringsproblemen achter op de Verenigde Staten, Israël en het Verenigd Koninkrijk, maar loopt de rest van de wereld achter op het rijke Westen.

Bijna twee maanden nadat de wereld begon met het vaccineren tegen het coronavirus, ontvouwt zich een machtspolitieke vaccinongelijkheid, waarin de westerse ambities om te versnellen en uit de beknellende lockdowns te komen botst met de noodzaak van een gelijkwaardige verdeling van vaccins.

Wekenlang bungelde Nederland onder aan de Europese vaccinatielijstjes. Als laatste van Europa was Nederland half januari begonnen met vaccineren en wekenlang ging het in een slakkengang, met soms maar enkele honderden prikken per dag. Alleen Bulgarije was trager.

Ontnuchterende ranglijsten, zeker voor een land dat doorgaans juist trots naar internationale lijstjes wijst: goede zorg, gelukkige kinderen, hoge welvaart. Was dit dan het „zorgvuldige” en „slimme” prikken dat minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) in december beloofde, toen andere landen volgens hem vooral „symbolisch” begonnen?

Maar de vaart begint erin te komen – eindelijk. Nederland is bezig met een inhaalslag en vaccineert inmiddels ongeveer evenveel als het Europese gemiddelde: zo’n 14 vaccinaties per 10.000 inwoners per dag. Vorige week werden er dagelijks bijna 40.000 prikken gezet. Deze week belemmerde het winterweer verdere versnelling, maar werden er sinds zondag toch zo’n 130.000 toegediend. Was Nederland begin februari nog achterblijver, inmiddels zit het in de Europese middenmoot en is het onder meer Frankrijk voorbij. Bijna 4 procent van de bevolking is inmiddels gevaccineerd.

Nederland vaccineert nu evenveel als het Europese gemiddelde

Kan het nog sneller? Nederland heeft immers naar schatting nog honderdduizenden vaccins in de koeling liggen. De komende weken worden er bovendien nóg honderdduizenden extra vaccins verwacht, de komende maanden miljoenen.

„Om het virus de kop in te slaan moeten we iedereen boven de zestig jaar zo snel mogelijk vaccineren, met welk vaccin er maar beschikbaar is”, zei viroloog Jaap Goudsmit donderdag in NRC. Woensdagavond zat hij in talkshow Op1 tegenover ondernemer Peter de Jong, die zei te weten hoe heel Nederland in een maand gevaccineerd kon worden. Dat zijn plan pas uitvoerbaar is als er in juni 21 miljoen vaccins geleverd zijn, bleek enkel uit een bijzin.

Zo neemt her en der het ongeduld toe, ook bij bepaalde kwetsbare (beroeps)groepen die – overigens niet zonder reden en geregeld met resultaat – voorrang opeisen. De meeste Nederlanders lijken echter geduldig op hun beurt te wachten. Hun geduld met het vaccinatieprogramma contrasteert nogal met het ongeduld over de lange lockdown. Terwijl snelle vaccinatie juist een weg uit die gehekelde lockdown zal zijn.

Nergens demonstraties om de overheid tot snelheid te dwingen. Een incidentele discussie aan talkshowtafels. Geen grootschalige maatschappelijke mobilisatie om elk vaccin dat het land binnenkomt zo snel mogelijk toe te dienen, en ook amper oproepen daartoe trouwens. Geen lijsttrekker die van snellere vaccinatie een campagnethema lijkt te maken: partijen willen het hebben over Nederland ná corona, minder over hoe Nederland úít corona komt.

Inhaalslag

Politiek haalde minister De Jonge vorige week de druk van de ketel door een inhaalslag te beloven. De Tweede Kamer accepteerde het en liet het debat verder domineren door de actualiteit: de verlenging van de avondklok, de vrees voor de Britse variant, het gebrek aan perspectief. Institutionele vragen worden vooralsnog helemaal vermeden. Kunnen het RIVM, de GGD’s en het ministerie, drie overbelaste organisaties die al een jaar in crisisstand opereren, de bijna permanente vaccinatieprogramma’s die Nederland de komende jaren wacht blijven aansturen?

Ondertussen tikt de klok door. Hoe meer mensen gevaccineerd zijn, hoe beter de samenleving beschermd is, ook tegen opkomende mutaties. Hoe minder mensen in het ziekenhuis zullen komen. Hoe minder mensen zullen sterven. Hoe sneller de samenleving van het slot kan, de scherven van de pandemie langzaam bijeengeraapt kunnen worden, levens hervat, bedrijven weer terug in business.

Maar terwijl Nederland versnelt en Europa snel méér vaccins binnen wil halen om uit de lockdowns te komen, blijft de rest van de wereld achter. Driekwart van de bijna 130 miljoen vaccins die wereldwijd zijn toegediend gingen naar tien landen die samen zo’n 60 procent van de wereldeconomie vormen. Veel Afrikaanse landen hebben nog geen enkel vaccin ontvangen, of zelfs nog geen zicht op leveringen.

Dat ‘vaccinnationalisme’ lijkt wellicht begrijpelijk: waarom zou een overheid een vaccin geven aan een Abstracte Ander ergens ver weg als het ook naar een eigen kwetsbare kan? Waarom als Nederlandse politicus bezorgd zijn over een gebrek aan vaccins elders? Machtsblokken concurreren met elkaar om schaarse vaccins – zie de Europese verdenking dat AstraZeneca door de EU bestelde vaccins naar elders verscheepte – met arme landen als verliezers.

Maar een ongelijke verdeling van vaccins kan de duur van de pandemie verlengen. Een gebrekkige bescherming vergroot de kans op nieuwe mutaties - en daarmee wellicht op nieuwe besmettingsgolven. Het betekent ook dat er nog lange tijd reisbeperkingen nodig zullen zijn, dat de verdeelde wereld ook een opgedeelde wereld kan worden.

Lees ook ook over vijf oorzaken van vaccinongelijkheid: Arme landen verstoken van vaccins

De pandemie is pas voorbij als heel de wereld voldoende beschermd is. Dat lukt op deze manier niet, waarschuwt de WHO.

We moeten de wereld nú vaccineren, schreef de vermaarde columnist Martin Wolf woensdag in de Financial Times. Wereldleiders moeten alles op alles zetten om de wereldwijde productie en distributie van vaccins te versnellen, riep hij op: „whatever it takes”.

Coronacijfers pagina 10