Opinie

Europa waste China de oren via Zoom en dat had breaking news moeten zijn

In Europa

Dinsdag zat de Chinese president Xi Jinping voor het eerst sinds 2019 een top voor met de zeventien Midden- en Oost-Europese deelnemers aan het Chinese Belt & Road-programma. Vorige keer mochten de Europese regeringsleiders elk een halfuurtje op audiëntie bij de Grote Leider, die zo alle regie in handen had en de gasten een voor een wat contracten door de strot duwde. Ditmaal ging het collectief, via Zoom. En het werd een compleet echec voor China. Zes Europese regeringsleiders kwamen niet opdagen. De Europeanen weigerden de gebruikelijke ‘richtlijnen’ voor verdere samenwerking goed te keuren. En, echt waar: China wilde de Wit-Russische president uitnodigen, maar ook daar staken de Europeanen een stokje voor.

Europeanen die China de oren wassen via Zoom – dat is een major event in de geopolitiek. Xi wilde de nieuwe Amerikaanse president inpeperen dat zeventien Europese landen, waaronder twaalf EU-landen, niet aan Amerikaanse kant staan maar aan de Chinese. In een gigantische zaal vol vlaggen in Beijing, met rode tafels, paars tapijt en helle plafonnières, keek de Chinese president dinsdag naar een metersbreed Zoomscherm tegenover zich. Daarop was hijzelf megagroot te zien, in het midden. Om hem heen hingen, als een aureool, trosjes kleine Europeanen. Xi oreerde over hun groeiende vriendschap, met als lichtend voorbeeld het Europees-Chinese investeringsverdrag waar Washington eind december zo ontstemd over was. Hij zei ook dat 17+1 eigenlijk méér is dan 18.

En vervolgens liep de hele show van de rails.

Dit had BREAKING NEWS moeten zijn in Europa. Maar ja, iedereen was druk met Ursula von der Leyen, die alweer sorry zei voor het inkoopbeleid van vaccins, in het Europees parlement ditmaal. En met Josep Borrell, die boete deed omdat hij een paar dagen eerder in Moskou voor paal was gezet.

Typisch Europa: zo druk met zelfkastijding dat het kans ziet om een zeldzame geopolitieke opsteker te missen.

‘17+1’ begon in 2012. Na de economische crisis en eurocrisis deed China Midden- en Oost-Europese landen enorme beloftes voor infrastructurele projecten. Die konden ze met Chinese leningen financieren. Beter dan Brusselse begrotingsregels of die rot-trojka, dachten velen tevreden. Maar nee. Chinese contracten bleken wurgcontracten. Veel projecten zijn nooit uitgevoerd. Intussen sproeit de EU échte leningen over de regio, met veel grotere bedragen, voor infrastructuur die wél van de grond komt. En China praat in ‘17+1’ meer over vaccins en landbouw dan over bruggen en snelwegen.

Sommige ‘17+1’-landen ventileerden hun frustratie al langer. Tsjechië knoopte banden aan met Taiwan. Polen bekritiseerde het EU-investeringsakkoord met China. Ook wordt China politiek pushy, in heel Europa. Wie iets zegt over Oeigoeren, het geannexeerde Hongkong of veiligheidsrisico’s van Huawei in Europese 5G wordt gestraft met sancties, voor schut gezet, of allebei. De Amerikanen zijn óók pushy, maar die bieden tenminste bescherming tegen Rusland. Dit is wat China in deze regio totaal onderschat, zeggen kenners: angst voor Russische sabotage en agressie. Dat maakt veel regeringen, zeker nu Joe Biden er zit, pro-Amerikaanser.

De Baltische regeringsleiders zegden als eersten de top met China af. Zij stuurden slechts ministers – een affront voor Xi. Roemenië, Slovenië en Bulgarije volgden. Zij werden, zeggen diplomaten, ongenadig onder druk gezet. Ze werden ontboden. Er werd gedreigd met represailles, zoals: dan kun je Chinese vaccins vergeten. De Slowaakse premier Igor Matovic zei maandag tegen Le Monde ook dat hij niet ging: „Je kunt beter als EU onderhandelen met China en je niet uit elkaar laten spelen met dit soort projecten.” Dinsdag verscheen Matovic toch op het Chinese appèl. Waarom? China beloofde op de valreep om wat meer Slowaaks lamsvlees te kopen – dat niveau. 11+1 lijkt, kortom, ook niet helemaal 12 meer.

Zou het kunnen dat de Amerikanen deze slag gaan winnen?

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.